Απόστολος Δαβίλλας

Συγκεκριμένα, η μελέτη αφορά την μεταρρύθμιση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση στο Ηνωμένο Βασίλειο που διαδέχτηκε της έκθεσης του Βαρώνου Λάιονελ Τσαρλς Ρόμπινς, οπαδού της Νεοκλασικής οικονομικής σκέψεις κατά το πλείστων. Η έκθεση δημοσιεύτηκε το 1963 και αναφέρει ότι οι πανεπιστημιακές θέσεις «θα πρέπει να είναι διαθέσιμες σε όλους όσοι είχαν τα προσόντα να τις καταλάβουν με βάση την ικανότητά τους και τα επιτεύγματά τους». Ουσιαστικά, και δεδομένης της κατάστασης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στο Ηνωμένο Βασίλειο εκείνη τη στιγμή, η έκθεση συνιστά την άμεση επέκταση του αριθμού των πανεπιστημίων και των εισακτέων. Τότε ιδρύθηκαν γνωστά Πανεπιστήμια, με διεθνείς διακρίσεις για την ποιότητας της ερευνάς τους, όπως π.χ. το Πανεπιστήμιο του Έσσεξ, το Πανεπιστήμιο του Υόρκ, κλπ. Πριν τη συγκεκριμένη μεταρρύθμιση, περίπου 4 στους 100 νέους φοιτούσαν στο πανεπιστήμιο σε προγράμματα πλήρους απασχόλησης στο Ηνωμένο Βασίλειο, και μόνο το 1% των κοριτσιών και το 3% των αγοριών της εργατικής τάξης παρακολούθησαν πανεπιστημιακά μαθήματα.

Χρησιμοποιώντας διαστρωματικά δεδομένα από το Ηνωμένο Βασίλειο, η ερεύνα καταλήγει στο ότι η μεταρρύθμιση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση οδήγησε σε μια σημαντική αύξηση στο ποσοστό των αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, με υψηλότερα ποσοστά αποφοίτησης στην περίπτωση νεών με υψηλότερο κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο. Παρά το ότι η μεταρρύθμιση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση είχε θετικά αποτέλεσμα οριζόντια, για όλον τον πληθυσμό, φαίνεται ότι οι νέοι που ανήκαν σε οικογένειες με υψηλότερο κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο είχαν καλύτερη πρόσβαση και αξιοποίησαν σε μεγαλύτερο βαθμό την ίδρυση νέων πανεπιστημιακών ιδρυμάτων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να βελτιώσουν, συγκριτικά πολύ περισσότερο, το επίπεδο εκπαίδευσης τους σε σχέση με τους νέους που ανήκουν σε οικογένειες χαμηλότερων κοινωνικοοικονομικών στρωμάτων.

Το επίπεδο του εισοδήματος του πληθυσμό καθώς και η φυσική υγεία των ατόμων βελτιώθηκε μετά την ρηξικέλευθη μεταρρύθμιση (για το Ηνωμένο Βασίλειο της δεκαετίας του εξήντα) στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Παρ’ όλα αυτά, δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές μεταβολές που να αφορούν στη μείωση της εισοδηματικής ανισότητας και της ανισότητας στην υγεία για τον πληθυσμό ως αποτέλεσμα της συγκεκριμένης μεταρρύθμισης.

Η εν λόγω μεταρρύθμιση, η εξαιρετικά περιορισμένη πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση στην περίπτωση του Ηνωμένου Βασίλειου πριν την μεταρρύθμιση του Ρόμπινς και οι τότε συγκυρίες —ακόμα και παρά το γεγονός ότι αφορούν σε περίοδο κατά την οποία το Ηνωμένο Βασίλειο δεν είχε θεσμοθετήσει δίδακτρα στα Πανεπιστήμια— δεν είναι σίγουρα συγκρίσιμα με την επίκαιρη συζήτηση για την τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Ελλάδα του 2024. Όμως θα μπορούσαν ίσως να εξαχθούν κάποια συμπεράσματα που αφορούν στην περίπτωση πανεπιστημιακών ιδρυμάτων με ποιοτικά προγράμματα σπουδών, προσανατολισμό στην έρευνα, στην εξωστρέφεια και την καινοτομία. Θα είναι αυτός ο προσανατολισμός των νέων οργανισμών που ενδεχομένως να δημιουργηθούν στην Ελλάδα ως αποτέλεσμα πιθανών νομοθετικών παρεμβάσεων; Παρά το ότι υπάρχουν ενδείξεις για το αντίθετο, αυτό επαφίεται σε μια ex post ανάλυση και ενδελεχή διερεύνηση. Επίσης, μήπως η επιβολή διδάκτρων σε επίπεδο προπτυχιακών σπουδών περιπλέξει τα παραπάνω συμπεράσματα;

Υιοθετώντας μια ελεύθερη παράφραση του Winston Churchill, οι παραπάνω σκέψεις δεν είναι σε καμία περίπτωση το τέλος αυτής της συζήτησης, ούτε η αρχή του τέλους, και σίγουρα δεν μπορεί να είναι το τέλος της αρχής, χωρίς να ληφθεί υπόψη και η νομική διάσταση τη ίδρυσης μη κρατικών πανεπιστημίων.

*Ο Απόστολος Δαβίλλας είναι επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Πριν από το διορισμό του στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας ήταν κύριος ερευνητής στο University of Essex, επίκουρος και αναπληρωτής καθηγητής στο University of East Anglia (που μπορεί να σχετίζεται με όποια πιθανή μερική μεροληψία στο συγκεκριμένο άρθρο).