Το σύμπαν της οδού Ευριπίδου

Στον κατάλογο των υπό έκδοση βιβλίων της Εστίας, ένας τίτλος μου τράβηξε και την προσοχή, αλλά και το ενδιαφέρον για να μάθω κάτι παραπάνω. Ένα βιβλίο για την Ευριπίδου και τον κόσμο της. Το ενδιαφέρον χτύπησε κόκκινο. Άλλωστε, και τα γραφεία του ιστορικού αθηναϊκού εκδοτικού οίκου βρίσκονται και εκείνα στον δρόμο αυτό που έχει ως σήμα κατατεθέν τη μυρωδιά των μπαχαρικών, του λιβανιού και του παστουρμά.

Ένα βιβλίο, λοιπόν, για το σύμπαν της οδού Ευριπίδου και των παρόδων της. Είναι το βιβλίο της Ζωής Ε. Ρωπαΐτου με τίτλο «Ο κόσμος της Ευριπίδου και των πέριξ - Ευριπίδου, Ψυρρή και Γεράνι, ένας περίπατος». Η κα Ρωπαΐτου κάλλιστα θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως συστηματική αθηναιογράφος, αφού έχει ήδη στο δυναμικό της (μέσα σε διάστημα μικρότερο της δεκαετίας) τέσσερα βιβλία για την πόλη της Αθήνας (περιοχές, πρόσωπα, επαγγέλματα, δραστηριότητες). Παραθέτω τους τίτλους: «Τα μπαρμπέρικα» (2012), «Από την άμαξα στο ταξί» (2009), «Ο ελαιώνας της Αθήνας» (2006) και «Ρουφ - Βοτανικός, Γκαζοχώρι» (2004) - όλα από τις εκδόσεις Φιλιππότη.



Με τη βοήθεια της εκδότριας Ευας Καραϊτίδη και του πάντα φιλικού και πρόθυμου Σωτήρη Μετεβελή (των δημοσίων σχέσεων), έμαθα και τις λεπτομέρειες που αναζητούσα. Πάντως, οταν με το καλό εκδοθεί αυτό το μεγάλο βιβλίο, θα αναδειχθεί και η αξία της συστηματικής εργασίας της λαογράφου κας Ρωπαΐτου, που με την προσήλωση παλαιού ληξιάρχου καταχωρεί τα πάντα στο διάβα της: καταστήματα και καταστηματάρχες, εκκλησίες, οινομαγειρεία, ταβέρνες, καφενεία, ουζάδικα, επαγγελματικά εργαστήρια, αλλά και μια λέσχη φίλων κόμικς, ένα ιδιαίτερο κουρείο, τους ζωγράφους του δρόμου και γκραφιτάδες, αλλά και τα πρόσωπα του αγοραίου έρωτα. Αντί άλλων παραθέτω ολόκληρο το κείμενο του προλόγου της έκδοσης.

Τρεις πολύ παλιές, αλλά έντονες αναμνήσεις, μία οσφρητική, μία οπτική και μία ακουστική, λειτούργησαν ως κίνητρα για να γραφεί αυτό το βιβλίο. Η οσφρητική ανάμνηση αφορά στο άρωμα του σπιτιού της Ηρώς, της παιδικής μου φίλης. Ήταν ένα άρωμα από μπαχαρικά, που είχε διαποτίσει το σπίτι της και προερχόταν από την εργασία των δικών της. Συσκεύαζαν μπαχαρικά σε μικρά σακουλάκια από ζελατίνα, τα οποία κολλούσαν σε καρτέλες από χαρτόνι. Οι καρτέλες αυτές κατέληγαν στους μπακάληδες των Αθηνών και από εκεί σακουλάκι-σακουλάκι στα αθηναϊκά νοικοκυριά. Για μένα, λοιπόν, η Ευριπίδου και τα πέριξ, λόγω των πολλών καταστημάτων με μπαχαρικά, των γνωστών μπαχαράδικων, έχει το πιο αγαπημένο μου πράγμα από το σπίτι της φίλης μου∙ έχει το άρωμά του.

Η οπτική ανάμνηση αφορά στην μορφή του κυρίου Σωκράτη Μαυρίδη, πατέρα της καλύτερής μου φίλης σε μεταγενέστερα χρόνια. Ήταν ένας αρχοντάνθρωπος από τη Σαμψούντα, που μετέφερε στην Αθήνα την εξυπνάδα, τη φινέτσα και το χιούμορ του. Τον γνώριζε όλη η Αγορά λόγω επαγγέλματος∙ ήταν εμπορικός αντιπρόσωπος ανταλλακτικών αυτοκινήτων. Εκείνη την εποχή οι έμποροι της περιοχής, δειλά-δειλά, αποκτούσαν τα δικά τους επαγγελματικά αυτοκίνητα, και είχαν επαγγελματικές και φιλικές σχέσεις μαζί του. Όταν περνούσε, λοιπόν, ο κύριος Σωκράτης από την Αθηνάς και την ευρύτερη περιοχή, οι γνωστοί του μαγαζάτορες τον καλημέριζαν και εκείνος ανταπέδιδε την «καλημέρα», χωρίς να σταματά το γρήγορό του βήμα, που τον έκανε να μοιάζει με σημαία κυματίζουσα.

Η ακουστική ανάμνηση αφορά στους γονείς μου, που, πολύ συχνά, τους άκουγα να λένε: «θ’ ανέβω “επάνω”». Εμείς, οι κάτοικοι των συνοικιών Βοτανικού και Ρουφ-Γκαζοχωρίου, όταν λέμε «επάνω», εννοούμε το Κέντρο της Αθήνας. Η μάνα μου, ως μοδίστρα, λέγοντας «επάνω» εννοούσε, συνήθως, την οδό Πολυκλείτου, όπου πήγαινε κάθε τόσο για να αγοράσει τα κλωστικά, τα φερμουάρ και ό,τι χρειαζόταν για τη δουλειά της. Και ο πατέρας μου ανέβαινε επάνω για ψώνια στη Βαρβάκειο Αγορά, για κάποιο εργαλείο στην Αθηνάς, αλλά και για ν’ αγοράσει φέτα απ’ του Ζαφόλια, στην Ευριπίδου, όπως εκείνο το πρωινό της 13ης Φεβρουαρίου του 1997. Και έγινε έτσι, ώστε αυτή να είναι η τελευταία του βόλτα για ψώνια, αφού, το απόγευμα της ίδιας ημέρας, «ανέβηκε επάνω» για πάντα.



Στα παιδικά μου χρόνια, στην Αθηνάς, στην Ευριπίδου και στην ευρύτερη περιοχή, εκτός από τους καταστηματάρχες, υπήρχε, επίσης, πληθώρα παρόδιων και πλανόδιων εμπόρων. Επρόκειτο για Έλληνες από την επαρχία, που για λόγους οικονομικούς, αλλά και πολιτικούς, κατέφθαναν στην Πρωτεύουσα. Αυτοί είχαν τα εμπορεύματά τους ή σε λινάτσες, στρωμένες στο πεζοδρόμιο, αν ήταν άρτι αφιχθέντες, ή σε καρότσια, τα οποία αποτελούσαν το αμέσως ανώτερο σκαλί της βιοπάλης. Έβλεπε κανείς εκεί ό,τι έβαζε ο νους του: πράγματα ανομοιογενή, σαπούνια, υαλικά, στρωσίδια, βιβλία, κ.ά., παρατεταγμένα το ένα δίπλα στο άλλο. Όταν βράδιαζε – τότε το Κέντρο ήταν εμπορικά ζωντανό από το πρωί ως το βράδυ – άναβαν στα καρότσια οι λάμπες ασετυλίνης, φωτίζοντας τα εμπορεύματα, τα πρόσωπα και τα όνειρά τους για μια καλύτερη ζωή.

Η οδός Ευριπίδου και οι γύρω από αυτήν γειτονιές,Ψυρρή, Πλατεία Κουμουνδούρου και Γεράνι έχουν πλούσιο εμπορικό, βιοτεχνικό αλλά και οικιστικό παρελθόν. Σε αυτό το κομμάτι της πόλης, η Κεντρική Αγορά και το χονδρεμπόριο, συνυπήρχαν με το Βαρβάκειο Λύκειο, τη Διπλάρειο Σχολή και την Εταιρεία των Φίλων του Λαού. Είναι η περιοχή που φιλοξενεί ένα πλήθος παλιών και ωραίων ναών. Είναι η περιοχή που αγάπησαν ο Μητσάκης και ο Παπαδιαμάντης, που ενέπνευσε έναν Πικιώνη και έναν Χατζηκυριάκο Γκίκα, έναν Χατζιδάκι και έναν Εγγονόπουλο, ο οποίος μάλιστα φοίτησε στο 9ο νυχτερινό γυμνάσιο της Πλατείας Κουμουνδούρου (Ζαμάρου, 2007:42).



Η περιοχή έχει υποστεί πολλούς μετασχηματισμούς που επισημαίνονται στο βιβλίο μέσα από τις αφηγήσεις των πληροφορητών.

Τα τελευταία χρόνια έχει δεχτεί ένα μεγάλο πλήθος αλλοδαπών μεταναστών και ένα επίσης μεγάλο πλήθος ναρκομανών ημεδαπών και αλλοδαπών. Μετά από την πολύ δύσκολη περίοδο των ετών 2006-2009, σήμερα, 2014, οι έλληνες κάτοικοι και εργαζόμενοι της περιοχής προσπαθούν να ζήσουν αρμονικά με τους αλλοδαπούς κατοίκους και εργαζομένους.

Αυτό το βιβλίο γράφτηκε για να γνωρίσει στους αναγνώστες του τον κόσμο που πέρασε απ’ αυτήν την περιοχή κι έχει μείνει στη συλλογική μνήμη και τον κόσμο που σήμερα την εμψυχώνει. Μέσα στον κόσμο της οδού Ευριπίδου και των Πέριξ, σημαντική θέση έχουν οι επιχειρηματίες του σήμερα, που μοχθούν, σε τόσο δύσκολες συνθήκες, να σταθούν όρθιοι. Όλοι όμως ξεχνάμε ή δεν γνωρίζουμε ότι σε αυτήν την περιοχή έχουν την μόνιμη κατοικία τους και Έλληνες συμπολίτες μας, που ζουν εκεί από αγάπη για την περιοχή και μοιράζονται την καθημερινότητά τους με αλλοδαπούς συνανθρώπους μας. Το βιβλίο είναι το μέσον για να τους «ακούσετε» όλους, κατοίκους και επιχειρηματίες να αφηγούνται την προσωπική του ιστορία ο καθένας, καθώς και τους προβληματισμούς τους για το παρόν και το μέλλον της περιοχής. Παράλληλα έγινε προσπάθεια να ακουστεί και η φωνή των αλλοδαπών μεταναστών, των «άλλων», γιατί κι αυτοί ζουν στην περιοχή, εργάζονται και προσπαθούν να επιβιώσουν, όπως και οι Έλληνες.



Πάνω απ’ όλα, όμως, το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας γράφτηκε για να φωνάξει: αγαπητοί αναγνώστες, επισκεφθείτε την περιοχή, διαβείτε το κατώφλι των παλιών παντοπωλείων, περπατήστε με το φως της ημέρας στα δρομάκια του Ψυρρή, μπείτε στα εναπομείναντα εργαστήρια, φάτε στα οινομαγειρεία και στις ταβέρνες της περιοχής, σηκώστε τα μάτια στα παλιά κτίρια και στους ναούς, γνωρίστε τη Διπλάρειο Σχολή και την Εταιρεία των Φίλων του Λαού και και ένα κομμάτι ελληνικού πολιτισμού θα αρχίσει να αποκαλύπτεται, σιγά-σιγά, μπροστά σας.