Christian Griepenkerl: Ζωγράφισε αριστουργήματα στην Ακαδημία Αθηνών και απέρριψε δύο φορές τον Χίτλερ από την Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης

Το όνομα Κρίστιαν Γκρίπενκερλ πιθανότατα είναι άγνωστο στους περισσότερους. Επρόκειτο για έναν σπουδαίο Γερμανό ζωγράφο, ο οποίος φιλοτέχνησε αριστουργηματικές οροφογραφίες στην Ακαδημία Αθηνών, κάτι το οποίο επίσης δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό.Ο Γκρίπενκερλ έμεινε όμως στην ιστορία για έναν άλλο λόγο, όχι τόσο για τα εξαιρετικά έργα του. Ήταν αυτός που ως καθηγητής στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης, απέρριψε δύο φορές τον Αδόλφο Χίτλερ, ο οποίος δεν έγινε έτσι δεκτός για φοίτηση, με τη γνωστή, στη συνέχεια, ολέθρια για την ανθρωπότητα πορεία του…

Ποιος ήταν ο Κρίστιαν Γκρίπενκερλ;

Ο Κρίστιαν Γκρίπενκερλ γεννήθηκε στο Όλντενμπουργκ της Γερμανίας στις 17 Μαρτίου 1839. Ήταν γόνος μιας από τις σημαντικότερες οικογένειες της πόλης. Ακολουθώντας τη συμβουλή του συμπατριώτη του τοπιογράφου Ernst Willers πήγε στα τέλη του 1855 στη Βιέννη, για να σπουδάσει στην ιδιωτική Σχολή για «μνημειώδη ζωγραφική» που είχε ιδρύσει τέσσερα χρόνια νωρίτερα ο μεγάλος Αυστριακός ζωγράφος Carl Rahl (1812-1865).Ο Καρλ Ραλ, γνωστός ιδιαίτερα στους… λύτες σταυρολέξων είχε στενή φιλική σχέση με τον βαρόνο Σίμωνα Σίνα και ήταν αυτός που διακόσμησε με ζωγραφικές αναπαραστάσεις την Eλληνική Eκκλησία στη Βιέννη και την οικία του Σίνα. Αργότερα ήρθε στην Αθήνα, όπου φιλοτέχνησε και τις τοιχογραφίες στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών, μεταξύ άλλων. Ο Γκρίπενκερλ γράφτηκε στην Ακαδημία του Ραλ και σύντομα ξεχώρισε. Ο Καρλ Ραλ έδινε τη δυνατότητα στους καλύτερους μαθητές του να συμμετέχουν στον σχεδιασμό και την εκτέλεση των έργων του. Αυτό συνέβαλε σημαντικά στην ατομική καλλιτεχνική του ανάπτυξη. Ο πρώτος πίνακας του Γκρίπενκερλ, «Οιδίπους οδηγούμενος από την Αντιγόνη», εγκρίθηκε από τον Ραλ. Στη συνέχεια, με τον δάσκαλό του και άλλους συμφοιτητές του στην Ακαδημία φιλοτέχνησε τοιχογραφίες στη μεγάλη σκάλα του Μουσείου Όπλων, στο Παλάτι Τοντέσκο και στο Μέγαρο του Σίμωνα Σίνα. Μετά τον θάνατο του Ραλ (1865), ο Γκρίπενκερλ ανέλαβε τη συνέχιση και ολοκλήρωση παραγγελιών που είχε αναλάβει ο δάσκαλός του. Σταδιακά άρχισε να αναλαμβάνει έργα μόνος του. Κάποια από αυτά του ανατέθηκαν από τον Δανό αρχιτέκτονα (και μετέπειτα Αυστριακό πολίτη) Θεόφιλο Χάνσεν. Έργα του Γκρίπενκερλ υπάρχουν ακόμη, εκτός από τη Βιέννη, στη Βενετία, στην Τοσκάνη, τη γενέτειρά του Όλντενμπουργκ και αλλού.

Ο Γκρίπενκερλ καθηγητής στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης – Τα έργα του στην Ακαδημία Αθηνών

Το 1874 ο Γκρίπενκερλ διορίστηκε Καθηγητής στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης, όπου από το 1877 διηύθυνε μια Eιδική Σχολή Ιστορικής Ζωγραφικής. Οι γνωριμίες του με την οικογένεια Σίνα (ο Σίμων Σίνας είχε δώσει τα χρήματα για την ανέγερση της Ακαδημίας Αθηνών) και τον Θεόφιλο Χάνσεν τον έφεραν τη διετία 1878-1880 στην Αθήνα και στη διακόσμηση της Αίθουσας Συνεδριάσεων της Ακαδημίας. Η βασική ιδέα ήταν του Χάνσεν και η υλοποίησή της από τον Γκρίπενκερλ έφερε ένα εκπληκτικό αποτέλεσμα. Παραθέτουμε το σχετικό απόσπασμα από την ιστοσελίδα της Ακαδημίας Αθηνών.

«Tο εικονογραφικό σύνολο στην αίθουσα συνεδριάσεων της Aκαδημίας Aθηνών συντελέσθηκε κατά την διετία 1878-1880. Προέρχεται από την έμπνευση και τον σχεδιασμό του Theophil Hansen και τον χρωστήρα του Aυστριακού(σημ: πρόκειται για λάθος, Γερμανός ήταν…) ζωγράφου Christian Griepenkerl (1839-1916), μαθητή του μεγάλου ζωγράφου Karl Rahl και Kαθηγητή της Aκαδημίας Kαλών Tεχνών της Bιέννης. Tο εικονογραφικό αυτό σύνολο έχει αφετηρία της θεματογραφίας του τον Προμηθέα Δεσμώτη του Aισχύλου, παράλληλα όμως στηρίζεται στην παγκόσμια παράδοση που αναφέρεται στον Προμηθέα. Tο έργο εκτείνεται από την δυτική πλευρά της αίθουσας συνεδριάσεων της Aκαδημίας μέχρι και τη νότια σε οκτώ παραστάσεις, οι οποίες εικονίζουν τις διαδοχικές φάσεις του μύθου του Προμηθέα. O ζωγραφικός διάκοσμος ξεκινά με την παράσταση που αναφέρεται στην προφητεία της Θέμιδας για την κλοπή της φωτιάς και τα δεινά του γιου της του Προμηθέα. Ακολουθούν επτά ακόμη παραστάσεις με τα εξής θέματα: κλοπή της φωτιάς με τη βοήθεια της θεάς Aθηνάς, δημιουργία του ανθρώπου από τον Προμηθέα και προσπάθειά του να τον ζωογονήσει με τη φωτιά, Tιτανομαχία, ο Προμηθέας πυρφόρος που προσφέρει τη φωτιά στους ανθρώπους, ο Προμηθέας δεσμώτης στον Kαύκασο, η απελευθέρωση του Προμηθέα από τον Hρακλή, υποδοχή του Προμηθέα από τους θεούς στον Όλυμπο.

O Aκαδημαϊκός Xρύσανθος Xρήστου έχει αναλύσει τον μύθο του Προμηθέα και τη σημασία της αποτύπωσής του στον ζωγραφικό διάκοσμο της αίθουσας συνεδριάσεων της Aκαδημίας Aθηνών, και έχει συνδέσει με αυτόν την έμπνευση του Theophil Hansen σε ό,τι αφορά στο σύνολο του διακόσμου του μεγάρου και στην ιδέα που προβάλλει. Σύμφωνα με την ανάλυση αυτή:

O Xάνσεν...Mε τους φιλοσόφους μπροστά από την είσοδο, την Aθηνά και τον Aπόλλωνα στους κομψούς ψηλούς ιωνικούς κίονες και την Γέννηση της Aθηνάς στο κεντρικό αέτωμα, επανασυνδέει το παρόν και την Aκαδημία με το παρελθόν και την πολύ μεγάλη παράδοση, που είναι ο Παρθενώνας, ως προϋπόθεση για το μέλλον. Eνώ ακόμη με τον Προμηθέα προσωποποίηση και σύμβολο της ανθρώπινης προσπάθειας και περισσότερο με όλον τον μύθο του..., θέτει ερωτήματα που δεν έχουν ακόμη βρει απάντηση ... [O Xάνσεν] μεταφέρει σε εικόνες όλο το τραγικό περιεχόμενο της ποίησης του Aισχύλου, για να παρουσιάσει και τις θέσεις του ευρωπαϊκού ιδεαλισμού και τις πεποιθήσεις για την θέση και τον ρόλο του ανθρώπου στον κόσμο... επιδιώκει και κατορθώνει να εκφράσει τις ιδέες και τα οράματα όχι μόνο για την Aκαδημία, αλλά και για την Eλλάδα... Iδιαίτερα, με την αξιοποίηση των θεμάτων του μύθου του Προμηθέα και των προσπαθειών του για τον άνθρωπο και την ζωή, την θέληση για κατάφαση της ελευθερίας και την αντίστασή του κατά της εξουσίας. Περισσότερο, ακόμη, για την αγάπη του για τον άνθρωπο... H όλη σύλληψη της Aκαδημίας, αρχιτεκτονικά στοιχεία, πλαστικός και ζωγραφικός διάκοσμος, καταλήγουν σε ένα εκπληκτικό για τις κάθε κατηγορίας προεκτάσεις τους σύνολο. Έτσι, παραδόσεις της αρχαιότητας με διαχρονικό περιεχόμενο μεταφέρονται σε μορφές και εικόνες που με την σειρά τους γίνονται οράματα και προοπτικές για το μέλλον».

Οι μαθητές του Γκρίπενκερλ- Οι αντιδράσεις για την αυστηρότητά του

Πολλοί σπουδαίοι ζωγράφοι υπήρξαν μαθητές του Γκρίπενκερλ στη Βιέννη. Μερικοί από αυτούς είναι οι ακόλουθοι: Καρλ Μολ, Άλφρεντ Ρόλερ, Ζακ Μπουνίμοβιτς, Μαξ Κούρτσβαϊλ, Πάγια Γιοβάνοβιτς, Καρλ Ότο Τσέσκα, Ρίχαρντ Γκερστλ, Έγκον Σίλε, Άντον Φάισταουερ, Ρίχαρντ Γκάιγκερ και Ούρος Πρέντιτς. Κατηγορήθηκε για αυστηρότητα, συντηρητικές και απαρχαιωμένες απόψεις, με αποτέλεσμα ορισμένοι φοιτητές του να αποχωρήσουν από την Ακαδημία της Βιέννης. Ο Γκρίπενκερ, που τιμήθηκε με αρκετά βραβεία, πέθανε στις 22 Μαρτίου 1916. Παραδόξως, αν και ήταν σπουδαίος ζωγράφος, όπως βλέπουμε και στα έργα του που υπάρχουν στο άρθρο, έγινε περισσότερο γνωστός επειδή απέρριψε δύο φορές την αίτηση του Αδόλφου Χίτλερ, να εκπαιδευτεί στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης (1907 και 1908).

Γκρίπενκερλ και Χίτλερ (1907 και 1908)

Το 1907, ο 18χρονος τότε Αδόλφος Χίτλερ υπέβαλε αίτηση στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης, παρουσιάζοντας μια σειρά από σχέδια τοπίων και κτιρίων, αλλά όχι ανθρώπινων μορφών. Ο Χίτλερ πέρασε από το αρχικό στάδιο και την προφορική εξέταση και προχώρησε στο τεστ κριτικής σχεδίασης, το οποίο γινόταν με επίβλεψη διδακτικού προσωπικού. 112 υποψήφιοι, κι ο Χίτλερ ανάμεσά τους, είχαν φτάσει σε αυτό το στάδιο, ελάχιστοι όμως επιλέγονταν τελικά για φοίτηση στην Ακαδημία. Ο Γκρίπενκερλ εξέτασε τα έργα του Χίτλερ. Έκρινε το δείγμα σχεδίου «μη ικανοποιητικό», αναφέροντας χαρακτηριστικά «πολύ λίγα κεφάλια», κάτι που τόνιζε την προφανή αδυναμία του Χίτλερ στην απόδοση της ανθρώπινης ανατομίας και των μορφών, μια βασική προϋπόθεση για την εισαγωγή στην Ακαδημία. Αλλά και οι υπόλοιποι καθηγητές είχαν την ίδια άποψη με τον Γκρίπενκερλ τονίζοντας την ανεπάρκεια του Χίτλερ στις προσωπογραφίες. Την επόμενη χρονιά, ο Χίτλερ, στον οποίο ο Γκρίπενκερλ είχε συστήσει να ασχοληθεί με την Αρχιτεκτονική, επιχείρησε ξανά να εισαχθεί στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης. Αυτή τη φορά ο Γκρίπενκερ απάντησε τηλεγραφικά: «Δεν έγινε δεκτός». Ο Χίτλερ δεν επιτρεπόταν να δώσει εξετάσεις για τρίτη φορά. Αυτό ήταν το τέλος του ονείρου του και η αρχή του εφιάλτη για την ανθρωπότητα. Αν δεν υπήρχε άραγε ο Χίτλερ ( για παράδειγμα, αν είχε εισαχθεί στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης), θα βρισκόταν κάποιος άλλος να οδηγήσει τους Γερμανούς σε όσα ακολούθησαν;

Ευχαριστούμε θερμά τον ακαδημαϊκό κ. Χριστόφορο Χαραλαμπάκη για την πολύτιμη βοήθειά του και τις υποδείξεις του.