Η Ελλάδα ως «ζωντανό εργαστήριο» της ενεργειακής μετάβασης - «The Evolving Climate and Energy Landscape in Greece»

Από την εποχή του λιγνίτη στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και της καθαρής ενέργειας επιχειρεί να περάσει η Ελλάδα, διεκδικώντας πλέον ηγετικό ρόλο ως περιφερειακός ενεργειακός κόμβος και διεθνές «εργαστήριο» πράσινης μετάβασης.

Αυτό ήταν το κεντρικό μήνυμα του Θερινού Σχολείου και του διεθνούς συνεδρίου με τίτλο “The Evolving Climate and Energy Landscape in Greece”, που διοργανώθηκε στην Αθήνα από το Columbia Climate School, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας και το Columbia Global Center Athens, με τη στήριξη του PPC και του John S. Latsis Public Benefit Foundation.

Το συνέδριο, που πραγματοποιείται στις 25 και 26 Μαΐου, με συμμετέχοντες από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού, φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως σημείο συνάντησης επιστημόνων, πολιτικών, επιχειρηματιών και φοιτητών.

Για μία χώρα που «από το κέντρο του λιγνίτη περνά στο κέντρο της γνώσης», έκανε λόγο ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, αναπτύσσοντας το κυβερνητικό σχέδιο για την ενεργειακή μετάβαση, την αποθήκευση ενέργειας και τη μετατροπή της Δυτικής Μακεδονίας σε κόμβο τεχνητής νοημοσύνης και καθαρής ενέργειας.

Ο διευθυντής του Columbia Global Center Athens, Stefanos Gandolfo επεσήμανε ότι «η Ελλάδα εξελίσσεται σε ενεργειακό εξαγωγέα και hub διασύνδεσης» ενώ η κοσμήτορας του Columbia Climate School Καθηγήτρια Alexis Abramson χαρακτήρισε τη μετάβαση της Ελλάδας «μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές μεταβάσεις στην Ευρώπη σήμερα» με τον Πρύτανη του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας Καθηγητή Θεόδωρο Θεοδουλίδη, να περιγράφει τη Δυτική Μακεδονία ως «ζωντανό εργαστήριο πράσινης μετάβασης και ψηφιακού μετασχηματισμού».

Οι θεματικές των συνεδριών καλύπτουν μία ευρεία γκάμα σύγχρονων προκλήσεων: από τη σύνδεση των παγκόσμιων στόχων βιωσιμότητας με τις περιφερειακές ενεργειακές αποφάσεις και την επιτάχυνση της μετάβασης στις ΑΠΕ, μέχρι το μέλλον της συμβατικής ενέργειας σε μια οικονομία μηδενικών εκπομπών, τις πολιτικές προσεγγίσεις για την ενεργειακή μετάβαση και τη νέα επιχειρηματικότητα, που αναπτύσσεται γύρω από τις πράσινες τεχνολογίες.

Σταύρος Παπασταύρου - «Αυτό που ήταν το κέντρο του λιγνίτη, μπορεί να γίνει το κέντρο της γνώσης»

Ένα σαφές πολιτικό και γεωστρατηγικό μήνυμα για τον ρόλο της Ελλάδας στη νέα ενεργειακή εποχή, απηύθυνε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου κατά την παρέμβασή του στο διεθνές συνέδριο “The Evolving Climate and Energy Landscape in Greece”, περιγράφοντας τη μετάβαση της χώρας «από τον λιγνίτη στη γνώση» ως ένα από τα πιο φιλόδοξα εγχειρήματα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.

Η παρέμβασή του κινήθηκε σε τρία επίπεδα: την ενεργειακή ασφάλεια ως πυλώνα εθνικής στρατηγικής, τη ραγδαία διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Ελλάδα και τη μετατροπή της Δυτικής Μακεδονίας από λιγνιτικό κέντρο σε κόμβο τεχνολογίας, καινοτομίας και τεχνητής νοημοσύνης.

Ο υπουργός χαρακτήρισε τη διοργάνωση «σημαντική πρωτοβουλία» που φέρνει κοντά επιστήμονες, ερευνητές και φορείς χάραξης πολιτικής σε μια περίοδο, κατά την οποία τα ζητήματα ενέργειας και κλίματος αποκτούν κρίσιμη γεωπολιτική διάσταση.

«Η ενέργεια και το κλίμα δεν είναι πλέον αντικείμενα διαφορετικής συζήτησης», τόνισε. «Βρίσκονται στην καρδιά της οικονομίας, της γεωπολιτικής σταθερότητας, της οικολογικής προόδου και, στην ουσία, της εθνικής ανθεκτικότητας». Κατά τον ίδιο, η Ελλάδα αποτελεί σήμερα ιδανικό πεδίο για μια τέτοια συζήτηση, καθώς βρίσκεται «στο σταυροδρόμι ηπείρων, ενεργειακών οδών, γεωπολιτικών εξελίξεων και κλιματικής πίεσης».

Ο κ. Παπασταύρου επέμεινε ιδιαίτερα στη θεσμική σύνδεση περιβάλλοντος και ενέργειας σε ένα ενιαίο υπουργείο, σημειώνοντας ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις λίγες ευρωπαϊκές χώρες, που αντιμετωπίζουν τα δύο πεδία ως αλληλένδετα. «Θεωρούμε ότι δεν γίνεται να συζητάμε για ενεργειακή πολιτική χωρίς να μπαίνει στην κουβέντα και η ανθεκτικότητα του πλανήτη. Η βιωσιμότητα. Η βιοποικιλότητα. Και η προστασία των φυσικών πόρων. Με τον ίδιο τρόπο, δεν είναι δυνατόν να συζητάμε για περιβαλλοντική προστασία χωρίς να κάνουμε λόγο για τις μεθόδους παραγωγής, των μεταφορών και της κατανάλωσης ενέργειας», είπε.

Η ενεργειακή ασφάλεια ως μέρος της εθνικής ασφάλειας

Ο υπουργός συνέδεσε άμεσα τις πρόσφατες γεωπολιτικές αναταράξεις με τη νέα ενεργειακή στρατηγική της Ευρώπης και ειδικότερα της Ελλάδας. «Οι γεωπολιτικές εξελίξεις που όλοι παρακολουθούμε καθημερινά, μας υπενθυμίζουν ότι η ενεργειακή ασφάλεια είναι πλέον κομμάτι της εθνικής ασφάλειας κάθε χώρας», σημείωσε, τονίζοντας ότι οι χώρες που αδυνατούν να διασφαλίσουν «προσιτή και αξιόπιστη ενέργεια» εκτίθενται όχι μόνο σε οικονομική ευαλωτότητα αλλά και σε γεωπολιτική εξάρτηση και κοινωνική αστάθεια. Σε αυτό το πλαίσιο, περιέγραψε τη στρατηγική της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη ως μια προσπάθεια μετατροπής της Ελλάδας σε «πυλώνα ενεργειακής σταθερότητας, ασφάλειας και βιωσιμότητας στη νοτιοανατολική Ευρώπη». «Βήμα - βήμα έχουμε μετατραπεί σε ένα ενεργειακό hub», ανέφερε ο ίδιος, υπογραμμίζοντας τις επενδύσεις σε ενεργειακές υποδομές, διασυνδέσεις και νέους διαδρόμους μεταφοράς ενέργειας.

Από το 60% λιγνίτη στο 55% ΑΠΕ

Ο κ. Παπασταύρου παρουσίασε αναλυτικά την πορεία της χώρας προς την απανθρακοποίηση, κάνοντας λόγο για «τεράστια ενεργειακή μετατροπή». Όπως είπε, το 2005 περισσότερο από το 60% της ηλεκτροπαραγωγής στην Ελλάδα προερχόταν από λιγνίτη. Σήμερα, το ποσοστό αυτό έχει υποχωρήσει κάτω από το 9%. Την ίδια στιγμή, πάνω από το 55% της ηλεκτρικής ενέργειας παράγεται πλέον από ανανεώσιμες πηγές — «τον αέρα, τον ήλιο και το νερό», ανέφερε ενώ στάθηκε ιδιαίτερα στο γεγονός, ότι αυτή η μετάβαση πραγματοποιήθηκε μέσα στα τελευταία 20 χρόνια, τα 10 εκ των οποίων η χώρα βρισκόταν σε βαθιά οικονομική κρίση – «Η Ελλάδα έχασε περισσότερο από το 25% του κατά κεφαλήν εισοδήματος σε μία περίοδο ειρήνης χωρίς ιστορικό προηγούμενο», σημείωσε. «Το δόγμα ότι πρέπει να είσαι οικονομικά προηγμένος για να “ασχολείσαι” με την πράσινη μετάβαση και την ενέργεια, δεν είναι παρά ένας μύθος. Και η Ελλάδα το απέδειξε», συνέχισε.

«Τρίτοι στον κόσμο στην ηλιακή ενέργεια» - Το ‘στοίχημα’ της αποθήκευσης ενέργειας

Ο υπουργός παρουσίασε, επίσης, στοιχεία για τη διείσδυση των ΑΠΕ στη χώρα, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται πλέον στις ηγέτιδες χώρες διεθνώς στην καθαρή ενέργεια: «Είμαστε τρίτοι στον κόσμο στη διείσδυση ηλιακής ενέργειας και ένατοι στην αιολική ενέργεια», ανέφερε, τονίζοντας ότι η εγκατεστημένη ισχύς ΑΠΕ έφθασε
τα 18 GW από μόλις 6 GW το 2019. «Μέσα σε μία επταετία τριπλασιάσαμε τη δυνατότητα παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές», είπε. Κατά τον ίδιο, η εξέλιξη αυτή είχε ως αποτέλεσμα η Ελλάδα να μετατραπεί το 2024 σε καθαρό εξαγωγέα ηλεκτρικής ενέργειας. «Πριν από μερικά χρόνια εισαγάγαμε περισσότερο από το 20% της ηλεκτρικής ενέργειας, που χρειαζόμασταν. Το 2024 αρχίσαμε να είμαστε εμείς οι εξαγωγείς», υπογράμμισε.

Ως επόμενο μεγάλο στοίχημα της ενεργειακής μετάβασης, ο κ.Παπασταύρου ανέδειξε την αποθήκευση ενέργειας, ώστε να γίνεται αποτελεσματική εκμετάλλευσή της, εξηγώντας ότι αυτή είναι πλέον η κεντρική πρόκληση για όλες τις χώρες με υψηλή διείσδυση ΑΠΕ.

Αναφερόμενος στα πρώτα έργα αποθήκευσης, είπε χαρακτηριστικά: «Την 1η Απριλίου είχαμε τις πρώτες δύο μπαταρίες 32 μεγαβάτ — σαν να είμαστε αστροναύτες που κάναμε το πρώτο βήμα». Σύμφωνα με τον ίδιο, η συνολική ισχύς αποθήκευσης έχει ήδη αυξηθεί στα 210 MW, ενώ ο στόχος είναι να φθάσει τα 700-800 MW έως το τέλος του έτους και να αγγίξει τα 1,1-1,2 GW μέσα στο 2027.

Αναφορικά με τη Δυτική Μακεδονία, ο υπουργός μίλησε για μια περιοχή, που επί δεκαετίες ο λιγνίτης αποτέλεσε «τη βασική κινητήριο δύναμη της οικονομικής δραστηριότητας» αλλά σήμερα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια τεράστια πρόκληση μετάβασης. Όπως τόνισε, «το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας έπαιξε ρόλο πρωτοπόρου στο να αξιοποιήσει αυτή την πρόκληση και να τη μετατρέψει σε ευκαιρία».

Συνδέοντας τη μετάβαση με την τεχνητή νοημοσύνη και τα νέα τεχνολογικά οικοσυστήματα, αποκάλυψε ότι υπάρχει σχεδιασμός ώστε η PPC να δημιουργήσει στη Δυτική Μακεδονία μία από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές εγκαταστάσεις τεχνητής νοημοσύνης. «Αυτό που στο παρελθόν ήταν το κέντρο του λιγνίτη, τώρα θα γίνει το κέντρο της γνώσης», είπε χαρακτηριστικά, για να προσθέσει: «Θεωρώ πως αυτό θα ήταν το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα για την περιφέρεια - να συνεχίσει να ηγείται της ενεργειακής μετάβασης στο πλαίσιο της επανάστασης της τεχνητής νοημοσύνης».

Η προστασία των θαλασσών και ο στόχος «30x30»

Στη συνέχεια, ο υπουργός αναφέρθηκε και στην περιβαλλοντική στρατηγική της Ελλάδας για την προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, σημειώνοντας ότι η χώρα φιλοδοξεί να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο διεθνώς. Όπως είπε, η Ελλάδα θα υλοποιήσει τον στόχο «30x30», δηλαδή την προστασία του 30% των θαλασσών έως το 2030, ενώ ο πρωθυπουργός έχει ήδη ανακοινώσει επιτάχυνση του σχεδίου ώστε το ποσοστό να φτάσει το 35% έως το 2027. «Είμαστε ένα έθνος φιλικό προς τις θάλασσες — είναι μέρος της παράδοσής μας, της οικονομίας μας, της ιστορίας μας», ανέφερε και πρότεινε στην κοσμήτορα του Columbia Climate School την ανάπτυξη ξεχωριστού κοινού προγράμματος για την προστασία των θαλάσσιων βυθών.

Μιλώντας αποκλειστικά στο protothema.gr, ο υπουργός Ενέργειας και Περιβάλλοντος ανέδειξε την ανάγκη η ενεργειακή μετάβαση να εξελίσσεται με όρους «ρεαλισμού και πραγματισμού».

«Η Ευρώπη τα προηγούμενα χρόνια προχώρησε πάρα πολύ γρήγορα. Έβαλε πρώτα τον στόχο και μετά είδε πώς μπορεί να φτάσει εκεί», είπε. Και πρόσθεσε: «Το να τρέχεις να πας κάπου γρήγορα, καμιά φορά κινδυνεύεις να μην προλάβεις να φτάσεις εκεί». Σύμφωνα με τον υπουργό, η ελληνική προσέγγιση επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην πράσινη μετάβαση, την κοινωνική συνοχή και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Ωστόσο, «δεν μπορεί η ενεργειακή μετάβαση να είναι αυτοσκοπός. Η απανθρακοποίηση και η καθαρή ενέργεια είναι εθνικός στόχος, αλλά για όλη την κοινωνία και όλους τους πολίτες», τόνισε.

Ερωτηθείς για τη συμβολή της ελληνικής επιστημονικής διασποράς και πρωτοβουλιών όπως το rebrain Greece, ο υπουργός αναγνώρισε ότι υπάρχει σημαντικό περιθώριο περαιτέρω αξιοποίησης των Ελλήνων ακαδημαϊκών του εξωτερικού - «Νομίζω έχουν αξιοποιηθεί αλλά μπορούν ακόμη περισσότερο», δήλωσε.

Όσο για το ίδιο το συνέδριο και το θερινό σχολείο, περιέγραψε τη σύμπραξη ελληνικών και αμερικανικών πανεπιστημίων ως υπόδειγμα για το μέλλον. «Να φέρνεις φοιτητές και καθηγητές από την Αμερική στη Δυτική Μακεδονία, να συζητούν για την απανθρακοποίηση και τον τρόπο που προχωρούμε — αυτός είναι ο δρόμος μπροστά μας», είπε και κατέληξε:
«Τα προβλήματα μπορεί να είναι τοπικά, αλλά οι λύσεις έρχονται μόνο από κοινού και παγκόσμια».

Στέφανος Γκαντόλφο, διευθυντής του Columbia Athens Global Center - «Η Ελλάδα δεν είναι πλέον μόνο μία ‘όμορφη χώρα»

«Το Θερινό Σχολείο έφερε κοντά 10 φοιτητές από το Columbia με 10 από το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, που συνεργάστηκαν για μία εβδομάδα στην Κοζάνη και τώρα θα συνεχίσουν στην Αθήνα, μελετώντας από κοινού θέματα ενεργειακής μετάβασης», εξήγησε ο Στέφανος Γκαντόλφο, διευθυντής του Columbia Athens Global Center. Η εκπαιδευτική διαδικασία, όπως υπογράμμισε, δεν περιορίστηκε στις αίθουσες διδασκαλίας. Οι φοιτητές επισκέφθηκαν φωτοβολταϊκά πάρκα, μονάδες ηλεκτροπαραγωγής και λιγνιτικές εγκαταστάσεις, συμμετέχοντας σε μια πλήρως βιωματική εμπειρία. «Μελετούν ως παράδειγμα μία περιοχή της Ευρώπης που έχει τον μεγαλύτερο ρυθμό ενεργειακής μετάβασης στην Ευρώπη και ενδεχομένως και στον κόσμο», σημείωσε χαρακτηριστικά, αναφερόμενος στη Δυτική Μακεδονία.

Η ίδια η περιοχή, που για δεκαετίες αποτέλεσε το επίκεντρο της λιγνιτικής παραγωγής της χώρας, βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο μιας πρωτοφανούς οικονομικής και κοινωνικής αναδιάρθρωσης. Σύμφωνα με τον κ. Γκαντόλφο, πρόκειται για «μία απίστευτη μετάβαση βιομηχανική, κοινωνική και οικονομική στη σύγχρονη ελληνική ιστορία». Και ακριβώς αυτή η μετάβαση καθιστά την Ελλάδα αντικείμενο διεθνούς ενδιαφέροντος. «Η Ελλάδα είναι ένας ενδιαφέρων τόπος για μελέτη — πέρα από την αρχαιολογία και τις κλασικές σπουδές αλλά και σε νέα πεδία. Και νομίζω ότι το περιβάλλον και τα ζητήματα ενέργειας είναι σίγουρα ένα από αυτά», τόνισε για να προσθέσει ότι «έχει αλλάξει πλέον η ενεργειακή συζήτηση για την Ελλάδα, που εδώ και δεκαετίες κινούνταν γύρω από τη λογική της εξάρτησης και της ευαλωτότητας». Ειδικότερα, εξήγησε ότι «σήμερα, η Ελλάδα είναι από τους πιο τολμηρούς “παίκτες” στο παιχνίδι της επάρκειας ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μπορεί ως τώρα να περιγραφόταν ως “όμορφη χώρα” γεωγραφικά, όμως σήμερα περιγράφεται ως αποτελεσματική και η ενέργεια ως ένα από τα στρατηγικά της πλεονεκτήματα».

Ο ίδιος υπογράμμισε ότι η χώρα εξελίσσεται πλέον σε «ενεργειακό εξαγωγέα, σε hub διασύνδεσης αλλά και σε ζωντανό εργαστήριο για ενεργειακή μετάβαση», σε μια περίοδο όπου η υπόλοιπη Ευρώπη εξακολουθεί να αναζητά ισορροπίες ανάμεσα στην ασφάλεια εφοδιασμού, το κόστος ενέργειας και τους στόχους απανθρακοποίησης.

Η αναφορά αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα μέσα στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ενεργειακή κρίση των τελευταίων ετών και η ανάγκη απεξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο έχουν μετατρέψει την ενέργεια από καθαρά οικονομικό ζήτημα σε θέμα στρατηγικής και εθνικής ασφάλειας.

«Βρισκόμαστε σε ένα σημείο καμπής όπου οι ενεργειακοί χάρτες που διαμορφώθηκαν από τους αναλυτές μόλις πριν μερικά χρόνια έχουν ήδη αποσυρθεί», σημείωσε, προσθέτοντας ότι «η ενέργεια δεν αποτελεί μόνο μία οικονομική παράμετρο αλλά και έναν πυλώνα στρατηγικής».

Το Columbia Athens Global Center και η ελληνική ακαδημαϊκή κοινότητα

Ο Στέφανος Γκαντόλφο αναφέρθηκε εκτενώς και στον ρόλο του Columbia Athens Global Center, το οποίο αποτελεί μέρος του διεθνούς δικτύου του Πανεπιστημίου Columbia, με αντίστοιχα κέντρα σε πόλεις όπως το Πεκίνο, το Παρίσι, η Βομβάη και το Ρίο ντε Τζανέιρο.

Η αποστολή του κέντρου, όπως εξήγησε, είναι διπλή: αφενός να φέρει πιο κοντά το Columbia με την ελληνική ακαδημαϊκή κοινότητα και αφετέρου να γεφυρώσει τη θεωρία με την πράξη, προκειμένου να αναζητηθούν λύσεις στα πιο σημαντικά παγκόσμια προβλήματα.

Σύμφωνα με τον ίδιο, το Κέντρο στην Αθήνα έχει τρεις βασικούς στόχους: να λειτουργήσει ως «σπίτι» για φοιτητές από το Columbia και τα ελληνικά πανεπιστήμια, να εξελιχθεί σε κόμβο ερευνητικών και ακαδημαϊκών συνεργασιών και να βρίσκεται «στην καρδιά της δημόσιας συζήτησης» για κρίσιμα ζητήματα πολιτικής και κοινωνίας.
Ήδη, όπως αποκάλυψε, περισσότεροι από 150 φοιτητές του Columbia έχουν φιλοξενηθεί στην Αθήνα μέσα στα δύο πρώτα χρόνια λειτουργίας του κέντρου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η αναφορά του στην εμπειρία των ίδιων των φοιτητών, οι οποίοι φαίνεται πως συνδέθηκαν ουσιαστικά τόσο μεταξύ τους όσο και με την ελληνική πραγματικότητα – «Πρέπει να μας βρεις δουλειά — και στους δέκα — στην Ελλάδα!», του είπαν.

Πέρα από τον ενθουσιασμό των συμμετεχόντων, ο κ. Γκαντόλφο υπογράμμισε ότι η συνεργασία έχει ήδη δημιουργήσει προοπτικές βαθύτερης επιστημονικής σύμπραξης, αναγνωρίζοντας πως υπάρχουν θύλακες αριστείας στα ελληνικά πανεπιστήμια: «Οι επιβλέποντες καθηγητές ήδη συζητούν για το πώς μπορούν να συνεργαστούν σε μεγαλύτερα ερευνητικά προγράμματα και να αναπτύξουν νέες δράσεις. Επομένως, αυτή είναι μόνο η αρχή», δήλωσε.

Alexis Abramson, κοσμήτορας του Columbia Climate School - «Η Ελλάδα είναι σήμερα ένα από τα σημαντικότερα εργαστήρια ενεργειακής μετάβασης στην Ευρώπη»

Ως ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα διεθνή παραδείγματα ενεργειακής μετάβασης, περιέγραψε την Ελλάδα και το ρόλο που διαδραματίζει στη νέα εποχή της πράσινης ενέργειας, η κοσμήτορας του Columbia Climate School, Alexis Abramson.

Σημείωσε δε ότι η ελληνική εμπειρία ξεπερνά κατά πολύ τα εθνικά σύνορα και αποκτά πλέον παγκόσμια σημασία καθώς η χώρα μας συνδυάζει κάτι σπάνιο: πολιτική βούληση, θεσμικό σχεδιασμό και κοινωνική κινητοποίηση ενώ ταυτόχρονα ανέδειξε τη Δυτική Μακεδονία ως «ζωντανό πεδίο εφαρμογής» της μετάβασης από τον λιγνίτη στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τη γνώση.

Όπως διευκρίνισε, το συνέδριο γεννήθηκε από την παγκόσμια ανάγκη διαμόρφωσης συνεκτικών πολιτικών για την ενέργεια και το κλίμα σε ένα περιβάλλον συνεχών γεωπολιτικών και οικονομικών αναταράξεων - «Σε όλα τα μέρη, κάτω από όλα τα πολιτικά καθεστώτα, οι χώρες αντιμετωπίζουν τις ίδιες θεμελιώδεις προκλήσεις», ανέφερε.

«Πώς θα απανθρακοποιήσουμε τα συστήματα ενέργειας αρκετά γρήγορα ώστε να φτάσουμε τους στόχους που έχουμε θέσει για το κλίμα; Και επίσης πώς μπορούμε να διασφαλίσουμε την ασφάλεια της παραγωγής ενέργειας, την οικονομική ανθεκτικότητα και την κοινωνική σταθερότητα;», είναι το κοινό ερώτημα, που καλούνται να απαντήσουν όλες οι κυβερνήσεις. Μάλιστα, επέμεινε στο ότι οι στόχοι αυτοί είναι αλληλένδετοι και δεν μπορούν να επιτευχθούν μόνο μέσω της τεχνολογίας: «Η επίτευξή τους προϋποθέτει πολύ περισσότερο από τεχνολογική καινοτομία στα εργαστήρια. Απαιτεί θεσμικό συντονισμό, μακροπρόθεσμες επενδύσεις, συνετή διακυβέρνηση και κυρίως την εμπιστοσύνη των πολιτών».

Η ελληνική μετάβαση ως ευρωπαϊκό παράδειγμα

Η Alexis Abramson χαρακτήρισε τη μετάβαση της Ελλάδας από τον λιγνίτη ως μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές μεταβάσεις που βρίσκονται σήμερα σε εξέλιξη στην Ευρώπη καθώς συνιστά συνολικό μετασχηματισμό της οικονομίας και της κοινωνίας: «Έχει να κάνει με την επαναδιαμόρφωση του πλαισίου, την επανεκπαίδευση του εργατικού δυναμικού, τον εκσυγχρονισμό των υποδομών και τη δημιουργία των προϋποθέσεων για μία μακροπρόθεσμη ανάπτυξη», είπε.

Η κοσμήτορας του Columbia Climate School αναφέρθηκε εκτενώς στη Δυτική Μακεδονία, σημειώνοντας ότι η δουλειά που γίνεται στην περιοχή γύρω από τη «δίκαιη μετάβαση», τη βιομηχανική απανθρακοποίηση και την ανάπτυξη μέσω των ΑΠΕ παρέχει «πολύτιμα μαθήματα» για ολόκληρη την Ευρώπη, αφού μάλιστα λαμβάνονται υπόψη οι εμπειρίες της τοπικής κοινωνίας και της περιφέρειας απέναντι σε αυτές τις αλλαγές.

«Η κλιματική αλλαγή δεν μπορεί να γίνει κατανοητή από μόνη της σε κανέναν τομέα», εξήγησε. «Προϋποθέτει συνέργειες μεταξύ φυσικών επιστημών, μηχανικής, οικονομίας αλλά και κοινωνικών επιστημών. Η δουλειά μας είναι δραστικά διεπιστημονική. Και πολύ συνειδητά και στοχευμένα, παγκόσμια», δήλωσε για τη φιλοσοφία λειτουργίας του Columbia Climate School ενώ δεν παρέλειψε να αναδείξει τη σημασία των διεθνών συνεργασιών για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.

Σύμφωνα με την ίδια, η Ελλάδα έχει αναπτύξει «πολύ σημαντική εξειδίκευση» στον σχεδιασμό ενεργειακής μετάβασης, στη διαχείριση της κλιματικής πολιτικής και στον περιφερειακό μετασχηματισμό ενώ εξήρε το έργο του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, το οποίο, όπως σημείωσε, «κάνει πολύ λεπτομερή δουλειά σε έναν από τους πιο εποικοδομητικούς τομείς δίκαιης μετάβασης στην Ευρώπη». «Αυτές οι συνεργασίες εμπλουτίζουν το πλαίσιο διδασκαλίας μας, ενδυναμώνουν την ερευνητική μας δραστηριότητα και επεκτείνουν το πώς προσεγγίζουμε τις λύσεις αναφορικά με το κλίμα», υπογράμμισε.

Ιδιαίτερο βάρος έδωσε η κοσμήτορας και στο θερινό πρόγραμμα συνεργασίας ανάμεσα στους φοιτητές του Columbia και του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, οι οποίοι δεν περιορίστηκαν σε θεωρητικές προσεγγίσεις αλλά βρέθηκαν στο πεδίο της μετάβασης. «Μέσα από εργαστήρια, επιτόπιες επισκέψεις και επαφές με τοπικούς φορείς, οι συμμετέχοντες μελέτησαν στην πράξη το πώς η ενεργειακή πολιτική επηρεάζει την περιφερειακή οικονομία, την αγορά εργασίας, τις υποδομές και την ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών. Αυτή η σύνδεση ανάμεσα στην απευθείας επαφή με το πεδίο και την ακαδημαϊκή έρευνα αντιπροσωπεύει για μας ένα σημαντικό μοντέλο κλιματικής εκπαίδευσης», σημείωσε.

«Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή»

Στις αποκλειστικές δηλώσεις της στο protothema.gr, η Alexis Abramson εξήγησε γιατί η Ελλάδα επιλέχθηκε ως πεδίο μελέτης για τους φοιτητές του Columbia Climate School: «Η Ελλάδα βρίσκεται σε μία καμπή, όπου η χώρα έχει πραγματικά υιοθετήσει τη μετάβαση στην πράσινη ενέργεια», ανέφερε για να προσθέσει ότι αυτό που κάνει την ελληνική περίπτωση τόσο ενδιαφέρουσα, είναι ότι η χώρα έχει ήδη προχωρήσει στον στρατηγικό σχεδιασμό της μετάβασης, ενώ ταυτόχρονα διαμορφώνεται έντονος κοινωνικός και πολιτικός διάλογος γύρω από το μέλλον της. Η Abramson συνέκρινε μάλιστα την ελληνική πραγματικότητα με τις Ηνωμένες Πολιτείες, εξηγώντας ότι στις ΗΠΑ η κλίμακα της χώρας και οι μεγάλες περιφερειακές διαφοροποιήσεις δυσκολεύουν την ολιστική κατανόηση της ενεργειακής μετάβασης. «Στην Αμερική είναι δύσκολο να δεις πραγματικά πώς μία πολιτική μετατρέπεται σε πράξη», σημείωσε. «Αυτό που συμβαίνει στη Λουιζιάνα διαφέρει από ό,τι συμβαίνει στην Καλιφόρνια ή τη Νέα Υόρκη. Αντιθέτως,η Ελλάδα αποτελεί ένα πιο συγκροτημένο και παρατηρήσιμο παράδειγμα ενώ αναφέρθηκε ιδιαίτερα στην ανθρώπινη διάσταση της συνεργασίας με τη Δυτική Μακεδονία.

Ακολούθως, εξήγησε ότι το Columbia διαθέτει μακροχρόνιους δεσμούς με την Ελλάδα, τόσο μέσω της ελληνικής ακαδημαϊκής κοινότητας όσο και μέσω του Columbia Global Center Athens. Καθοριστικό ρόλο στην επιλογή της Ελλάδας για την πραγματοποίηση του προγράμματος, έπαιξε και η ύπαρξη του Columbia Global Center στην Αθήνα, υπογράμμισε για να κατάλήξει: «Η Ελλάδα είναι πραγματικά ένας “πλούσιος” τόπος για να έρθουμε».

Θεόδωρος Θεοδουλίδης, Πρύτανης Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας - «Η Δυτική Μακεδονία εξελίσσεται σε ζωντανό εργαστήριο πράσινης μετάβασης και ψηφιακού μετασχηματισμού»

Τη φιλοδοξία του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας να μετατραπεί σε «ευρωπαϊκό και μεσογειακό hub καινοτομίας, ενέργειας και επιχειρηματικότητας» ανέπτυξε ο πρύτανης του Ιδρύματος, Καθηγητής Θεόδωρος Θεοδουλίδης, παρουσιάζοντας την περιφέρεια ως ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα δίκαιης ενεργειακής μετάβασης στην Ευρώπη.

Στην παρέμβασή του, συνέδεσε άμεσα τη μεταλιγνιτική εποχή με τον συνολικό μετασχηματισμό της οικονομίας, της εκπαίδευσης και της κοινωνίας, υπογραμμίζοντας ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν περιορίζεται πλέον μόνο στην παραγωγή ενέργειας. Ο Πρύτανης περιέγραψε το θερινό σχολείο που υλοποιήθηκε από κοινού με το Columbia Climate School ως το ιδανικό παράδειγμα διεθνούς ακαδημαϊκής συνεργασίας γύρω από την ενεργειακή μετάβαση: «Το να φέρουμε κοντά φοιτητές από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού για να μελετήσουν από κοινού τη μετάβαση από τις συμβατικές στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, είναι το ιδανικό θεμέλιο αυτού του συνεδρίου», τόνισε.

Κατά τον ίδιο, η επιλογή της Κοζάνης και της Δυτικής Μακεδονίας μόνο τυχαία δεν ήταν. Πρόκειται για μία περιφέρεια που επί δεκαετίες στηρίχθηκε στον λιγνίτη και σήμερα επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει πλήρως το παραγωγικό και κοινωνικό της μοντέλο.

«Η Δυτική Μακεδονία, ιστορικά θεμελιωμένη στα ορυκτά καύσιμα, είναι πλέον το επίκεντρο της δίκαιης ενεργειακής μετάβασης — στην ουσία ένα ζωντανό εργαστήριο πράσινης μετάβασης και ψηφιακής μεταμόρφωσης», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Όπως εξήγησε, οι φοιτητές που συμμετείχαν στο πρόγραμμα δεν περιορίστηκαν στη θεωρία αλλά ήρθαν σε επαφή με την πραγματικότητα της μετάβασης επί τόπου. «Αυτό που είδαν οι φοιτητές στο έδαφος της Δυτικής Μακεδονίας αντικατοπτρίζει ό,τι γίνεται στα μαθήματά μας».

Ο κ. Θεοδουλίδης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο που επιχειρεί να διαδραματίσει το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας στην επόμενη ημέρα της περιοχής: «Πρόκειται για ένα Ίδρυμα, που δεν είναι μόνο ένα ακαδημαϊκό κέντρο αλλά και η “ατμομηχανή” μίας ιστορικής μεταμόρφωσης στην περιφέρεια. Απώτερος στόχος, να αναδυθούμε σαν ευρωπαϊκό και μεσογειακό hub καινοτομίας και επιχειρηματικότητας που θα αλλάξει το περιβαλλοντικό, οικονομικό, επιχειρηματικό και κοινωνικό αποτύπωμα προς ένα βιώσιμο μοντέλο ανάπτυξης».

Green data center, AI hub και υπερυπολογιστής

Ο πρύτανης παρουσίασε μια σειρά από μεγάλα έργα που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη στη Δυτική Μακεδονία και συνδέονται με την ενεργειακή και ψηφιακή μετάβαση της περιοχής.

Μεταξύ άλλων, αναφέρθηκε στη Ζώνη Καινοτομίας Δυτικής Μακεδονίας, στο τεχνολογικό hub που αναπτύσσεται στην περιοχή, στο green data center που θα φιλοξενήσει τον υπερυπολογιστή της Δυτικής Μακεδονίας, στις νέες φοιτητικές εστίες, στα βιομηχανικά διδακτορικά προγράμματα αλλά και στο νέο αστρονομικό παρατηρητήριο, το οποίο χαρακτήρισε «εξαιρετικής σημασίας για τη χώρα». Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στο μεγάλο επενδυτικό σχέδιο της PPC στην περιοχή, το οποίο χαρακτήρισε «γιγα-πρότζεκτ».

Ωστόσο, όπως υπογράμμισε, «η μετάβαση δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στις υποδομές και στις επενδύσεις, αλλά απαιτεί και βαθύ μετασχηματισμό του ανθρώπινου δυναμικού. Στο πλαίσιο αυτό, το πανεπιστήμιο έχει ήδη αναπτύξει νέα εξειδικευμένα προγράμματα σπουδών, τα οποία συνδέονται άμεσα με τις ανάγκες της ενεργειακής και ψηφιακής μετάβασης. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται μεταπτυχιακά προγράμματα για εργαζόμενους του ενεργειακού τομέα, προγράμματα για το υδρογόνο και το φυσικό αέριο, σπουδές στην ηλεκτροκίνηση αλλά και στην αποθήκευση ενέργειας. Έχουμε δημιουργήσει ένα brand name μεταξύ των ελληνικών πανεπιστημίων, που συνδέεται με την ενέργεια και την ψηφιακή μετάβαση», δήλωσε.

«Οι κλιματικές προκλήσεις είναι τοπικές — οι λύσεις όμως παγκόσμιες»

Ο κ. Θεοδουλίδης αναφέρθηκε, τέλος, στη σημασία της διεθνούς συνεργασίας για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. «Η επίλυση της κλιματικής κρίσης απαιτεί ακριβώς αυτό που πέτυχε το συγκεκριμένο θερινό σχολείο: διεπιστημονικότητα και διεθνή συνεργασία. Ενώ, δηλαδή, οι κλιματικές προκλήσεις είναι τοπικές, οι ιδέες, οι στρατηγικές και η αλληλεγγύη που απαιτούνται είναι παγκόσμιες».

Οι φοιτητές που συμμετείχαν στο Θερινό Σχολείο

Ο Dhitanz, δευτεροετής φοιτητής του Columbia Climate School, που σπουδάζει ενεργειακή πολιτική και ενεργειακά συστήματα, χαρακτήρισε την εμπειρία στη Δυτική Μακεδονία «καταπληκτική». «Συζητήσαμε για το τι μπορεί να γίνει ώστε να ενισχυθεί η δυνατότητα αποθήκευσης των μπαταριών και πώς μπορούν να εξελιχθούν τα ενεργειακά συστήματα», ανέφερε. Για τον ίδιο, που κατάγεται από την Ινδία αλλά σπουδάζει στις Ηνωμένες Πολιτείες, η ελληνική εμπειρία αποτέλεσε μοναδική ευκαιρία να δει στην πράξη πώς μια ολόκληρη περιφέρεια επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει το μέλλον της.

Από ελληνικής πλευράς, η Μαρία Αλεξία, τριτοετής φοιτήτρια του τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, το πρόγραμμα ήταν μία σπάνια εμπειρία συνεργασίας ανάμεσα σε νέους επιστήμονες από διαφορετικές χώρες και πολιτισμικά περιβάλλοντα: «Βιωματικό, πολυπολιτισμικό και βαθιά εκπαιδευτικό», συνοψίζει τις εντυπώσεις της και επεσήμανε: «Βρήκαμε κοινά σημεία με ανθρώπους που δεν το περιμέναμε - ανεξάρτητα από την προέλευση του καθενός, έχουμε όλοι τα ίδια προβλήματα. Κι όταν μιλάμε για επιστήμη, η επιστήμη αποτελεί μία κοινή γλώσσα συνεννόησης. Η παγκόσμια πρόκληση της κλιματικής κρίσης είναι ίδια για όλους».

Όσο για την εμπειρία της συμμετοχής της, δήλωσε: «Όταν μιλάμε για παιδιά που σπουδάζουν όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε ένα επαρχιακό πανεπιστήμιο, που πολλοί θεωρούν ότι στερείται ευκαιριών, αυτή τη στιγμή νιώθουμε ιδιαίτερα προνομιούχοι που συνεργαζόμαστε με ανθρώπους καταξιωμένους στον τομέα τους και που μοιράζονται τους ίδιους προβληματισμούς με εμάς».

Οι βασικοί ομιλητές του συνεδρίου

Στο συνέδριο συμμετείχαν, επίσης, σημαντικές προσωπικότητες από τον χώρο της πολιτικής, της οικονομίας, της επιστήμης και της περιβαλλοντικής πολιτικής, μεταξύ των οποίων η Διονυσία-Θεοδώρα Αυγερινοπούλου, ειδική απεσταλμένη του πρωθυπουργού για τους Ωκεανούς και πρόεδρος της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής, με παρεμβάσεις γύρω από τη θαλάσσια προστασία και τη διεθνή περιβαλλοντική διακυβέρνηση. Η Φοίβη Κονδούρη, Καθηγήτρια στο Athens University of Economics and Business και στο University of Cambridge, η οποία ανέπτυξε ζητήματα βιώσιμης ανάπτυξης, πράσινης οικονομίας και κλιματικής χρηματοδότησης. Η Αλεξάνδρα Μαυρογονάτου, επικεφαλής της Διεύθυνσης Στρατηγικού Σχεδιασμού και Συντονισμού Πόρων της Ειδικής Υπηρεσίας Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, με αντικείμενο τα χρηματοδοτικά εργαλεία και τις πολιτικές περιφερειακής μετάβασης. Ο Νίκος Τσάφος, υφυπουργός Ενέργειας και Περιβάλλοντος, ο οποίος συμμετείχε στις συζητήσεις για τη νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική της Ελλάδας και τον ρόλο της χώρας στην περιφερειακή ενεργειακή ασφάλεια.