Γιατί το 90% των ανθρώπων είναι δεξιόχειρες: Νέα μελέτη συνδέει το μυστήριο με δύο καθοριστικά βήματα της ανθρώπινης εξέλιξης

Η κυριαρχία του δεξιού χεριού αποτελεί ένα από τα πιο επίμονα μυστήρια της ανθρώπινης εξέλιξης. Περίπου το 90% των ανθρώπων παγκοσμίως προτιμά να χρησιμοποιεί το δεξί χέρι, ανεξάρτητα από πολιτισμικές ή γεωγραφικές διαφορές. Πρόκειται για ένα ποσοστό που δεν παρατηρείται σε κανένα άλλο είδος πρωτευόντων θηλαστικών.

Εδώ και δεκαετίες, επιστήμονες προσπαθούν να εξηγήσουν γιατί ο άνθρωπος ανέπτυξε τόσο έντονη προτίμηση προς τη δεξιά πλευρά του σώματος. Νέα έρευνα από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης υποστηρίζει ότι η απάντηση ίσως βρίσκεται σε δύο από τα σημαντικότερα εξελικτικά χαρακτηριστικά του ανθρώπινου είδους: τη δίποδη βάδιση και τη σημαντική αύξηση του μεγέθους του εγκεφάλου.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS Biology και πραγματοποιήθηκε από ερευνητές της Σχολής Ανθρωπολογίας και Μουσειακής Εθνογραφίας της Οξφόρδης, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ.

Οι επιστήμονες ανέλυσαν στοιχεία από 2.025 πιθήκους και ανθρωποειδή, που ανήκαν σε 41 διαφορετικά είδη πρωτευόντων, εξετάζοντας παράγοντες όπως η χρήση εργαλείων, η διατροφή, το περιβάλλον διαβίωσης, το μέγεθος σώματος, η κοινωνική οργάνωση, το μέγεθος του εγκεφάλου και ο τρόπος μετακίνησης.

Η όρθια βάδιση άλλαξε τον τρόπο χρήσης των χεριών

Αρχικά, οι άνθρωποι φαινόταν να αποτελούν μια εξελικτική εξαίρεση σε σχέση με τα υπόλοιπα πρωτεύοντα. Ωστόσο, όταν οι ερευνητές ενσωμάτωσαν στα μοντέλα τους δύο κρίσιμα χαρακτηριστικά –το μέγεθος του εγκεφάλου και την αναλογία μήκους χεριών και ποδιών, που χρησιμοποιείται ως δείκτης δίποδης κίνησης– η εικόνα άλλαξε σημαντικά.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, η συνδυασμένη επίδραση της όρθιας βάδισης και των μεγαλύτερων εγκεφάλων φαίνεται να εξηγεί γιατί οι άνθρωποι ανέπτυξαν τόσο έντονη προτίμηση στο δεξί χέρι.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι πρώτοι ανθρώπινοι πρόγονοι, όπως οι Ardipithecus και οι Australopithecus, πιθανότατα παρουσίαζαν μόνο ήπια προτίμηση προς το δεξί χέρι, παρόμοια με αυτή που παρατηρείται σήμερα στους μεγάλους πιθήκους.

Η κατάσταση φαίνεται να αλλάζει αισθητά με την εμφάνιση του γένους Homo. Είδη όπως ο Homo ergaster, ο Homo erectus και οι Νεάντερταλ φαίνεται ότι ανέπτυξαν ολοένα και ισχυρότερη δεξιοχειρία, οδηγώντας τελικά στη σχεδόν καθολική κυριαρχία του δεξιού χεριού στους σύγχρονους ανθρώπους.

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η διαδικασία εξελίχθηκε σε δύο στάδια. Αρχικά, η όρθια βάδιση απελευθέρωσε τα χέρια από τη μετακίνηση, δημιουργώντας νέες πιέσεις για πιο εξειδικευμένη χρήση τους. Αργότερα, καθώς ο ανθρώπινος εγκέφαλος μεγάλωνε και γινόταν πιο πολύπλοκος, η προτίμηση για το δεξί χέρι ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο.

Το παράδοξο του «χόμπιτ» και το άλυτο μυστήριο των αριστερόχειρων

Ένα είδος ξεχώρισε από το γενικό μοτίβο: ο Homo floresiensis, γνωστός και ως «χόμπιτ» λόγω του μικρού του αναστήματος.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το συγκεκριμένο είδος παρουσίαζε πολύ ασθενέστερη προτίμηση προς το δεξί χέρι. Το εύρημα συμβαδίζει με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, καθώς διέθετε σχετικά μικρό εγκέφαλο και διατηρούσε ανατομικές προσαρμογές τόσο για αναρρίχηση όσο και για όρθια βάδιση, χωρίς να είναι πλήρως εξειδικευμένο στη δίποδη κίνηση.

Παρά τα νέα συμπεράσματα, αρκετά ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά. Οι επιστήμονες εξακολουθούν να μην γνωρίζουν γιατί η αριστεροχειρία διατηρήθηκε σε όλη τη διάρκεια της ανθρώπινης εξέλιξης ή κατά πόσο οι κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες ενίσχυσαν τη δεξιοχειρία με το πέρασμα των αιώνων.

Παράλληλα, οι ερευνητές εξετάζουν αν αντίστοιχες προτιμήσεις άκρων που έχουν παρατηρηθεί σε άλλα ζώα, όπως παπαγάλοι και καγκουρό, μπορούν να αποκαλύψουν βαθύτερα εξελικτικά μοτίβα που συνδέουν πολύ διαφορετικά είδη.

Όπως δήλωσε ο επικεφαλής της έρευνας, δρ Τόμας Πούσελ, πρόκειται για την πρώτη μελέτη που εξετάζει ταυτόχρονα τις σημαντικότερες θεωρίες σχετικά με την ανθρώπινη δεξιοχειρία, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι το φαινόμενο συνδέεται στενά με χαρακτηριστικά που θεωρούνται θεμελιώδη για την ανθρώπινη φύση: την όρθια βάδιση και την εξέλιξη ενός μεγαλύτερου και πιο σύνθετου εγκεφάλου.