Μαρίνα Σιακόλα: Τα ταξίδια ζωής και η αγκαλιά προσφοράς για τα παιδιά

Η καταλυτική επίσκεψή της στην Κένυα, 19 χρόνια πριν, με τους Γιατρούς του Κόσμου και οι τραγικές συνθήκες διαβίωσης των παιδιών της χώρας αποτέλεσαν για την καταξιωμένη Κύπρια φωτογράφο το εφαλτήριο για να δημιουργήσει τον οργανισμό «Σοφία για τα Παιδιά». Ανοίγοντας με ανιδιοτελή αγάπη μία τεράστια αγκαλιά, μέχρι σήμερα έχει στηρίξει χιλιάδες παιδιά σε Κένυα και Κύπρο. Βαθιά συναισθηματική, γεμάτη από όσα της έχει χαρίσει η ζωή, η Μαρίνα Σιακόλα αφηγείται την πορεία της στον κόσμο της προσφοράς.

Η αρχή: «Ηταν το 2007. Την τελευταία μέρα ενός ταξιδιού μου στην Κένυα με τους Γιατρούς του Κόσμου επισκέφτηκα το Ορφανοτροφείο “Μακάριος” και ένιωσα απόγνωση. Ηταν το τέλος της λογικής. Παιδιά τα οποία υποτίθεται πως ήταν υπό την προστασία της Εκκλησίας βρίσκονταν σε τραγική κατάσταση, ολοκληρωτικά εγκαταλελειμμένα. Ενενήντα παιδιά στοιβαγμένα τρία-τέσσερα σε κάθε κρεβατάκι, άρρωστα με AIDS και πνευμονία από τις χαλασμένες στέγες αμιάντου που έτρεχαν νερό. Το πιο σοκαριστικό πράγμα που έχω βιώσει στη ζωή μου ήταν η όψη των παιδιών εκείνη την ημέρα, να με καρφώνουν με τα χωρίς ίχνος ελπίδας τεράστια υγρά μάτια τους και τα έκδηλα σημάδια του AIDS στο σώμα τους.

Από εκείνη τη στιγμή δεν ξανακοιμήθηκα μέχρι να βρω μια λύση. Εψαχνα τον τρόπο που θα μπορούσα να είμαι χρήσιμη σε αυτά τα παιδιά και κατέληξα στον οργανισμό “Σοφία για τα Παιδιά”, που φτιάξαμε με Κύπριους εθελοντές. Συγκινούμαι βαθιά κάθε φορά που νιώθω πως μπορέσαμε να βάλουμε λίγο φως στη ζωή ενός παιδιού. Πριν από λίγες ημέρες επισκέφθηκα στο Πανεπιστήμιο του Ναϊρόμπι τον Τζον, ένα από τα παιδάκια που πήραμε υπό την κηδεμονία μας πριν από χρόνια, βγάζοντάς το στα 8 του χρόνια από τις φυλακές ανηλίκων. Επρεπε να κλέβει για να ζει και πλέον ολοκληρώνει τις σπουδές του. Εγώ στα μάτια του παιδιού αυτού αισθάνομαι ότι αλλάξαμε τον κόσμο».

Για μια ανθρώπινη ζωή: «Ο στόχος του “Σοφία για τα Παιδιά” δεν είναι μόνο τα παιδιά να έχουν υγεία, ασφάλεια και φαγητό, αλλά και να μορφωθούν για να προσφέρουν έπειτα εκείνα στην κοινωνία τους. Ολα τα παιδιά του ορφανοτροφείου ακολουθούν είτε μία τεχνική σχολή είτε σπουδές στο πανεπιστήμιο. Εχουμε πάρα πολλά κορίτσια κομμώτριες, που τους έχουμε δημιουργήσει τα δικά τους κομμωτήρια στις παραγκουπόλεις για να έχουν τη δυνατότητα να ζήσουν τον εαυτό τους και τα παιδιά τους. Τα περισσότερα κοριτσάκια έρχονταν σε κατάσταση εξαθλίωσης στο ορφανοτροφείο, βιασμένα, με AIDS. Το μόνο που είχαν ζήσει ήταν η βία και η εγκατάλειψη. Οταν τα πρωτογνώρισα, ήταν δύσκολο να τα προσεγγίσω, να πιστέψουν ότι όντως έχουν μια ελπίδα στη ζωή... Μου πήρε δύο χρόνια για να με εμπιστευτούν. Οταν κατάλαβαν ότι δεν ήμουν πυροτέχνημα, άνοιξαν την αγκαλιά τους».

Η δύναμη της προσφοράς: «Μέσω του προγράμματος “Υιοθετώ ένα Παιδί”, με 20 ευρώ τον μήνα μπορείς να στείλεις ένα παιδί στο σχολείο, με δύο γεύματα την ημέρα, καθαρό νερό και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Ο οποιοσδήποτε άνθρωπος δίνει από το υστέρημά του 20 ευρώ τον μήνα κάνει το ίδιο σημαντικό έργο με έναν πιο εύπορο που προσφέρει 20 χιλιάδες ευρώ. Καμία εισφορά δεν περισσεύει. Εχω αγαπήσει περισσότερο τους φίλους μου μέσα από το “Σοφία για τα Παιδιά”, αλλά και έχω γνωρίσει υπέροχους, θεσπέσιους ανθρώπους με τους οποίους έχουμε το ίδιο όνειρο. Για μένα καμία προσφορά δεν είναι θυσία. Κάνουμε μόνο αυτό που πραγματικά αγαπάμε και αυτή είναι η αλήθεια. Κανένας μας δεν είναι “Μητέρα Τερέζα”. Προσωπικά γεμίζει η ψυχή μου, φεύγω πιο ευτυχισμένη απ’ ό,τι έρχομαι στην Κένυα.

Είμαι πολύ τυχερή που εισπράττω τη δοτικότητα αυτών των παιδιών, που το χεράκι τους με τόση αγάπη αγγίζει τα δικά μου. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη δύναμη από αυτό. Να αναφέρω εδώ ότι χρωστώ τεράστια ευγνωμοσύνη στην Αννα Βίσση, πρέσβειρα του “Σοφία”, και στην Αλκηστη Πρωτοψάλτη, οι οποίες με βαθιά αγάπη συνδράμουν καταλυτικά δίνοντας συναυλίες, ενώ έχουν επισκεφθεί και την Κένυα μαζί μας».

Η πιο δύσκολη μέρα: «Σε ένα πρόγραμμα σίτισης στη Δυτική Κένυα καταφτάνει μια γυναίκα κουρασμένη, κουβαλώντας επί τρεις ώρες στην πλάτη της το ετοιμοθάνατο δεκάχρονο κοριτσάκι της. Ηταν πάρα πολύ άρρωστο. Το βάζω απευθείας στο νοσοκομείο. Ημουν σίγουρη πώς ό,τι και να είχε, θα το σώζαμε. Μέχρι τότε δεν ήθελα να πιστέψω πως ένας άνθρωπος μπορεί να πεθάνει από ασιτία. Είχε καταρρεύσει όμως τόσο πολύ το σύστημά του που “έφυγε”. Οταν το ανακοίνωσαν οι γιατροί, κατέρρευσε ο κόσμος μου. Πήγα να βρω τη μαμά του στην καλύβα όπου έμενε. Ενιωθα τόσο μικρή, σαν ένα μυρμήγκι. Πώς θα την αντιμετώπιζα; Πίστεψα ότι θα σώζαμε το παιδί της. Μόλις με είδε, έπεσε πάνω μου με λυγμούς, με αγκάλιασε και με φίλησε γιατί το προσπαθήσαμε, επειδή δώσαμε μια ευκαιρία στην κόρη της. Δυστυχώς, δεν μπορείς να νικήσεις κάθε φορά. Τότε πήρα ένα τεράστιο μάθημα να είμαι πιο σεμνή, διότι ούτε τα λεφτά, ούτε η καλή θέληση, ούτε το πάθος μπορούν να υπερνικήσουν τα πάντα. Μερικές φορές αρκεί να προσπαθήσεις».

Στον κόσμο της φωτογραφίας: «Ηρθα σε επαφή με τη φωτογραφία από την παιδική μου ηλικία, μέσα από τις μηχανές που είχε ο πατέρας μου στο σπίτι μας. Δεν φανταζόταν ότι θα με επηρέαζε σε τέτοιον βαθμό, ώστε να γίνω αυτό που στην πορεία έγινε ανάθεμα για εκείνον, δηλαδή φωτογράφος! Ηταν ένας επιχειρηματίας πολύ συντηρητικός και αυταρχικός, οπότε είχαμε τεράστιους καβγάδες στο σπίτι. Νομίζω ότι ακόμη δεν έχει συμφιλιωθεί με την ιδέα τού ότι είμαι φωτογράφος - και είμαστε 98 χρόνων εκείνος και 62 εγώ! Πάλεψα τότε για να φύγω από τον στενό οικογενειακό κλοιό, να πιστέψω στον εαυτό μου και να καταφέρω να γίνω αυτοσυντήρητη ως επαγγελματίας φωτογράφος. Τότε ήταν πολύ ανδροκρατούμενος ο χώρος στην Κύπρο. Στάθηκα τυχερή όμως. Με πίστεψε ο αγαπημένος μου φίλος και εκδότης του “Φιλελευθέρου” Νίκος Παττίχης και από εκεί ξεκίνησα».

Η στιγμή που γίνεται μαγεία: «Το πορτρέτο με ενδιέφερε πάντα. Μ’ αρέσει να παρατηρώ τους ανθρώπους. Στην πορεία έχω κάνει και τεράστια λάθη από την ανάγκη μου να μη χάσω φωτογραφικά μία στιγμή. Στο Μαρόκο, πραγματικά κινδυνεύσαμε δύο φορές. Αντιλήφθηκα γρήγορα ότι πρέπει πάντα να σέβεσαι την κουλτούρα των ανθρώπων που συναντάς. Τότε μετατρέπεται πραγματικά η στιγμή σε μαγεία».

Η νέα έκθεση «Sunscapes»: «Το υλικό προέρχεται από την έρημο Τουρκάνα, στη Βόρεια Κένυα. Είναι μία μεταφυσική εμπειρία. Οσο κι αν τη φωτογραφίσεις, δεν μπορείς να την περιγράψεις. Είναι μια τεράστια πρωτόγονη, άνυδρη, σκληρή έκταση που μοιάζει με σεληνιακό τοπίο. Βλέπεις παντού ορίζοντα. Με μαγεύει αυτό το τραχύ, σχεδόν απάνθρωπο τοπίο, που σε τραβά ξανά και ξανά να επιστρέψεις. Και ανακαλύπτεις τον κόσμο της που ξεπροβάλλει. Ανθρωποι που θυμίζουν πολύχρωμα τοτέμ. Πανέμορφοι, αγέρωχοι, με τα κοσμήματά τους, με τις αμέτρητες σειρές από χάντρες που συμβολίζουν κάτι από την κουλτούρα τους. Μια φυλή τόσο πλούσια σε πολιτισμό! Οι ανθρωπολόγοι υποστηρίζουν ότι όλοι προερχόμαστε από τους Τουρκάνα, διότι εδώ ανακαλύφθηκε το πρώτο δείγμα του Homo Erectus».

Η καθοριστική συνάντηση: «Θαύμασα αυτή τη φυλή ανθρώπων που επιβιώνουν εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια σε αυτή την άνυδρη γη, περπατούν χιλιόμετρα σκάβοντας σε ξερούς ποταμούς για να μεταφέρουν στην καλύβα τους λίγο νερό. Δεν θα ξεχάσω ποτέ το συναίσθημα που με κυρίευσε στο πρώτο μου ταξίδι, αντικρίζοντας ένα επτάχρονο τότε κοριτσάκι, τη Σαμάλ. Την έβλεπα έχοντας κρεμασμένα πάνω της πολλά άδεια δοχεία, με ματάκια ζαλισμένα από την κούραση και τη ζέστη, να πλησιάζει μία από τις τρύπες που είχαν σκάψει προηγουμένως άνθρωποι της φυλής για να γεμίσει τα δοχεία της με λίγο νερό. Επειτα την έχασα ξανά στον ορίζοντα. Εκανα τα πάντα για να τη βρω. Ανακάλυψα την καλύβα όπου έμενε με την οικογένειά της. Ενα παιδάκι 7 χρόνων είχε περπατήσει 15 χιλιόμετρα για να φέρει λίγο νερό στους δικούς της. Από τότε η Σαμάλ βρίσκεται υπό την προστασία του “Σοφία”. Φέτος εισήχθη με επιτυχία στο Πανεπιστήμιο της Τουρκάνα για να σπουδάσει Νοσηλευτική».

Τα μαθήματα: «Από τους ανθρώπους της Κένυας έμαθα ότι ουσιαστικά είμαστε όλοι ίδιοι. Είναι απλώς οι συνθήκες, η τύχη, η μοίρα, που μας οδηγούν στο να έχουμε διαφορές. Είναι υποκριτικό να θεωρούμε ότι μπορούμε να μπούμε στη θέση τους. Δεν μπορεί κανείς. Το να νοιαστούμε όμως για τους συνανθρώπους μας, απ’ όπου κι αν προέρχονται, όπου κι αν βρίσκονται, και να προσφέρουμε κάτι από το λίγο ή το πολύ μας, είναι σπουδαίο. Μέσω της δράσης μου στο “Σοφία για τα Παιδιά” αγάπησα την Κύπρο, τους Κύπριους, που είναι πολύ δοτικοί όταν πιστέψουν σε κάτι. Ο κόσμος της Κύπρου αγκάλιασε από καρδιάς το “Σοφία για τα Παιδιά”, όταν πείστηκε ότι το ποσό που έδιναν από το υστέρημά τους για να βοηθήσουν τα παιδιά έπιασε τόπο».

Το νόημα: «Για μένα το ζητούμενο στη ζωή είναι η ευτυχία, τίποτε άλλο. Προσωπικά, ευτυχισμένη με κάνουν η ενασχόληση με τη φωτογραφία και η αίσθηση ότι είμαι χρήσιμη στα παιδιά στην Κένυα και την Κύπρο. Διότι και στην Κύπρο έχουμε επίσης πολλά προγράμματα τα οποία καταφέραμε να υλοποιήσουμε λόγω της εμπειρίας μας στην Κένυα».

Το μέλλον: «Θυμάμαι πόση εντύπωση μου έκανε η φράση της ιέρειας του λόγου Λίνας Νικολακοπούλου ενώ τη φωτογράφιζα στα 90s. “Πρέπει να αλλάζουν τα πράγματα για να μένουν ίδια”. Επειτα από καιρό αντιλήφθηκα πόσο πολύτιμο είναι να προσαρμόζεσαι στην όποια φυσική, οικονομική, ηλικιακή συνθήκη. Αν έχω τη δύναμη να βρίσκομαι στην Κένυα 10 χρόνια μετά, θα πω ότι είμαι μια ευτυχισμένη γυναίκα».