Οι άνθρωποι της Στέγης

Πριν από ένα μήνα περίπου οι άνθρωποι της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών μας παρουσίασαν σε μια αρκετά διαφορετική εκδήλωση το πρόγραμμα της φετινής σεζόν. Καθισμένοι σε τρία παγκάκια, με φόντο τον Εθνικό Κήπο προσπάθησαν να χωρέσουν μέσα σε λίγη ώρα εκδηλώσεις που χρειάζονται ένα τόμο πάνω από 200 σελίδες για να φιλοξενηθούν. Παρόλα αυτά, το στίγμα δόθηκε: Αθήνα, Αθήνα, Αθήνα.

Το σημείο αναφοράς της Στέγης για φέτος είναι η πόλη, οι άνθρωποι της, οι μελωδίες και οι ανάγκες της. Τι κι αν θα έρθουν άνθρωποι από όλα τα μήκη και πλάτη της γης, εμείς -όσοι συντασσόμαστε στο πλευρό της- θα προτιμάμε πάντα την Αθήνα από τη Νέα Υόρκη. Και επειδή σύγχρονο πολιτισμό δεν μπορείς να κάνεις απλά καθισμένος στο γραφείο σου, οι άνθρωποι της Στέγης «καταργούν» τα τείχη. Η εξωστρέφεια είναι ένα από τα στοιχήματα της φετινής σεζόν και αν κρίνουμε από τα τέσσερα χρόνια που προηγήθηκαν, οι Αθηναίοι θα ανταποκριθούν και φέτος με ιδιαίτερο ενθουσιασμό.

Ξεκινώντας τη συζήτηση με την Αφροδίτη Παναγιωτάκου, εκτελεστική υποδιευθύντρια, και τον Χρήστο Καρρά, εκτελεστικό διευθυντή και καλλιτεχνικό διευθυντή μουσικής της Στέγης, αποφασίσαμε να μην ασχοληθούμε επιμέρους με τις φετινές παραγωγές τους. Είναι δεκάδες, είναι όλες -μα όλες- πολύ ενδιαφέρουσες και θα έχουμε μια ολόκληρη σεζόν μπροστά μας να τις απολαύσουμε.

Αυτό που με ενδιέφερε περισσότερο να μάθω είναι με ποιον μαγικό τρόπο οι άνθρωποι της Στέγης κατέληξαν σε αυτό το πρόγραμμα. «Κατ” αρχάς υπάρχει η διαδικασία του open call, που είναι πολύ σημαντική. Οι καλλιτέχνες καταθέτουν τις ιδέες τους και οι άνθρωποι εδώ τις μελετούν προσεκτικά» αρχίζει να μου εξηγεί η Αφροδίτη και επισημαίνει ότι ο Χρήστος ακούει κάθε χρόνο όσες μουσικές μπορούν να χωρέσουν σε τρεις μήνες που διαρκεί η αξιολόγηση.

Πέρα από αυτό, η Στέγη έχει μια ομάδα ανθρώπων που ασχολούνται αποκλειστικά με το θέμα του καλλιτεχνικού προγραμματισμού. «Πίσω από αυτόν τον τόμο υπάρχει μια ομάδα ανθρώπων που είναι επαγγελματίες σε αυτό που ονομάζουμε πολιτιστικό management», διευκρινίζει η Αφροδίτη. «Δηλαδή έχουν ως δουλειά τους να ξέρουν τι γίνεται στην Ελλάδα και στον υπόλοιπο κόσμο. Η δουλειά του καθενός είναι πολύ συγκεκριμένη. Η Στέγη έχει μια αποστολή και μια ταυτότητα που εξελίσσεται, αλλά η βάση της παραμένει αναλλοίωτη. Και αυτή δεν είναι άλλη από αυτό που ονομάζουμε σύγχρονος πολιτισμός» συνεχίζει.

Σύγχρονος πολιτισμός, λοιπόν, δηλαδή αστικός πολιτισμός, μια και για την Αφροδίτη αυτές οι έννοιες είναι αλληλένδετες. «Η παιδεία του κέντρου μιας πόλης δεν συγκρίνεται με κανενός άλλου την παιδεία. Και αν τελικά εσύ δεν είσαι συνδεδεμένος με αυτό που λέγεται πόλη και ό,τι αυτό συνεπάγεται δεν μπορείς να λες ότι κάνεις σύγχρονο πολιτισμό. Δεν είναι δυνατόν να λέμε ότι κάνουμε σύγχρονο πολιτισμό και να αποθεώνουμε τη μαγεία των προαστίων, κάτι θα πήγαινε στραβά».

Η πρώτη λέξη-κλειδί για φέτος είναι Αθήνα. Οι υπόλοιπες; Κριτική, design, μεγάλα κείμενα, αυτοσχεδιασμός, νέα μέσα, διαδραστικότητα, προσβασιμότητα, ξενύχτι, ερωτισμός, εκτός των τειχών, πολιτικό. Νομίζω πως αν τους αφήσω να συνεχίσουν, οι λέξεις αυτές θα γίνουν δεκάδες.

Ωστόσο, οι παραγωγές εκτός των τειχών της Στέγης είναι για τον Χρήστο ένα από τα σημεία που πρέπει να σταθούμε. «Σκεφτόμαστε συνέχεια πράγματα που μπορούμε να κάνουμε εκτός Στέγης. Η Στέγη είναι ένας χώρος, ένας πεπερασμένος χώρος, αλλά δεν φτάνει, όχι μόνο φυσικά, αλλά και σε σχέση με την πόλη και τον κόσμο. Από την αρχή θέλουμε τα πράγματα που ανεβάζουμε εδώ να έχουν σχέση πραγματική με αυτό που γίνεται γύρω μας. Να έχουν σχέση με την καθημερινότητα και τις προσδοκίες των ανθρώπων. Είμαστε ανοιχτοί στον κόσμο έξω και στην κοινωνία. Και αυτό είναι κάτι που μας καθοδηγεί».

Αυτή είναι και μια από τις διαφορές της Στέγης σε σχέση με άλλους πολιτιστικούς οργανισμούς. Οι άνθρωποι της έχουν καταλάβει από την αρχή ότι η σχέση με την πόλη είναι κάτι πολύ συγκεκριμένο. Και αυτή τη σχέση δεν τη χτίζουν τα κτίρια, αλλά οι άνθρωποι που βρίσκονται στις συγκεκριμένες θέσεις. «Εχει αλλάξει πάρα πολύ η αντίληψη του ποιος είναι ο ρόλος του πολιτιστικού κέντρου μέσα στην κοινωνία τα τελευταία χρόνια.

Δεν είναι πλέον ένα μέρος που κάποιοι γνώστες -που πρέπει να είναι γνώστες- φτιάχνουν ένα καλά δεμένο πρόγραμμα και κάθονται και σου λένε αυτό είναι, έλα πάρ” το. Είναι χώροι που κάνουν πραγματικές προσπάθειες να βγουν προς τα έξω. Εντάσσονται πια στην κοινωνία, αυτός είναι ο ρόλος τους, δεν είναι ερμητικά κλειστοί, αλλά συνδέονται ποικιλοτρόπως με όλα τα επίπεδα της κοινωνίας», υποστηρίζει ο Χρήστος και η Αφροδίτη συμφωνεί απόλυτα. «Αυτή η από καθέδρας συμπεριφορά έχει τελειώσει. Αν μη τι άλλο έχει επέλθει και μια επίγνωση που δεν συνάδει με την ταπεινότητα -είναι θέμα επαγγελματικής συνείδησης- ότι η δική μας δουλειά είναι να πάμε εκεί έξω και να πείσουμε τον κόσμο να έρθει εδώ».



Επιμένοντας το θέμα της εξωστρέφειας η Αφροδίτη τονίζει τη σύνδεση που θα έχει φέτος η Στέγη με κάποιους άλλους χώρους, όπως αυτόν του six d.o.g.s. «Προσπαθούμε να συνδέσουμε μικρά κοινά που κινούνται σε άλλους χώρους συνεργαζόμενοι με αυτούς τους χώρους, με σκοπό να μεγαλώσει αυτό το κοινό. Πολύς κόσμος που πάει στο six d.o.g.s δεν έχει έλθει ποτέ στη Στέγη, και πολύς κόσμος που έρχεται στη Στέγη δεν έχει πάει ποτέ στο six d.o.g.s. Γιατί να μην τους συνδέσω; Οχι μόνο από πλευράς παραγωγής, αλλά με τη λογική του να επικοινωνήσουμε πληροφορία που δεν αφορά εμάς και να αναλάβουμε ως Στέγη να κυκλοφορήσει αυτή η πληροφορία. Δηλαδή κινούμαστε λίγο ακομπλεξάριστα γιατί δεν υπάρχουν ορδές εκεί έξω που δεν κοιμούνται αν δεν τους προσφέρεις… Φάουστ».

Και αφού αναφερθήκαμε στο κοινό, οι άνθρωποι της Συγγρού έχουν πολύ ξεκάθαρη άποψη για την εκπαίδευση των θεατών, αλλά και των ίδιων. Γνωρίζουν πολύ καλά ότι τα θεάματα που φιλοξενούνται στη Στέγη είναι αρκετές φορές περισσότερο πρωτοποριακά από ό,τι μπορεί να αντέξει ένας Αθηναίος. Αλλά το κοινό έχει εμπιστοσύνη στον οργανισμό και τις επιλογές του. Οι πιστοί φίλοι της Στέγης θα παρακολουθήσουν μια θεατρική ομάδα κι ας μη γνωρίζουν το έργο της. Και την επόμενη φορά που θα ξαναέλθει στην Αθήνα θα τρέξουν πρώτοι πρώτοι να κλείσουν εισιτήριο. Οπως ακριβώς έγινε και με τους DV8 που εμφανίστηκαν για δεύτερη φορά και άφησαν και πάλι τις καλύτερες εντυπώσεις.

Αναρωτιέμαι ποιο είναι το πιο φανατικό κοινό και η Αφροδίτη απαντάει αμέσως: «Οι άρρωστοι είναι οι φίλοι της ηλεκτρονικής μουσικής». Βέβαια, μετά από δεύτερη σκέψη αποφασίζουν από κοινού ότι το μέσο που έχει το μεγαλύτερο κοινό στην Ελλάδα είναι το θέατρο. Αλλά οι θεατρόφιλοι είναι πιο mainstream, οι πραγματικοί άρρωστοι, οι φανατικοί έχουν να κάνουν με την ίδια τη Στέγη παρά με το είδος του θεάματος. «Υπάρχουν άνθρωποι που έρχονται σε όλα. Είναι οι φίλοι της Στέγης που φτάνουν τις 4.000!». Και αν αναρωτιέστε για την ηλικία του μέσου επισκέπτη του χώρου, οι έρευνες έχουν δείξει 35-36 έτη, αλλά με τεράστιο φάσμα. Οπως τονίζει και η Αφροδίτη, άλλωστε, μεγάλη σημασία έχει και η αναλογία ανδρών-γυναικών. Στο θέατρο μπορεί να έχει πιο πολλές γυναίκες, αλλά στα μουσικά οι άνδρες επικρατούν.

Ενα άλλο μεγάλο στοίχημα της Αφροδίτης και του Χρήστου -αλλά και όλων- είναι το κομμάτι της προσβασιμότητας. Εδώ και δύο χρόνια τρέχουν ένα πρόγραμμα για την προσβασιμότητα στην τέχνη για ανθρώπους με αναπηρία. Καλλιτέχνες με αναπηρία από όλο τον κόσμο, καλλιτέχνες επαγγελματίες που ετοιμάζουν παραστάσεις συνδυάζοντας ανθρώπους με αναπηρία και έχουν έλθει αυτά τα δύο χρόνια στην Αθήνα, αλλά και όσοι βρέθηκαν στην πλατεία έφυγαν αλλαγμένοι. «Είναι πολύ σημαντικό, όχι μόνο επειδή κάνουν πολύ ωραία πράγματα, αλλά γιατί κατά την άποψή μας αυτό είναι ένα αξίωμα της δημοκρατίας», μου εξηγεί ο Χρήστος και συνεχίζει: «Δεν μπορείς να δέχεσαι αποκλεισμό εκ συστήματος πολιτών και να θέλεις να χτίσεις μια δημοκρατική κοινωνία. Εχει μεγάλη σημασία αυτό το μεικτό και ότι κάνουμε παραστάσεις με επαγγελματίες που έχουν αναπηρία».

Τον φετινό ορισμό της υγείας από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας επικαλείται η Αφροδίτη για να δώσει το στίγμα της Στέγης «Η υγεία ορίζεται ως δυνατότητα προσαρμογής. Αν ένας άνθρωπος με ένα χέρι μπορεί να χορέψει καλύτερα από εμένα είναι σαφώς πιο υγιής χορευτής από εμένα. Μου αρέσει πάρα πολύ αυτός ο ορισμός, γιατί δεν είναι δυνατόν αυτός που δεν μπορεί να προσαρμοστεί στις συνθήκες, αυτός που δεν μπορεί να αποδεχθεί τη διαφορετικότητα να είναι ο υγιής και ο άλλος που μαθαίνει να χορεύει με αναπηρικό καροτσάκι να έχει το πρόβλημα. Πρόβλημα έχει αυτός που δεν μπορεί να προσαρμοστεί».

Τέτοιου είδους παραστάσεις σε αλλάζουν, σε βελτιώνουν ως άνθρωπο, σε κάνουν να σκεφτείς τι δυνατότητες έχεις και αν τις εκμεταλλεύεσαι στο έπακρο. Πέρυσι είχα παρακολουθήσει ένα σεμινάριο ακουόντων και κωφών μουσικών που επιμελούνταν μια ξένη καλλιτέχνις. Ερευνούσαν τον ήχο μέσα από τη ζωγραφική και την αφή. Εβαζαν μπίλιες με μπογιά πάνω στα ηχεία και ανάλογα με την ένταση του ήχου οι μπίλιες αναπηδούσαν και το χρώμα δημιουργούσε τέχνη πάνω στο χαρτί. Γιατί αυτό είναι τέχνη. Να παρακολουθείς κάτι και να βγαίνεις διαφορετικός. Σαν ψυχανάλυση! Αυτός είναι ο σκοπός, και αυτό είναι το ζητούμενο των ανθρώπων που εργάζονται σκληρά πίσω από τις δεκάδες παραστάσεις που θα ανέβουν και φέτος στη Συγγρού.

Η συζήτηση μαζί τους είναι πάντα κάτι παραπάνω από απολαυστική. Ισως γιατί ανήκω σε αυτούς που έχουν κάνει τη Στέγη στέκι τα τελευταία χρόνια. Σε αυτούς που χαίρονται να μπαίνουν στους χώρους δοκιμών και να βλέπουν 16χρονα να τρέχουν, να κάνουν πρόβες, να φωνάζουν, να δίνουν ζωή στο κτίριο. Κλείνοντας, ρωτάω για τους στόχους της επόμενης περιόδου.

«Της επόμενης;» ρωτάει με απορία η Αφροδίτη. «Εμείς κάνουμε σχέδια για το 2020!». Ε, ας πούμε για αυτά: «Να είναι η Στέγη ακόμα πιο ανοιχτή, ακόμα πιο παρούσα στη σύγχρονη δημιουργία», ξεκινάει ο Χρήστος για να προσθέσει τη Αφροδίτη τη λέξη σινεμά, που είναι η καινούργια τους αγάπη. «Να είμαστε σημείο αναφοράς διεθνώς, να μη χρειάζεται να εξηγήσεις σε κάποιον όταν λες τη λέξη Στέγη, να έχουμε μεγαλύτερο κοινό, πιο διευρυμένο και μεγαλύτερη παρουσία ψηφιακά». Φυσικά η Αφροδίτη δεν παραλείπει να μου τονίσει πόσο σημαντικό είναι να έχεις πίσω σου ένα τόσο σημαντικό οργανισμό σαν το Ίδρυμα Ωνάση, που στηρίζει έμπρακτα τον πολιτισμό και υποστηρίζει τα ρίσκα τους. Κλείνοντας μου λένε ότι αυτό που κατά βάθος εύχονται και οι δύο -και μαζί τους όλοι μας- είναι να έχει… ξεφοβηθεί ένα ακόμα μεγαλύτερο ποσοστό κόσμου αυτό που λέμε σύγχρονο πολιτισμό!