Η νέα εποχή στα φάρμακα για την παχυσαρκία - Μύθοι, αλήθειες και 12 απαντήσεις ειδικού

Η συζήτηση γύρω από την παχυσαρκία έχει αλλάξει δραστικά τα τελευταία χρόνια. Η παχυσαρκία δεν είναι απλώς ένα θέμα αισθητικής ή προσωπικής πειθαρχίας. Αναγνωρίζεται ως μία σύνθετη, πολυπαραγοντική χρόνια νόσος. Αποτελεί ταυτόχρονα μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία, όχι μόνο λόγω της αυξανόμενης συχνότητάς της, αλλά εξαιτίας των επιπτώσεών της στον μεταβολισμό, το καρδιαγγειακό σύστημα και τη συνολική ποιότητα ζωής. Παρά τις προσπάθειες για αλλαγή τρόπου ζωής, πολλοί άνθρωποι διαπιστώνουν ότι η απώλεια βάρους δεν είναι μια γραμμική διαδικασία.

Μέσα σε αυτό το σύνθετο βιολογικό και κλινικό πλαίσιο, τα νέα φαρμακευτικά σκευάσματα για την παχυσαρκία αναδεικνύονται ως μια σημαντική θεραπευτική εξέλιξη, δημιουργώντας προσδοκίες αλλά και εύλογες απορίες σχετικά με την ασφάλεια, τη διάρκεια και τα πραγματικά τους οφέλη. Πόσο αποτελεσματικά είναι; Σε ποιους απευθύνονται; Μήπως αποτελούν μια εύκολη λύση; Έχουν αποτέλεσμα σε όλους; Τι ισχύει πραγματικά και τι είναι υπερβολή; Το protothema έθεσε 12 κρίσιμα ερωτήματα στον ενδοκρινολόγο-διαβητολόγο και Επίτιμο Αναπληρωτή Καθηγητή Ενδοκρινολογίας της Ιατρικής Σχολής του University College London (UCL), Πλούταρχο Ε. Τζούλη, λαμβάνοντας σαφείς και τεκμηριωμένες απαντήσεις.

1. Ποια φάρμακα για την παχυσαρκία κυκλοφορούν στην Ελλάδα;

Αυτή τη στιγμή υπάρχουν διαθέσιμα στη χώρα μας συνολικά 5 φαρμακευτικά σκευάσματα για τη διαχείριση της παχυσαρκίας. Τα δύο παλαιότερα φάρμακα, η ορλιστάτη και ο συνδυασμός ναλτρεξόνης/βουπροπιόνης, χορηγούνται από το στόμα και έχουν σχετικά περιορισμένη αποτελεσματικότητα. Την τελευταία δεκαετία βιώνουμε μια επανάσταση στο πεδίο της παχυσαρκίας με τα ενέσιμα σκευάσματα που δρουν στους υποδοχείς των ορμονών ινκρετίνης, με 3 από αυτά να κυκλοφορούν στη χώρα μας αυτή τη στιγμή. Τα φάρμακα αυτά μειώνουν τα επίπεδα όρεξης και αυξάνουν το αίσθημα κορεσμού. Το πρώτο είναι η λιραγλουτίδη με δράση παρόμοια με το GLP-1 (γλυκαγόνη πεπτίδιο 1) που λαμβάνεται ημερησίως σε μορφή υποδόριας ένεσης και οδηγεί σε μέση απώλεια σωματικού βάρους κατά 8%. Την τελευταία 3ετία, δύο καινοτόμα φαρμακευτικά σκευάσματα, η σεμαγλουτίδη και η τιρζεπατίδη, έχουν αποτελέσει μια από τις σημαντικότερες σύγχρονες ιατρικές εξελίξεις λόγω της εντυπωσιακής αποτελεσματικότητας με μέση μείωση σωματικού βάρους 15-20% και του πλεονεκτήματος της λήψης σε εβδομαδιαία βάση.
2. Τα χάπια για την παχυσαρκία είναι πιο αποτελεσματικά από τα ενέσιμα σκευάσματα;
Τα φάρμακα αυτής της κατηγορίας δεν είναι ακόμη διαθέσιμα σε μορφή δισκίου στην Ελλάδα ή σε οποιαδήποτε άλλη Ευρωπαϊκή χώρα. Οι εξελίξεις είναι ραγδαίες, αφού η σεμαγλουτίδη σε μορφή δισκίου κάθε μέρα κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ στις αρχές του 2026 και έχει παρόμοια αποτελεσματικότητα και συχνότητα ανεπιθύμητων ενεργειών με το ενέσιμο σκεύασμα σεμαγλουτίδης. Ένα δεύτερο δισκίο για ημερήσια χρήση που αναμένεται να εγκριθεί τους επόμενους μήνες στις ΗΠΑ είναι η ορφογλιπρόνη. Συμπερασματικά, τα δισκία αναμένεται να αποτελέσουν ελκυστική επιλογή ιδιαιτέρως για άτομα με φοβία για τις βελόνες και για άτομα που ταξιδεύουν συχνά. Σε καμία περίπτωση, δεν αποτελούν «μαγικά» χάπια για την απώλεια βάρους, με την έννοια ότι έχουν υψηλότερη αποτελεσματικότητα από τις ενέσεις.

3. Μήπως τα φάρμακα για την παχυσαρκία είναι μια «εύκολη λύση»;

Η παχυσαρκία αναγνωρίζεται πλέον από όλους τους παγκόσμιους οργανισμούς ως μια χρόνια, υποτροπιάζουσα, συστηματική νόσος. Η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας πρέπει να είναι πολυπαραγοντική και να περιλαμβάνει διατροφικό πρόγραμμα, σωματική δραστηριότητα, και συμπεριφορικές παρεμβάσεις. Ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του ατόμου, σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής συνοδεύονται και από φάρμακα, ενώ σε άλλες από χειρουργικές παρεμβάσεις. Η επιλογή φαρμάκων ή βαριατρικής χειρουργικής επιπλέον των άλλων μέτρων δεν πρέπει να ερμηνεύονται ως αποτυχία ή έλλειψη πειθαρχίας και θέλησης. Απλά αποτελούν την επιπρόσθετη θεραπευτική επιλογή που κάποιοι χρειάζονται, όπως αντίστοιχα κάποιοι άνθρωποι με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2 παρά τις αλλαγές στον τρόπο ζωής χρειάζονται να παίρνουν και φάρμακα για τη ρύθμιση του σακχάρου.

4. Πώς αποφασίζει ο γιατρός ποιο φάρμακο είναι κατάλληλο για κάθε ασθενή;

Κανένα φάρμακο δεν αποτελεί τη μαγική λύση ή πανάκεια. Η ολιστική προσέγγιση και κλινικοεργαστηριακή αξιολόγηση είναι αναγκαία, ώστε να χορηγηθεί το κατάλληλο φάρμακο στο κάθε άτομο. Μάλιστα, τους τελευταίους μήνες δημοσιεύτηκαν κατευθυντήριες γραμμές από διεθνείς επιστημονικές εταιρείες που βοηθούν τον γιατρό να επιλέξει την κατάλληλη αγωγή. Το βασικό κριτήριο επιλογής αποτελούν τα προβλήματα υγείας του κάθε ανθρώπου, όπως οι καρδιομεταβολικές συννοσηρότητες και η τυχόν ύπαρξη μηχανικών επιπλοκών. Για παράδειγμα, διαφορετικό φαρμακευτικό σκεύασμα συστήνεται σε ένα άτομο με παχυσαρκία και ιστορικό Οξέος Εμφράγματος του Μυοκαρδίου σε σχέση σε κάποιον με παχυσαρκία και Αποφρακτική Υπνική Άπνοια. Οι διεθνείς αυτές συστάσεις αποτελούν μια ακόμη υπενθύμιση ότι η βελτίωση της συνολικής υγείας αποτελεί την προτεραιότητα και όχι εάν κάποιος χάσει 15 ή 20 κιλά.

5. Υπάρχουν άτομα που δεν πρέπει να τα πάρουν;

Οι απόλυτες αντενδείξεις με την κλασική έννοια του υψηλού κινδύνου για μια πολύ σοβαρή ανεπιθύμητη ενέργεια είναι λίγες, όπως το ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό μυελοειδούς καρκινώματος θυρεοειδούς ή πολλαπλής ενδοκρινικής νεοπλασίας τύπου 2. Αλλά πρέπει να τονίσουμε ότι τα φάρμακα αυτά προορίζονται για την αντιμετώπιση ατόμων με τη χρόνια νόσο της παχυσαρκίας ή υπερβαρότητας με επιπλοκές. Άτομα που θέλουν να χάσουν κιλά για αισθητικούς λόγους δεν πρέπει να τα παίρνουν. Επίσης, τα φάρμακα αυτά είναι συνταγογραφούμενα και πρέπει να δίνονται από ιατρό με ειδική γνώση, μετά από ενδελεχή κλινική αξιολόγηση του ατόμου και υπό ιατρική παρακολούθηση, το οποίο σημαίνει ότι η άκριτη λήψη χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις είναι επικίνδυνη.

6. Πόσο καιρό χρειάζεται να τα λαμβάνει κάποιος για να δει ουσιαστικό αποτέλεσμα;

Η πλειοψηφία των ατόμων με παχυσαρκία ξεκινούν να έχουν σημαντική μείωση του σωματικού βάρους εντός του πρώτου 3μήνου. Αλλά, ούτως ή άλλως, η παχυσαρκία είναι χρόνια, υποτροπιάζουσα νόσος και απαιτεί μακροπρόθεσμη διαχείριση του ατόμου που ζει με παχυσαρκία. Για αυτό η αποτελεσματική αντιμετώπισή της είναι ένας μαραθώνιος και όχι ένας αγώνας ταχύτητας. Επιπλέον, ο στόχος δεν είναι απλά ένας άνθρωπος να χάσει κιλά, αλλά να βελτιωθεί η υγεία του συνολικά, να ζήσει περισσότερο και καλύτερα. Κάποια άτομα θα πρέπει τελικά να παίρνουν φαρμακευτική αγωγή για την παχυσαρκία δια βίου. Αυτή η απόφαση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, που περιλαμβάνουν άλλα προβλήματα υγείας, σωματομετρικά χαρακτηριστικά, και πολλές άλλες παραμέτρους, και χρειάζεται διαρκή αξιολόγηση από τον θεράποντα ιατρό.

7. Πόσο βάρος μπορεί ρεαλιστικά να χάσει κάποιος με τη φαρμακευτική αγωγή;

Τα πλέον αποτελεσματικά φάρμακα είναι τα εβδομαδιαία ενέσιμα σκευάσματα, η σεμαγλουτίδη σε δόση 2.4 mg και η τιρζεπατίδη σε δόση 10-15 mg. Με τη χρήση τους σε συνδυασμό με υγιεινο-διαιτητικά μέτρα για διάστημα 16 μηνών, το 50-70% θα χάσουν τουλάχιστον το 15% του αρχικού σωματικού βάρους, ενώ το 30-60% θα υπερβούν το 20% μείωσης του βάρους. Αυτές οι μειώσεις συνοδεύονται από πολλαπλά σημαντικά οφέλη σε άλλες καρδιομεταβολικές παραμέτρους, βελτίωση συννοσηροτήτων και πρόληψη επιπλοκών.

8. Λειτουργούν το ίδιο σε όλους ή υπάρχουν οργανισμοί που δεν ανταποκρίνονται;

Τα φάρμακα αυτά έχουν αδιαμφισβήτητα εντυπωσιακή αποτελεσματικότητα με μέση απώλεια 15% - 22% του αρχικού σωματικού βάρους. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει σημαντική ετερογένεια στην ανταπόκριση με άτομα που μπορούν να χάσουν ακόμη και 30% του αρχικού βάρους, παραδείγματος χάρη 50 ή 60 κιλά, ενώ υπάρχει και ένα μικρό ποσοστό που δεν ανταποκρίνονται. Σε κάθε 100 άτομα που λαμβάνουν αυτές τις αγωγές, 10 ή ακόμα και 15 από αυτούς θα χάσουν λιγότερο από το 5% παρά την επί μακρό διάστημα λήψη της αγωγής. Δεν έχουμε καταφέρει ακόμη να προβλέπουμε πως θα ανταποκριθεί κάθε οργανισμός στην αγωγή μέχρι και να χορηγήσουμε τα φάρμακα.

9. Σταματούν αυτά τα φάρμακα να λειτουργούν κάποια στιγμή;

Πολλά άτομα που λαμβάνουν τα ενέσιμα σκευάσματα παραπονούνται ότι τα φάρμακα σταματούν να λειτουργούν μετά από κάποιο χρονικό διάστημα, αφού πλέον δεν χάνουν άλλο βάρος. Αυτό δε σημαίνει όμως ότι τα φάρμακα χάνουν την αποτελεσματικότητά τους. Πολλές μακροχρόνιες μελέτες έχουν δείξει ότι η μέγιστη μείωση σωματικού βάρους επιτυγχάνεται μετά από περίπου 12 μήνες και ότι η συνέχιση της αγωγής συντελεί στη διατήρηση του μειωμένου βάρους που αποτελεί και τη μεγαλύτερη πρόκληση στη διαχείριση της παχυσαρκίας. Τα φάρμακα αυτά προορίζονται για απώλεια περίσσιου σωματικού βάρους και ακολούθως διατήρησής του, όπως ένα φάρμακο για Σακχαρώδη Διαβήτη ή υπερχοληστερολαιμία μειώνει τα επίπεδα σακχάρου ή χοληστερόλης μέχρι ενός σημείου και μετά διατηρεί τα μειωμένα επίπεδα.

10. Αν σταματήσει κανείς τη θεραπεία, το βάρος επιστρέφει; Και αν ναι, γιατί;

Κλινικές δοκιμές έχουν δείξει ότι ένας άνθρωπος που σταματάει τη φαρμακευτική αγωγή θα ανακτήσει κατά μέσο όρο το μισό έως και τα 2/3 του βάρους που έχασε μετά από 12 μήνες διακοπής. Είναι γνωστό ότι, ανεξαρτήτως του τρόπου που κάποιος χάνει κιλά, το ανθρώπινο σώμα αντιλαμβάνεται την απώλεια βάρους ως κίνδυνο και ενεργοποιεί μια ποικιλία ισχυρών βιολογικών μηχανισμών για να επιστρέψει στο προηγούμενο βάρος. Ο μεταβολικός ρυθμός και το αίσθημα κορεσμού μειώνονται, ενώ οι ορμόνες της όρεξης αυξάνονται δραματικά. Για αυτούς τους λόγους, η αντιμετώπιση πρέπει να είναι μακροχρόνια και υπό ιατρική παρακολούθηση για να αποφύγουμε κατά το δυνατό το φαινόμενο ‘’yo-yo’’, που τελικά οδηγεί κάθε φορά σε υψηλότερο βάρος και μεγαλύτερο ποσοστό σωματικού λίπους.

11. Ποιες είναι οι πιο συχνές παρενέργειές τους;

Έχουν πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως κάθε φάρμακο. Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες που αφορούν έως και το 50% όσων τα λαμβάνουν, προέρχονται από το γαστρεντερικό σύστημα – είτε από το ανώτερο πεπτικό, αίσθημα φουσκώματος, ναυτία ή και έμετo, είτε από το κατώτερο πεπτικό, δυσκοιλιότητα ή διάρροια. Συνήθως, οι παρενέργειες αυτές είναι ήπιας ή μέτριας βαρύτητας με διάρκεια λίγων εβδομάδων και σταδιακά βελτιώνονται με την πάροδο του χρόνου, με αποτέλεσμα το 5% των ατόμων να τα διακόπτουν λόγω παρενεργειών.

12. Μπορούν να βοηθήσουν και σε άλλα προβλήματα υγείας, όπως ο διαβήτης;

Τα φάρμακα για την παχυσαρκία είναι εγκεκριμένα και χρησιμοποιούνται και για τη ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου σε άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2. Μάλιστα, έχουν πολύ ισχυρή δράση με αποτέλεσμα να έχει μειωθεί το ποσοστό αυτών που χρειάζονται θεραπεία με ινσουλίνη. Τα φάρμακα αυτά αποτελούν μια εξαιρετική θεραπευτική επιλογή στα άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2, αφού συνδυάζουν σημαντική μείωση των τιμών σακχάρου στο αίμα με απώλεια βάρους και μάλιστα χωρίς σημαντικό κίνδυνο υπογλυκαιμιών.