Άννα Παναγιωταρέα

Η αλληλεπίδρασή τους διασφαλίζει τη λειτουργία του πολιτεύματος. Ως πρωτοετείς στη Νομική μαθαίνουμε ότι η ποινική δίκη ακολουθεί συγκεκριμένα δικονομικά στάδια: Καταρχήν διεξάγεται ενδελεχής προκαταρκτική εξέταση -προανάκριση-, εφόσον η πράξη κρίνεται κακούργημα ή σοβαρό πλημμέλημα, επομένως αξιόποινη. Ο επιφορτισμένος εισαγγελέας υποβάλλει τον σχετικό φάκελο με τα αποδεικτικά στοιχεία στο δικαστικό συμβούλιο, ώστε με βούλευμα να παραπεμφθεί επ’ ακροατηρίω -σε δημόσια δίκη- για την απονομή της Δικαιοσύνης. Η αποδεικτική διαδικασία, ξεκινώντας με την εκφώνηση των ονομάτων των κατηγορουμένων, συνεχίζεται με εξέταση των μαρτύρων, ανάγνωση εγγράφων, απολογίες κατηγορουμένων, αγορεύσεις εισαγγελέως και υπεράσπισης, εν τέλει με την έκδοση της απόφασης.

Η προηγούμενη περιγραφή της συνήθους ποινικής διαδικασίας, δυστυχώς, δεν προσιδιάζει στη δικονομική εξέλιξη του σιδηροδρομικού δυστυχήματος των Τεμπών. Οχι μόνο για τους λόγους που το προξένησαν ή τις αιτιάσεις και τις ύβρεις κατά των δικαστών ή επειδή στα τρία χρόνια που μεσολάβησαν η κοινή γνώμη δοκιμάστηκε από όργιο φημών: παράνομη μεταφορά δεξαμενής με διαλύτη νόθευσης καυσίμων -ως αίτιο της πυρόσφαιρας-, αναπόδεικτες και ψευδείς πληροφορίες για εξαφάνιση του 13ου βαγονιού, τραγικές φαντασιώσεις περί απόκρυψης θυμάτων, εξωφρενικές υποθέσεις που προσήγαγαν, αφειδώς, αυτοαποκαλούμενοι «ειδικοί»-απόφοιτοι Γυμνασίου, πρωταγωνιστούντες επ’ αμοιβή στα «πρωινάδικα», «επιστημονικά συμπεράσματα» τα οποία πόρρω απείχαν της επιστημονικής διερεύνησης. Υιοθετήθηκαν άπαντα ασμένως από την κορυβαντιούσα αντιπολίτευση αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις στην κοινωνική συνοχή, στην πολιτική ομαλότητα και τη μέγιστη συναισθηματική φόρτιση των πολιτών. Στις μεγαλειώδεις πανελλήνιες συγκεντρώσεις οι καταγγελτικές εξάρσεις και οι συκοφαντικές αιτιάσεις των αγορητών πόρρω απείχαν της λογικής. Δεν νομίζω ότι υπήρξε δυστύχημα στην Ευρώπη που αποκόμισε τόσο βαρύ φορτίο.

Απόδειξη; Η αναβολή της δίκης την πρώτη μέρα της έναρξής της, με μόνη την εκφώνηση από την πρόεδρο του δικαστηρίου τεσσάρων ονομάτων κατηγορουμένων εκ των 36. Στην αίθουσα εισήλθαν περί τους 250 δικηγόρους των οικογενειών των θυμάτων και των κατηγορουμένων. Τουλάχιστον 350 μάρτυρες, εκ των οποίων 230 συγγενείς και επιζώντες. Δημοσιογράφοι και συνεργεία από όλα τα ΜΜΕ, ξεπερνώντας τα 80 άτομα. Να προσθέσουμε τους επιβάτες δεκάδων πούλμαν, τους ακτιβιστές, ει μη και τους αργόσχολους που απαιτούσαν θέση στην αίθουσα. Αν θέλαμε μια δίκη που να ικανοποιεί κάθε απαίτηση, έπρεπε να είχε ζητηθεί -και αναζητηθεί- από το υπουργείο Δικαιοσύνης κλειστό γήπεδο μπάσκετ, το οποίο να διαμορφωθεί αναλόγως, ως λαϊκό δικαστήριο. Και μόνη η παρουσία 800 ατόμων μετατρέπει την οποιαδήποτε δικαστική αίθουσα σε μικρή.

Συγγενείς, δικηγόροι, μάρτυρες, «αυθορμήτως» συμπαραστεκόμενοι και νεοφυείς δημοσιογράφοι απεφάνθησαν ότι η αίθουσα του δικαστηρίου -με ειδικές προδιαγραφές- δεν ικανοποιούσε δικαστικά τη διεξαγωγή της δίκης. Την εξέλαβαν ως «προσβολή», την αποκάλεσαν «μπάζωμα» και κάποιοι «απόδειξη του τρόμου της κυβέρνησης»! Ο αρμόδιος υπουργός δήλωσε ότι είναι «η μεγαλύτερη στην Ευρώπη». Δεν θα το αμφισβητήσω, με μια σημαντική ειδοποιό διαφορά: ότι σε ευρωπαϊκή χώρα με νομικό πολιτισμό η αρμόδια αρχή θα επέβαλλε κόφτη εισόδου. Μια αίθουσα δικαστηρίου δεν είναι στούντιο ζωντανού προγράμματος... Big Brother. Η δίκη για την απόδοση δικαιοσύνης δεν είναι θέαμα. Ούτε παραπομπή σε Κολοσσαίο. Η δικαίωση των 57 θυμάτων είναι ιερή υποχρέωση όλων μας. H διαστροφή της ουσίας της δίκης επετεύχθη από τα fake news που διακινήθηκαν συστηματικά και ανεξέλεγκτα από τα τηλεοπτικά μέσα προς επίτευξη τηλεθέασης, από τα social media προς κατεδάφιση της κυβέρνησης και προσωπικά του Μητσοτάκη.

Η δημιουργία πολεμικής ατμόσφαιρας και ασέβειας προς το δικαστήριο προβλημάτισε την κυβέρνηση, την αντιπολίτευση και τις κομματικές παραφυάδες; Η αγρίως χειμαζόμενη αντιπολίτευση προσέδωσε ανεπίτρεπτες διαστάσεις με απεχθείς προπηλακισμούς: «Είστε δολοφόνοι», «βάψατε τα χέρια σας με αίμα», «πώς κοιμάστε μετά το έγκλημα». Η δίκη, όμως, δεν είναι κομματική εκδήλωση για να δηλώσουν «παρόντες» οι αρχηγοί. Ούτε γίνεται ιμάντας μεταφοράς για τη δημιουργία κόμματος μητέρας θύματος. Είναι αυτές οι συμπεριφορές που κράτησαν χιλιάδες πολίτες στο σπίτι τους κατά τη φετινή συμπλήρωση των τριών χρόνων.

Η εκρηκτική ατμόσφαιρα στην έναρξη της δίκης, με απειλές -«θα σε σκίσω με τα χέρια μου»- προς κατηγορούμενους συμβάλλει στη δικαστική δικονομία; Αδυνατεί το δικαστήριο να επιβάλει τα μέτρα -από την εποχή του Τερτσέτη- που απαιτούνται κατά την προσβολή του δικαστηρίου; Οι ενάγοντες θέλουν να αποδοθεί Δικαιοσύνη ή να εξελιχθεί η δίκη σε πρόκριμα των επερχόμενων εκλογών; Ηδη κατά την προανάκριση στήθηκε σκηνικό με καταχρηστικά νομικίστικα τερτίπια τα οποία ασφαλώς προοιωνίζονταν πολύχρονη και ανώμαλη εκδίκαση. Η προώθηση κομματικών και προσωπικών επιδιώξεων ακυρώνει και προσβάλλει τους δικαστές…

Αλλά ουδέν κακόν αμιγές καλού! Λίγο είναι να αποδεικνύεται αναλλοίωτο -επί 2.500 χρόνια- το... DNA μας; Από την εποχή του Αριστοφάνη λατρεύουμε τις δίκες, κρύβοντας μέσα μας έναν εισαγγελέα, με υψωμένο δάκτυλο, κάτοχο της μόνης αλήθειας. Ωστόσο, η τραγωδία των Τεμπών δεν προσφέρεται, όταν υπάρχουν το προηγούμενο των εκδικάσεων των τραγωδιών στο Μάτι και τη Μάντρα, η αξιοπρεπής στάση των συγγενών των θυμάτων και η αποχή ακροτήτων της τότε αντιπολίτευσης. Στις δύο δίκες για την απώλεια 128 ψυχών δεν επιλύθηκαν οι τότε υφιστάμενες κομματικές διαφορές. Στη δίκη της Λάρισας το μόνο βέβαιο είναι ότι δεν θα εκλεγεί η επόμενη κυβέρνηση...

Σημείωση
*Αριστοφάνους «Σφήκες», Λήναια, 422 π.Χ. Θέμα της κωμωδίας η δικομανία των Αθηναίων και η λειτουργία της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Ο στίχος «τὸν δῆμον ἡμῶν βούλεται διιστάναι» είναι απόσπασμα αφήγησης του ενυπνίου του Ξανθία στον Σωσία. Δηλαδή «επιδιώκει να διαιρέσει τους πολίτες μας».