Νίκος Φελέκης

Μετά τον Ζοχράν Μαμντάνι, τον δήμαρχο της Νέας Υόρκης, το νέο καυτό όνομα της αριστερής πτέρυγας των Δημοκρατικών στις ΗΠΑ, αλλά και στην εγχώρια Κεντροαριστερά, είναι ο Αμπντούλ Ελ Σαγέντ που εξελέγη γερουσιαστής στο Μίσιγκαν. Είναι το ίδιο χαρισματικός με τον Μαμντάνι, μουσουλμάνος κι αυτός. Η καταγωγή του είναι από την Αίγυπτο, ενώ του Μαμντάνι από την Ινδία, παρότι γεννήθηκε στην Ουγκάντα. Και οι δυο τους εξελέγησαν παρά τις σκληρές επιθέσεις του Ντόναλντ Τραμπ εναντίον τους. «Επικίνδυνο κομμουνιστή» αποκαλούσε τον έναν, «τρομοκράτη τζιχαντιστή» τον άλλον.

Δεν είναι όμως μόνο αυτοί που έχουν οδηγήσει τη λεγόμενη πληθυντική Αριστερά -στην Ελλάδα, στην Ευρώπη και σε ολόκληρο τον κόσμο είναι η αλήθεια- να ανακαλύψει ξανά την Αμερική. Είναι και πολλές άλλες περιπτώσεις, που όμως χρήζουν διαφορετικών προσεγγίσεων. Για παράδειγμα, ο Ανταμ Χάμιλτον που κέρδισε στο Κάνσας -από το 1932 ήταν στα χέρια των Ρεπουμπλικανών- είναι πάστορας και δεν ανήκει στην αριστερή πτέρυγα των Δημοκρατικών. Στους αριστερούς σοσιαλιστές δεν ανήκει ούτε ο Τζον Οσοφ, που όχι μόνο επανεξελέγη στην Τζόρτζια, αλλά και μπορεί να είναι ο εκλεκτός των Δημοκρατικών στις προεδρικές εκλογές του 2028. Αριστερός δεν είναι ούτε ο ομογενής Κρις Πάπας, που εξελέγη γερουσιαστής στο Νιου Χάμσαϊρ, ούτε και ο Τζέιμς Ταλαρίκο που κέρδισε στο Τέξας τον Τραμπ, τον Ιλον Μασκ και όλους τους υπερπλούσιους επιχειρηματίες των ΗΠΑ που έχουν την έδρα τους στο Ντάλας και στο Οστιν.

Προτεραιότητες

Ολοι τους, όμως, έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό. Ανεξάρτητα από τις ιδεολογικές τους διαφορές κέρδισαν έδρες στη Βουλή και τη Γερουσία ακολουθώντας μια κοινή γραμμή: αντιπολίτευση (στον Τραμπ και στους Ρεπουμπλικανούς ανθυποψηφίους τους) για τις οικονομικές δυσκολίες των πολιτών. Στις βασικές προτεραιότητές τους περιλαμβάνονταν η μείωση των τιμών στα βασικά αγαθά, η αντιμετώπιση της ακρίβειας στη στέγαση και την υγειονομική περίθαλψη, η στήριξη των αγροτών και των εργατών -ανάλογα με την περιοχή-, καθώς και των μικρών επιχειρήσεων.

Ατζέντα εντελώς διαφορετική από αυτή που είχαν μέχρι και τις προεδρικές εκλογές του 2024 οι Δημοκρατικοί, όταν και είχαν αναγάγει τα ανθρώπινα δικαιώματα, τους μετανάστες και τη διαφορετικότητα στα βασικά θέματα της αντιπαράθεσής τους με τους Ρεπουμπλικανούς.

Αν λοιπόν θέλουν και οι εγχώριοι αριστεροί, σοσιαλιστές και σοσιαλδημοκράτες να κερδίσουν τον Μητσοτάκη και τη Ν.Δ., θα πρέπει αντί να ασκούν γενικά αντιδεξιά πολιτική να επικεντρωθούν στην ανάδειξη των προβλημάτων της καθημερινότητας. Αντί να επιμένουν στην ιδεολογική και πολιτική αντιπαράθεση, η οποία σε τελική ανάλυση βοηθά τον Μητσοτάκη και τη Δεξιά, αφού ενεργοποιεί τα αντι-αριστερά αντανακλαστικά των συντηρητικών ψηφοφόρων, θα πρέπει η κριτική τους να είναι πραγματιστική: να αποκαλύπτουν τις αδυναμίες και τα λάθη των αντιπάλων τους και να προτείνουν συγκεκριμένες λύσεις στα οξυμένα προβλήματα των πολιτών. Με απλά λόγια, αν κάτι πρέπει να διδάξει την εγχώρια Κεντροαριστερά η νίκη των Δημοκρατικών στις ΗΠΑ, αυτό είναι η αλλαγή των προτεραιοτήτων στην άσκηση της αντιπολίτευσης.

Η ανάδειξη των προβλημάτων και οι συγκεκριμένες λύσεις πρέπει να είναι η αιχμή της αντιπαράθεσης με την κυβέρνηση και το διαφορετικό ιδεολογικοπολιτικό πλαίσιο να είναι ο καμβάς στον πίνακα της διεκδικούμενης κοινοβουλευτικής και κυβερνητικής πλειοψηφίας. Μέχρι τώρα συμβαίνει το αντίθετο. Βεβαίως και είναι σοβαρά τα θεσμικά ατοπήματα της κυβέρνησης, βεβαίως και οι υποκλοπές, τα Τέμπη, ο ΟΠΕΚΕΠΕ και τα άλλα «εγκλήματα» της κυβέρνησης είναι σοβαρά. Ομως, όπως δείχνουν και οι δημοσκοπήσεις, μεταξύ των πολιτών και ψηφοφόρων κυριαρχούν η ακρίβεια και η οικονομική ανασφάλεια.

Η διαφθορά θα πρέπει να αποκτήσει συγκεκριμένο περιεχόμενο και να προβληθεί ως συνοδό σύμπτωμα της ασκούμενης πολιτικής και των επιλογών της κυβέρνησης και να μην προβάλλεται ως ίδιον του χαρακτήρα του Μητσοτάκη, των υπουργών του και γενικώς της Δεξιάς Παράταξης. Μόνο έτσι μπορεί να δώσει εκλογικά οφέλη. Εξάλλου, δεν είναι συλλήβδην οι δεξιοί διεφθαρμένοι και οι αριστεροί αναμάρτητοι.

Η επικέντρωση της αντιπαράθεσης γενικά στη διαφθορά και τις διαχρονικές παθογένειες του κράτους και του κομματικού συστήματος δεν είναι το τραμπολίνο που θα εκτινάξει (όπως λανθασμένα ορισμένοι από την ηγεσία της ΕΛΑΣ και του ΠΑΣΟΚ νομίζουν) την Κεντροαριστερά στην εξουσία. Οσο δεν καταλαβαίνουν την απλή αυτή αλήθεια θα τρώγονται με τα ρούχα τους και μεταξύ τους τα κόμματα, οι ομάδες, οι συλλογικότητες και οι παράγοντες της πληθυντικής Αριστεράς.

Τα διδάγματα

Και θα διχάζονται και θα διασπώνται και θα βλέπουν την κυβερνητική προοπτική να απομακρύνεται. Υπάρχει μάλιστα ένας ακόμη φόβος: να μην πάρουν τα σωστά διδάγματα από τη νίκη των Δημοκρατικών στις ΗΠΑ -ώστε ανάλογα να πράξουν και στα καθ’ ημάς-, αλλά να τα ερμηνεύσουν κατά το δοκούν και με βάση τα ιδεολογικοπολιτικά αζιμούθια με τα οποία πορεύονται και πολιτεύονται.

Η νίκη των Δημοκρατικών δεν είναι αποκλειστικά νίκη της Ριζοσπαστικής Αριστεράς. Είναι νίκη μιας ευρύτερης συμμαχίας. Μπορεί τον τόνο να τον δίνουν ο Ελ Σαγέντ και οι αριστεροί ριζοσπάστες, όμως σημαντική είναι και η συμβολή των μετριοπαθών, οι οποίοι, σύμφωνα με τους υπολογισμούς, έδωσαν περισσότερες ψήφους και έδρες στους Δημοκρατικούς αφού είχαν μεγαλύτερη διείσδυση στους συντηρητικούς ψηφοφόρους.

Τον «αφρό» της επικοινωνίας τον πήρε η «σοσιαλιστική ομάδα» των Δημοκρατικών, όμως η πολιτική αποτελεσματικότητα, που ορίζεται από την έκταση της νίκης και την αποδοκιμασία του Τραμπ, συναρτάται άμεσα, ενδεχομένως και κυρίαρχα, με τους κεντρώους και μετριοπαθείς υποψηφίους των Δημοκρατικών. Σίγουρα οι αριστεροί ριζοσπάστες κέρδισαν πολλούς πόντους στο εσωτερικό των Δημοκρατικών, όμως η δύναμή τους εκτιμάται πως δεν είναι πλειοψηφία. Βεβαίως, η πλειοψηφία των μετριοπαθών δεν μπορεί να κερδίσει τις προεδρικές εκλογές χωρίς να έχει ενσωματώσει τη ρητορική, τις ιδέες και τις θέσεις των αριστερών σοσιαλιστών. Και ο Τζον Οσοφ (εφόσον αυτός είναι ο υποψήφιος των Δημοκρατικών το 2028) χρειάζεται την Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτέζ και η Οκάσιο-Κορτέζ (εφόσον λάβει αυτή το χρίσμα) τον Οσοφ για να κερδίσει την προεδρική εκλογή του 2028. Μόνος/η δεν μπορούν να κερδίσουν τον διάδοχο του Τραμπ. Μαζί μπορούν. Φυσικά θα πρέπει το χάρισμα του ενός να μπολιαστεί με τις θέσεις της άλλης. Και αντίστροφα. Αυτό που δεν γίνεται στα καθ’ ημάς, καθώς Τσίπρας και Ανδρουλάκης έχουν αποδυθεί σε έναν αδυσώπητο αγώνα αλληλοεξόντωσης. Σίγουρα το αμερικανικό σύστημα είναι διαφορετικό από το δικό μας. Αλλο το προεδρικό σύστημα διακυβέρνησης κι άλλο το κοινοβουλευτικό, όσο και αν αυτό έχει έντονα πρωθυπουργικοκεντρικά χαρακτηριστικά.
Ωστόσο, στην τελική αναμέτρηση -που για μεν τους Αμερικανούς είναι ο Λευκός Οίκος και για μας το Μέγαρο Μαξίμου- τα δύο κόμματα της κεντροαριστερής αντιπολίτευσης (ΠΑΣΟΚ και ΕΛΑΣ) πρέπει να συνασπιστούν όπως οι δύο πτέρυγες των Δημοκρατικών για να δώσουν από κοινού τη μάχη για την πολιτική αλλαγή. Διαφορετικά ο Μητσοτάκης -ή κάποιο άλλο στέλεχος της Ν.Δ.- σε συνεργασία με κομμάτια της ευρύτερης Δεξιάς Παράταξης, ενδεχομένως και με «γκουβερνοπαθιασμένους» βουλευτές άλλων κομμάτων, θα συνεχίσουν και για τρίτη θητεία στα κυβερνητικά έδρανα. Το ζητούμενο για την αντιπολίτευση είναι ποιος (ο Τσίπρας, ο Ανδρουλάκης ή κάποιος άλλος κοινής αποδοχής υποψήφιος πρωθυπουργός) μπορεί να μετατρέψει τη σημερινή κοινωνική δυσαρέσκεια σε εκλογική επιτυχία, σε πλειοψηφικό σχέδιο διακυβέρνησης και στη συνέχεια, με όρους κυβερνητικής εξουσίας, να αναδιοργανώσει την Κεντροαριστερά σε ένα ισχυρό κόμμα, τον δεύτερο πόλο του νέου δικομματισμού, που τουλάχιστον στην κοινωνία επωάζεται και αποτελεί διακαή πόθο της πλειοψηφίας των προοδευτικών ψηφοφόρων.

Τα κεντρικά ζητήματα

Το δίδαγμα των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ είναι ότι η διαφορετικότητα των ιδεολογικών προσεγγίσεων και η πολυχρωμία των πολιτικών θέσεων για να αποτελέσουν νικηφόρα εκλογική στρατηγική πρέπει να έχουν στην προμετωπίδα των διεκδικήσεων τα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα και να ενοποιούνται, ανάλογα φυσικά και με τις ιδιαιτερότητες, στην προοπτική της επίλυσής τους. Απλό δίδαγμα. Πιο απλό δεν γίνεται. Και καθαρό. Οπως το νερό του Ασπροπόταμου όταν βγαίνει από τις πηγές της Πίνδου. Και όχι θολό όπως, έπειτα από 220 χιλιόμετρα και χιλιάδες προσμείξεις, εκβάλλει απέναντι από τις Εχινάδες νήσους, κοντά στην περιοχή της Κατοχής και της λιμνοθάλασσας του Μεσολογγίου στην Αιτωλοακαρνανία.

Οπως μου επισημαίνει και ιστορικό στέλεχος της Αριστεράς, που αν και βουλευτής και υπουργός του Τσίπρα δεν εντάχθηκε στην ΕΛΑΣ, αλλά βλέπει με ενδιαφέρον μια μεγάλη Κεντροαριστερή Προοδευτική Παράταξη, «το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών στην Αμερική θα αποδειχθεί καλό και ευεργετικό για την Ελλάδα, αλλά και την Ευρώπη, μόνο αν αναγκάσει τους ριζοσπάστες της Αριστεράς, τους Σοσιαλδημοκράτες, τους Πράσινους και τους προοδευτικούς κεντρώους να δημιουργήσουν -μέσω εμβριθών συζητήσεων και ως απότοκο κινηματικών διαδικασιών- ένα πολυσυλλεκτικό κυβερνητικό υποκείμενο που να μπορεί εκτός από την πολιτική αλλαγή να τροχοδρομήσει και διαφορετικά τη χώρα (και την Ε.Ε.), με μεγαλύτερη ασφάλεια, ευμάρεια και αξιοπρέπεια, στους περίεργους και επικίνδυνους καιρούς που ζούμε».

Δεν είναι πάντως σίγουρος ότι αυτό θα συμβεί επειδή, όπως μας λέει, «είναι δύσκολο οι υφιστάμενες ηγεσίες των κομμάτων να αποδεχθούν τον περιορισμό τους ή ακόμη και την αυτοκατάργησή τους, εφόσον χρειαστεί». Ανεξάρτητα από το τι τελικά θα συμβεί, το σίγουρο είναι ότι η οικονομική ανασφάλεια, οι ανισότητες, η στέγαση και το κόστος ζωής γίνονται ξανά κεντρικά ζητήματα για την Αριστερά. Κι αυτό δεν είναι συμπέρασμα που προκύπτει μόνο από το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, αλλά η κοινωνική προστασία αναδεικνύεται και ως αίτημα των κινητοποιήσεων, των διαδηλώσεων και των συγκρούσεων στην Ευρώπη.
Σίγουρα, αν θέλουμε να είμαστε ρεαλιστές, δεν μπορούν να σταματήσουν, να κοπούν μαχαίρι οι ιδεολογικές φλυαρίες, οι πολιτικές ονειρώξεις, οι γενικότητες, οι προσωπικές ιδιοτέλειες και οι μοναχικοί δρόμοι για την πολιτική και κοινωνικοοικονομική αλλαγή. Θα πρέπει, όμως, να σταματήσουν να είναι οι κυρίαρχες τάσεις στην πληθυντική Αριστερά, εγχώρια και ευρωπαϊκή. Το ένα συμπέρασμα είναι αυτό. Το δεύτερο σχετίζεται με τη δυνατότητα συγκρότησης ευρύτερων κοινωνικών συμμαχιών.

Η εκλογική επιτυχία των Δημοκρατικών δεν στηρίχθηκε μόνο στη δυσαρέσκεια για την ακρίβεια και το κόστος ζωής. Σημαντικό ρόλο έπαιξαν και ο πόλεμος στο Ιράν, η προκλητική άμα και αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά του Τραμπ, καθώς και ο υπέρμετρος πλουτισμός του ιδίου, της οικογένειάς του, των φίλων του και των ελίτ, ιδίως των τεχνο-ολιγαρχών.

Οχι γενικότητες

Θα πρέπει λοιπόν και στα καθ’ ημάς τα κόμματα της προοδευτικής αντιπολίτευσης να βρουν εκείνο το νήμα που θα συνδέει την καταγγελία της ακρίβειας με το πρόγραμμα κοινωνικής προστασίας και την αποκάλυψη της διαφθοράς. Συγκεκριμένα και με προτάσεις για επίλυση. Κατανοητές και όχι γενικότητες. Τις εκλογές δεν θα τις κρίνουν τα προγράμματα, ποιος έχει το αναλυτικότερο, αλλά οι τρεις-τέσσερις αιχμές (για τους μισθούς, τα νοίκια, τις τιμές στο σούπερ μάρκετ, τους λογαριασμούς στο ρεύμα και τη βενζίνη) που θα τις πιστέψουν οι ψηφοφόροι. Και το βασικότερο, να το κάνουν από κοινού αφού διασπασμένοι δεν μπορούν. Στις ΗΠΑ οι Δημοκρατικοί είναι ένα διχασμένο κόμμα με δύο πτέρυγες, που όμως στις εκλογές ενώνονται. Ας γίνει και εδώ το ίδιο. Η Κεντροαριστερά ας έχει δύο μεγάλα κόμματα (ΕΛΑΣ και ΠΑΣΟΚ), κάποια μικρότερα (ΣΥΡΙΖΑ, Νέα Αριστερά, Οικολόγοι κ.ά.) και μετά τις εκλογές ας λύσουν, σε συνθήκες διακυβέρνησης, τις μεταξύ τους διαφορές. Αν δεν αλλάξουν μυαλά και δεν θέσουν ως στόχο την πρωτιά στις εκλογές και όχι την κατάληψη της δεύτερης θέσης, όπως κάνουν τώρα, όταν ανοίξουν οι κάλπες ίσως βρεθούν προ εκπλήξεων και τότε, τον Τσίπρα και τον Ανδρουλάκη, δεν θα τους ξεπλένει ούτε ο Ασπροπόταμος.
Δυστυχώς, η εντύπωση που δίνεται είναι πως αντί για τα βασικά συμπεράσματα των εκλογών στις ΗΠΑ, τα εγχώρια κόμματα διαλέγουν -ανάλογα με τη θέση τους στο πολιτικό σύστημα- την πτέρυγα και τα πρόσωπα των Δημοκρατικών. Η Αριστερά, από τον Τσίπρα μέχρι τον Γιάνη Βαρουφάκη και από τον Νίκο Παππά μέχρι τον Γαβριήλ Σακελλαρίδη, διαλέγει τον Ελ Σαγέντ και τον Μαμντάνι. Το ΠΑΣΟΚ του Ανδρουλάκη, της Διαμαντοπούλου και των μετριοπαθών του Κέντρου και της σοσιαλδημοκρατίας δείχνουν να προτιμούν τον Οσοφ, τον Ταλαρίκο και τους οπαδούς της Κάμαλα Χάρις και της Χίλαρι Κλίντον. Βέβαια, υπάρχουν και ο Γιώργος Παπανδρέου, ο Χάρης Δούκας και οι αριστερόστροφοι της Χαριλάου Τρικούπη που προτιμούν τον Μπέρνι Σάντερς, την Οκάσιο-Κορτέζ και τους Δημοκρατικούς Σοσιαλιστές της Αμερικής (Democratic Socialists of America), που στις εκλογές για το Κογκρέσο (Βουλή και Γερουσία) επικράτησαν όχι μόνο εναντίον των Ρεπουμπλικανών, αλλά προηγουμένως για το χρίσμα και επί κεντρώων έως και συντηρητικών στελεχών των Δημοκρατικών που εκφράζουν το κατεστημένο των «μπλε».

Μάλιστα κάποιοι εξ αυτών, μεταξύ των οποίων και ο πρώην πρόεδρος της Νέας Αριστεράς Αλέξης Χαρίτσης, αναπαρήγαγαν την ανάρτηση του Μπέρνι Σάντερς όταν ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα: «Οι Δημοκρατικοί θα ελέγχουν πλέον τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία και θα μπορούν να απαιτήσουν λογοδοσία από τον Τραμπ. Αυτό είναι εξαιρετικό. Σε μια εποχή τεράστιων ανισοτήτων στο εισόδημα και τον πλούτο πρέπει να κάνουμε περισσότερα. Πρέπει να αγωνιστούμε δυναμικά για τις εργαζόμενες οικογένειες. Τέρμα οι δικαιολογίες». Κι αυτό το «τέρμα οι δικαιολογίες» θα λένε εφεξής στον Τσίπρα και τον Ανδρουλάκη όσοι θέλουν μια μεγάλη Κεντροαριστερά. Τουλάχιστον αυτό διατείνονται. Προσώρας, ιδιωτικά. Προσεχώς και δημόσια. Αλλωστε στο παρασκήνιο οι λεγόμενοι «γεφυροποιοί» ολοένα πληθαίνουν. Πάντως από την Αμαλίας μεταδίδουν ότι στο επόμενο 15ήμερο θα υπάρξουν πρωτοβουλίες, ακόμη και ηχηρές μεταγραφές από το ΠΑΣΟΚ που μέχρι τα Χριστούγεννα θα έχουν ως αποτέλεσμα να μεγαλώσει τόσο η διαφορά από το ΠΑΣΟΚ που θα σταματήσει οποιαδήποτε αμφισβήτηση για τη δεύτερη θέση. Βέβαια, κάτι αντίστοιχο μεταδίδεται και από τη Χαριλάου Τρικούπη. Προφανώς, ούτε το ένα κόμμα ούτε το άλλο έχει τη διάθεση να διδαχθεί από τα συμβαίνοντα και στις δύο όχθες του Ατλαντικού. Και προφανέστατα, παρά τα όσα περί του αντιθέτου λένε, μεταθέτουν για τις μεθεπόμενες εκλογές τη διεκδίκηση της πρώτης θέσης. Κι αυτό είναι το πρόβλημα στην Κεντροαριστερά. Και συνάμα το δράμα της.

Δεν καταλαβαίνουν ότι οι Ελληνες ψηφοφόροι, όπως και οι Αμερικανοί και οι Ευρωπαίοι, πιστεύουν έναν Τούρκο, τον Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ, που έλεγε: «Δεν χρειαζόμαστε πλάνο, χρειαζόμαστε πιλάφι». Αυτό χρειάζονται και με βάση αυτό θα ψηφίσουν...