30 χρόνια Art Athina, το πιο ινσταγκραμικό (και καλαίσθητο) event της πόλης

Θα μπορούσε να είναι μια κλασική, απαρέγκλιτα στερεοτυπική ιστορία διαφωνίας, αντιπαράθεσης, χάσματος γενεών. Εκείνη πολύπειρη περί τα εικαστικά, δημιουργός της ιστορικής γκαλερί «Εκφραση» και πρόεδρος του Πανελλήνιου Συνδέσμου Αιθουσών Τέχνης. Εκείνος 30άρης, ταχέως ανερχόμενος στους κόλπους της τέχνης και επιμελητής, μεταξύ άλλων, του ελληνικού περιπτέρου στην επόμενη -60ή- Μπιενάλε της Βενετίας με το διακαλλιτεχνικό υβριδικό έργο «Ξηρόμερο/Dryland». Ωστόσο, η Γιάννα Γραμματοπούλου και ο Πάνος Γιαννικόπουλος επιλέγουν να εστιάζουν όχι σε εκείνα που δυνητικά θα μπορούσαν να χωρίσουν δύο ανθρώπους που ανήκουν σε διαφορετικές γενιές (και άρα ίσως σχολές σκέψης, αισθητικής και θεώρησης του κόσμου), αλλά σε όσα ενώνουν δύο φιλότεχνους που δεν θεωρούν την τέχνη προνόμιο κάποιων ή πολυτέλεια για λίγους, αλλά ανάγκη και δικαίωμα.

Η συνύπαρξή τους σε αυτή τη συνέντευξη θα μπορούσε να είναι ο τέλειος κατοπτρισμός της φιλοσοφίας της Art Athina, της εμβληματικής έκθεσης τέχνης που φέτος συμπληρώνει τα 30 της χρόνια και στην οποία καθένας από τους δύο συμμετέχει με διαφορετικό -αλλά σε κάθε περίπτωση νευραλγικό- ρόλο. Η μεγαλύτερη φουάρ τέχνης στην Ελλάδα και μία από τις αρχαιότερες της Ευρώπης λειτουργούσε διαχρονικά ως σημείο συνάντησης, κοινός τόπος και αφορμή για να συνυπάρξουν, να συνομιλήσουν και να συνδιαλλαγούν καλλιτέχνες και θεατές - συχνά ετερόκλητοι, ακόμα και αντιφατικοί μεταξύ τους. Ο πυρήνας της έκθεσης παραμένει ίδιος, εκείνο που αλλάζει είναι το πλήθος του κοινού που την επισκέπτεται κάθε χρόνο από αγάπη για την τέχνη, γνήσια περιέργεια ή απλώς FOMO (βλ. Fear of Missing Out). Αλλωστε, αν θέλει κανείς να είναι ειλικρινής, οφείλει a priori να παραδεχτεί πως η συνύπαρξη 67 -για φέτος- γκαλερί στον ίδιο χώρο συνιστά από μόνη της ένα ακραία φιλικό στο Instagram (και εν γένει στα κοινωνικά δίκτυα) γεγονός.

Η Γιάννα Γραμματοπούλου μοιάζει και δηλώνει παραπάνω από χαρούμενη για το γεγονός ότι ένας θεσμός όπως η Art Athina δεν παρουσιάζει σημάδια κόπωσης ή επανάληψης του εαυτού του, αλλά χρόνο με τον χρόνο ανανεώνεται. Φυσικά, αυτό έχει να κάνει και με τη δεξαμενή του κοινού που ολοένα διευρύνεται. «Είμαστε μία από τις παλαιότερες φουάρ τέχνης στην Ευρώπη. Από την έρευνα που πραγματοποιούμε κάθε χρόνο στο περιθώριο της έκθεσης έχουμε στοιχεία ότι η πλειονότητα των θεατών δεν έχει επισκεφτεί προηγουμένως κάποια γκαλερί. Ομως, μετά από την εμπειρία της Art Athina δηλώνουν πρόθυμοι και διαθέσιμοι να το πράξουν. Αυτός ήταν και ένας από τους βασικούς στόχους της έκθεσης από τη δημιουργία της το 1993. Να προσεγγίσει και να προσελκύσει το κοινό που δεν επισκέπτεται και δεν περνά από τις γκαλερί», εξηγεί. Παρότι η ίδια δεν συμμετείχε στην πρώτη έκδοση της Art Athina τον Μάιο του 1993, την ιστορική πια διοργάνωση που φιλοξενήθηκε στο τότε Εκθεσιακό Κέντρο Αθηνών της λεωφόρου Κηφισίας με τη συμμετοχή 18 αιθουσών τέχνης, δεν μπορεί να μην αναγνωρίσει πως στο μεσοδιάστημα των τριών δεκαετιών δεν μεγαλώνει μόνο το πλήθος του κοινού, αλλά και το ενδιαφέρον του για την τέχνη. Υπάρχει βέβαια και κάτι που μειώνεται. Ο μέσος όρος ηλικίας των επισκεπτών. «Κάθε χρόνο έχουμε και μεγαλύτερη προσέλευση. Το ενδιαφέρον είναι ότι χρόνο με τον χρόνο προσεγγίζουμε όλο και νεότερο κοινό. Η Art Athina είναι ένας τόπος συνάντησης. Μια γιορτή. Ξέρετε κάποιον που δεν θέλει να είναι παρών σε μια γιορτή; Αλήθεια, εσείς έχετε έρθει στην Art Athina;» ρωτά με πρόδηλο ενδιαφέρον.

Μιλάμε για την περίοδο που η φουάρ τέχνης είχε κατέβει στο παραλιακό μέτωπο και φιλοξενούνταν στο γήπεδο Τάε Κβον Ντο, για τη μεταβατική περίοδο του Ωδείου Αθηνών, για τη μόνιμη στέγη που η έκθεση φαίνεται να έχει βρει τα τελευταία χρόνια στο Ζάππειο - «έναν από κατασκευής εκθεσιακό χώρο», όπως υπενθυμίζει η Γραμματοπούλου. Αλλά και ένα κεντρικό και προσβάσιμο σημείο της πόλης, όπως συμπληρώνει ο Πάνος Γιαννικόπουλος, ο οποίος έχει αναλάβει την επιμέλεια των performances της φετινής Art Athina. Για τον νεαρό αλλά ήδη βραβευμένο curator -το 2021 τιμήθηκε με το Premio Lorenzo Bonaldi per l’Arte - EnterPrize ή αλλιώς τη μεγαλύτερη διάκριση για επιμελητές κάτω των 30 ετών- η προσέλκυση νέου αλλά και νεότερου ηλικιακά κοινού είναι στοίχημα για την έκθεση. Γι’ αυτό και είναι υπέρμαχος των κοινωνικών δικτύων και του ρόλου που μπορούν να έχουν για την Art Athina. «Είναι και μέρος της διάχυσης της πληροφορίας τα κοινωνικά δίκτυα. Ακόμα κι αν για κάποιον αυτή είναι η πρώτη επαφή με την τέχνη, σημασία έχει ότι συμβαίνει αυτή η επαφή. Δεν μπορεί να αποκλείσει κανείς την πιθανότητα να λάβει το ερέθισμα, να μπει βαθύτερα και να παρακολουθεί πιο στενά καλλιτέχνες ή γκαλερί». Ο ίδιος λέει ότι από έφηβος παρακολουθεί την αθηναϊκή φουάρ τέχνης και μάλιστα έχει κρατήσει ακόμα το αρχείο με τις προσκλήσεις των γκαλερί που μάζευε, όπως θυμάται, μετά μανίας.

Η πρώτη επιμελητική συμμετοχή του Πάνου Γιαννικόπουλου στην Art Athina είναι μεγάλη πηγή χαράς για τη Γιάννα Γραμματοπούλου. «Η έκθεση θέλει να δίνει βήμα όχι μόνο σε νέους καλλιτέχνες, πράγμα που έκανε διαχρονικά, αλλά και σε νέους επιμελητές. Ο,τι πιο φρέσκο και καινοτόμο συμβαίνει το θέλουμε στην Art Athina. Είναι άλλωστε στο DNA της δεοντολογίας των αιθουσών τέχνης». Ναι, αλλά δεν υπάρχουν συγκρούσεις ανάμεσα στο παλιό και το νέο; Σε εκείνους που θα μπορούσαν να θεωρηθούν καθεστηκυία τάξη της εγχώριας εικαστικής σκηνής και σε αυτούς που έρχονται με την κεκτημένη ταχύτητα της νεότητας να αναθεωρήσουν, ακόμα και να αμφισβητήσουν; Δεν υπάρχουν συγκρούσεις, αναρωτιέμαι καθώς ξεφυλλίζω τον εντυπωσιακό τόμο των 360 σελίδων, στον οποίο χώρεσαν στιγμιότυπα και ντοκουμέντα από την τριακονταετία της φουάρ. «Συγκρούσεις όχι. Νομίζω ότι βρίσκουμε κοινό έδαφος, αναζητούμε τις συμπλεύσεις και την ανταλλαγή», λέει ο Γιαννικόπουλος. Η Γραμματοπούλου από τη μεριά της ανατρέχει στην περίοδο όπου τα πάντα αναφορικά με την τέχνη έπρεπε σώνει και καλά να περιστρέφονται γύρω από τον άξονα του νέου. «Υπήρξε η εποχή της νεομανίας. Οι γκαλερί πρότειναν νέους καλλιτέχνες, το κοινό τούς γνώριζε, επένδυε στα έργα τους, είχε δημιουργηθεί ένα παιχνίδι που για κάποιους πήγαινε καλά. Τώρα τα πράγματα είναι πια μοιρασμένα. Το κοινό θέλει να γνωρίσει νέους καλλιτέχνες, αλλά ενδιαφέρεται και για τους παλαιότερους», λέει. «Το στοίχημα είναι να δει κανείς όλες τις γενιές μαζί και να παρατηρήσει την ιστορική πορεία. Για παράδειγμα, σε σχέση με τις performances τις οποίες επιμελούμαι, στόχος είναι να δούμε όλες τις κατευθύνσεις στην Ελλάδα και τι καινούριο γίνεται στο μέσο, πώς έρχεται σε διάλογο και με άλλα πεδία της τέχνης, πώς επιστρέφει σε πρακτικές ακόμα και της δεκαετίας του ’70 ανανεώνοντάς τες», συμπληρώνει ο Γιαννικόπουλος.

Πάντως, την πίστη της -προσωπική αλλά και επαγγελματική- στη νεότερη γενιά η Γιάννα Γραμματοπούλου την υπερασπίζεται και με τη θέσπιση ήδη από πέρυσι ενός βραβείου για νέους καλλιτέχνες στο πλαίσιο της Art Athina. «Θεσμοθετήσαμε ένα βραβείο σε συνεργασία με το MOMus. Περιλαμβάνει την παρουσίαση του έργου του καλλιτέχνη στον οποίο απονέμεται σε μια μουσειακού επιπέδου έκθεση στο Μουσείο Αλεξ Μυλωνά και την κυκλοφορία ενός καταλόγου με τα έργα του. Πέρυσι το είχε λάβει ο Γιώργος Γεροντίδης από την Γκαλερί Ζήνα Αθανασιάδου».

Τελικά, ποιο είναι το νέο ρεύμα στην τέχνη; Τι πρέπει να έχει ένα έργο τέχνης για να κερδίσει, να κινητοποιήσει συναισθηματικά, να ελκύσει το ενδιαφέρον του θεατή σε μια εποχή γεμάτη από εικόνες, μα κυρίως από την πεποίθηση ότι τα έχουμε δει όλα; «Νομίζω ότι η σύνδεση με το συναίσθημα είναι το πιο σημαντικό στοιχείο. Οπως και η ιδέα της αναταραχής, να δημιουργείς δηλαδή ένα πλαίσιο μέσα από το οποίο βλέπεις την πραγματικότητα διαφορετικά. Τα καλλιτεχνικά μέσα δίνουν αυτό το άνοιγμα. Νομίζω ότι το παρόν είναι εκείνο που κινητοποιεί τον καλλιτέχνη», απαντά ο Πάνος Γιαννικόπουλος. «Αυτή είναι και η ουσία. Ο καλλιτέχνης να αποδίδει την πραγματικότητα με τα μέσα και τον τρόπο του», συναινεί η Γιάννα Γραμματοπούλου ◆



Make-up/Grooming Ελευθερια Σαββοπουλου