Παγκόσμιος συναγερμός στη ναυτιλία: Οι πολλαπλές εστίες κρίσης ενώνονται σε ένα ενιαίο μέτωπο κινδύνου

Η διεθνής ναυτιλία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτόγνωρη πραγματικότητα, καθώς οι σημαντικότερες θαλάσσιες οδοί του πλανήτη μετατρέπονται σταδιακά σε πεδία γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.

Οι κίνδυνοι δεν περιορίζονται πλέον σε μεμονωμένες περιοχές ή σε παραδοσιακές μορφές απειλών, αλλά συνθέτουν ένα πολύπλοκο περιβάλλον στο οποίο συνυπάρχουν κρατικοί ανταγωνισμοί, τρομοκρατία, πειρατεία, οργανωμένο έγκλημα και παράνομη διακίνηση ανθρώπων. Ο Maritime Commercial Manager της EOS Risk Group για Ελλάδα και Κύπρο, Νικόλαος-Αλκέτας Δρόσος, επισημαίνει ότι το μέχρι πρότινος μοντέλο αξιολόγησης κινδύνου δεν ανταποκρίνεται πλέον στις σημερινές συνθήκες.

«Για δεκαετίες η διεθνής ναυτιλία λειτουργούσε με την παραδοχή ότι οι μεγαλύτερες απειλές εντοπίζονταν σε συγκεκριμένες περιοχές και αντιμετωπίζονταν με συγκεκριμένα μέτρα ασφαλείας. Σήμερα αυτή η παραδοχή καταρρέει», τονίζει.

Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν στο επίκεντρο

Σύμφωνα με τον κ. Δρόσο, τα Στενά του Ορμούζ εξακολουθούν να αποτελούν το πιο ευαίσθητο σημείο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου. Παρά τις συνεχιζόμενες διπλωματικές επαφές μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν μέσω διαμεσολαβητών, οι βασικές διαφωνίες παραμένουν άλυτες. Η Τεχεράνη επιδιώκει η εμπορική ναυσιπλοΐα να διέρχεται από τη βόρεια διαδρομή υπό τον δικό της επιχειρησιακό έλεγχο, ενώ οι ΗΠΑ υποστηρίζουν τη νότια διαδρομή μέσω των χωρικών υδάτων του Ομάν. «Στην ουσία δύο μεγάλες δυνάμεις επιχειρούν να επιβάλουν διαφορετικούς κανόνες ασφαλείας στην ίδια θαλάσσια περιοχή. Ένα μεμονωμένο περιστατικό μπορεί να προκαλέσει διεθνή κρίση μέσα σε λίγες ώρες», υπογραμμίζει.

Η Ερυθρά Θάλασσα

Παρότι οι επιθέσεις των Χούθι έχουν μειωθεί σε σχέση με προηγούμενους μήνες, η απειλή δεν έχει εξαλειφθεί. Οι αντάρτες εξακολουθούν να δηλώνουν ότι κάθε πλοίο με πραγματική ή εκτιμώμενη σχέση με το Ισραήλ αποτελεί νόμιμο στρατιωτικό στόχο, γεγονός που συνεχίζει να επηρεάζει τόσο τον επιχειρησιακό σχεδιασμό των ναυτιλιακών εταιρειών όσο και την πολιτική των ασφαλιστικών οργανισμών. Την ίδια στιγμή, στον Κόλπο του Άντεν επανεμφανίζεται δυναμικά η σομαλική πειρατεία. Τρία εμπορικά πλοία εξακολουθούν να βρίσκονται υπό τον έλεγχο πειρατικών ομάδων, ενώ οι επιθέσεις πραγματοποιούνται πλέον σε πολύ μεγαλύτερες αποστάσεις από τις σομαλικές ακτές. «Η εμπειρία δείχνει ότι κάθε περίοδος γεωπολιτικής αστάθειας δημιουργεί χώρο για την επανεμφάνιση του οργανωμένου εγκλήματος στη θάλασσα», σημειώνει.

Νότια Σινική Θάλασσα

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η κατάσταση γύρω από το Scarborough Shoal, όπου η Κίνα ενισχύει τις ναυτικές και αεροπορικές περιπολίες σε περιοχή που διεκδικείται επίσης από τις Φιλιππίνες. Ο κ. Δρόσος διευκρινίζει ότι η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει απαραίτητα πως επίκειται πολεμική σύγκρουση, αυξάνει όμως σημαντικά την πιθανότητα επικίνδυνων επεισοδίων μεταξύ κινεζικών, φιλιππινέζικων και αμερικανικών στρατιωτικών μονάδων. «Η στρατηγική της Κίνας παραμένει σταθερή: συνεχής παρουσία, σταδιακή εδραίωση ελέγχου και δημιουργία νέων τετελεσμένων χωρίς να προηγηθεί ανοικτή σύρραξη», επισημαίνει.

Η Βαλτική

Ένα ακόμη στοιχείο που αλλάζει τα δεδομένα αφορά τη Βαλτική, όπου εικόνες που δημοσιοποιήθηκαν εμφανίζουν ρωσικό δεξαμενόπλοιο LNG εξοπλισμένο με βαρέα πολυβόλα. Όπως αναφέρει ο κ. Δρόσος, ανεξάρτητα από τον επιχειρησιακό σκοπό του εξοπλισμού, η εικόνα αυτή θολώνει τα όρια μεταξύ εμπορικής και στρατιωτικής ναυτιλίας. «Το κρίσιμο ερώτημα είναι πότε ένα εμπορικό πλοίο παύει να θεωρείται αποκλειστικά εμπορικό και μετατρέπεται σε στρατηγικό εργαλείο ενός κράτους», τονίζει.

Η Λιβύη και οι μεταναστευτικές ροές προς την Κρήτη

Ο Νικόλαος-Αλκέτας Δρόσος επισημαίνει ότι η συνεχής αύξηση των μεταναστευτικών ροών από τη Λιβύη προς την Κρήτη δεν αποτελεί πλέον μόνο ανθρωπιστικό ζήτημα. Η εξέλιξη δημιουργεί αυξημένες επιχειρησιακές απαιτήσεις για το Λιμενικό Σώμα, το Πολεμικό Ναυτικό, τη Frontex και τις ευρωπαϊκές αρχές, ενώ καθιστά ακόμη σημαντικότερη τη θαλάσσια επιτήρηση στην Ανατολική Μεσόγειο.

Άμεσος αντίκτυπος στην ελληνική ναυτιλία

Η Ελλάδα, ως η χώρα με τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο διεθνώς, επηρεάζεται άμεσα από κάθε μεταβολή του γεωπολιτικού περιβάλλοντος. Ελληνόκτητα πλοία δραστηριοποιούνται καθημερινά στις περισσότερες περιοχές υψηλού κινδύνου, γεγονός που επηρεάζει τις αποφάσεις των ναυτιλιακών εταιρειών, το κόστος ασφάλισης, τη διαχείριση κινδύνου και τελικά την ανταγωνιστικότητα του ελληνικού στόλου. «Η εποχή κατά την οποία η ασφάλεια ενός ταξιδιού εξαρτιόταν κυρίως από τις καιρικές συνθήκες έχει περάσει. Σήμερα κάθε ταξίδι προϋποθέτει συνεχή παρακολούθηση πληροφοριών, γεωπολιτική αξιολόγηση και δυνατότητα άμεσης προσαρμογής στα νέα δεδομένα», αναφέρει.

Κλείνοντας την ανάλυσή του, ο κ. Δρόσος εκτιμά ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι απλώς η αύξηση των απειλών, αλλά το γεγονός ότι οι περισσότερες εστίες αστάθειας εξελίσσονται ταυτόχρονα. Ο Περσικός Κόλπος, η Ερυθρά Θάλασσα, η Βαλτική, η Νότια Σινική Θάλασσα, η Ανατολική Μεσόγειος και η Καραϊβική συνθέτουν πλέον ένα ενιαίο γεωπολιτικό πλέγμα, όπου μία περιφερειακή κρίση μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις στο παγκόσμιο εμπόριο και στις θαλάσσιες μεταφορές. «Για χώρες όπως η Ελλάδα, με κορυφαία ναυτιλιακή παρουσία και στρατηγική θέση μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής, η θαλάσσια ασφάλεια δεν αποτελεί απλώς θέμα άμυνας ή ναυτιλίας. Αποτελεί ζήτημα εθνικής οικονομίας, ενεργειακής ασφάλειας και διεθνούς στρατηγικής. Η επόμενη μεγάλη κρίση ίσως να μην ξεκινήσει από μια πρωτεύουσα. Ίσως ξεκινήσει από ένα εμπορικό πλοίο που θα βρεθεί τη λάθος στιγμή, στο λάθος σημείο του παγκόσμιου χάρτη», καταλήγει.