Από τη δεκαετία του '60, όταν οι αυλές και οι κήποι των μονοκατοικιών στα ελληνικά αστικά κέντρα άρχισαν να εξαφανίζονται δίνοντας τη θέση τους στις πολυκατοικίες, τα μπαλκόνια και οι βεράντες εισέβαλαν, ανεπιστρεπτί, στις ζωές μας. Αυτά τα λίγα τετραγωνικά μέτρα ελεύθερου χώρου αποτελούν την απάντηση του άστεως στη φύση που μας αποχαιρετά.
Η σχέση των ενοίκων με τις βεράντες και τα μπαλκόνια τους φαίνεται με μια ματιά από το επίπεδο του δρόμου: μερικές γλάστρες με πρασινάδες και λουλούδια προσπαθούν να μας δώσουν μια ψευδαίσθηση του φυσικού περιβάλλοντος που χρόνο με τον χρόνο και με την δραματική εξάπλωση του αστικού ιστού τείνει να εξαφανιστεί από τον ορίζοντα της καθημερινότητάς μας. Είναι πάρα πολλοί εκείνοι που αφιερώνουν αρκετό χρόνο, αλλά και χρήματα, προκειμένου να διακοσμήσουν τα μπαλκόνια τους, από μερικά ταπεινά τραπεζοκαθίσματα μέχρι ακριβά design έπιπλα και φυτά.
Τα αποτελέσματα, σε πολλές περιπτώσεις, αξίζουν θαυμασμού: πράσινες οάσεις που ξεχειλίζουν από τα κιγκλιδώματα των μπαλκονιών, προσφέρουν ένα είδος απομόνωσης και προστασίας, θα λέγαμε, από τον θόρυβο της κίνησης των αυτοκινήτων και την αδιακρισία των «απέναντι». Με τις ήπιες καιρικές συνθήκες που επικρατούν στη χώρα μας, το «πάμε να κάτσουμε έξω» αποτελεί κάτι περισσότερο από απλή επιλογή: είναι μια αναγκαιότητα υψίστης σημασίας για τους Έλληνες.
Στο περιορισμένο εμβαδόν μιας βεράντας, βρίσκεται σχεδόν πάντα χώρος για ένα τραπεζάκι με καρέκλες και λίγα ή περισσότερα φυτά. Από την άνοιξη έως τις αρχές του χειμώνα, όσο καιρό δηλαδή οι θερμοκρασίες το επιτρέπουν, οι μπλακονόπορτες ανοίγουν και οι βεράντες αποκτούν ζωή με παρέες που μοιράζονται στιγμές χαλάρωσης μεταφέροντας εκεί τα κέφια όπως και τους προβληματισμούς τους.
Σε ιδιαίτερες περιόδους, όπως για παράδειγμα στις αθλητικές διοργανώσεις, οι τηλεοπτικές συσκευές στρέφονται προς τη βεράντα δίνοντας μια δροσερή διάσταση στο θέαμα. Οι βεγγέρες του παρελθόντος που γίνονταν στις αυλές τώρα έχουν μεταφερθεί στα μπαλκόνια. Γράφοντας αυτές τις γραμμές θυμάμαι τη σκηνή από την «Χαρτοπαίχτρα», την παλιά ελληνική κωμωδία με τη Ρένα Βλαχοπούλου, που διαδραματιζόταν στο μπαλκόνι της Λιλής Παπαγιάννη γύρω από ένα σαλονάκι φερ-φορζέ για το καθιερωμένο «χαρτάκι» της παρέας, και η οποία σκηνή δείχνει επακριβώς τη σημασία της αστικής βεράντας.
Η συντήρηση των φυτών έχει αναχθεί για πολλούς σε θέμα προτεραιότητας: συσκευές αυτόματου ποτίσματος ή ακόμα και επιστράτευση φιλικών προσώπων που θα τα ποτίζουν είναι ψηλά στην ατζέντα όσων σκοπεύουν να λείψουν από τα σπίτια τους. Ένας γνωστός μου, ο οποίος παίρνει την άδειά του στην καρδιά του καλοκαιριού, πληρώνει μια κοπέλα που τον βοηθάει στην καθαριότητα του σπιτιού, ώστε να πηγαίνει και να ποτίζει τα φυτά του όσο εκείνος λείπει. Ο άνθρωπος έχει τεράστια αγάπη για τα λουλούδια του τα οποία φροντίζει εδώ και χρόνια. Και υπάρχουν πολλοί σαν κι αυτόν.
Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η «κοινωνία των μπαλκονιών» συναντάται σε κάθε έκθεση φυτών που διοργανώνεται στην πόλη. Μια βόλτα, επίσης, από τα μαγαζιά της οδού Ευριπίδου τα οποία πωλούν φυτά και λουλούδια είναι αποκαλυπτική: φυτά τα οποία δεν χρειάζονται πολύ πότισμα ή άλλα που δεν χρειάζονται πολύ φως είναι μερικές μόνο από τις δεκάδες επιλογές που έχει ένας ένοικος διαμερίσματος για να φτιάξει τον δικό του μικρό κήπο στο μπαλκόνι.
«Μας ζητούν ό,τι μπορείτε να φανταστείτε», μου είπε για το ρεπορτάζ ο ιδιοκτήτης ενός καταστήματος στην οδό Ευριπίδου. «Από απλά γεράνια μέχρι μπανανιές και πλατάνια. Γι’ αυτό τους ρωτάμε πού θέλουν να τα βάλουν ώστε να ευδοκιμήσουν. Υπάρχουν φυτά, όπως οι κλασσικοί φύκοι, για παράδειγμα, που μπορούν να προσαρμοστούν και σε πιο δύσκολες συνθήκες, ενώ τα τελευταία χρόνια διακρίνουμε και μια προτίμηση στα αγιοκλήματα, το ριχόσπερμο και τα λευκά και κίτρινα γιασεμιά. Άλλα, περισσότερο ευαίσθητα, όπως τα άμστελ, ή οι μονστέρες θέλουν προσοχή επειδή δεν αντέχουν τον παγετό και τον δυνατό αέρα. Οι τριανταφυλιές, που πολλοί προτιμούν για τα μπαλκόνια τους χρειάζονται αρκετό νερό και ενίοτε ζηζανιοκτόνα».
Η κα Βάσω Ζωγοπούλου, υπεύθυνη των θερμοκηπίων στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο, τονίζει ότι ο προσανατολισμός ενός μπαλκονιού έχει μεγάλη σημασία για την επιλογή ενός φυτού. «Πάντα ρωτάω πού θέλουν να βάλουν ένα φυτό, αν μπορούν να το φροντίσουν, ποιό είναι το καθημερινό τους πρόγραμμα για παράδειγμα, δηλαδή πόσο χρόνο μπορούν να διαθέσουν. Όλα αυτά παίζουν ρόλο». Στα χρόνια της κρίσης η νέα τάση στα αθηναϊκά μπαλκόνια είναι ζαρντινιέρες με μικρές καλλιέργειες οπωροκηπευτικών αλλά αυτό θα το δούμε αναλυτικότερα σε επόμενο ρεπορτάζ. Μέχρι τότε, πάμε να καθίσουμε έξω.
