Παναγιώτης Βλάχος

Η πανδημία ανάγκασε εκατομμύρια εργαζομένους να απομακρυνθούν από τον χώρο δουλειάς τους και τους εργοδότες τους.

Σε μια πρόσφατη συνέντευξή του ο οικονομολόγος Τομά Πικετί ανέφερε ότι η επικράτηση του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού τα τελευταία 30 χρόνια όχι μόνο δημιουργεί και μεγαλώνει τις ανισότητες, αλλά διαβρώνει και τη δημοκρατία.

Την ώρα που γράφεται αυτό το κείμενο, ο Τζο Μπάιντεν φαίνεται ότι θα είναι ο επόμενος πρόεδρος των ΗΠΑ. Είναι όμως εξίσου πιθανό ο διχασμός που καταγράφηκε στην κάλπη να συνεχιστεί και στα δικαστήρια, παράγοντας αβεβαιότητα στο εξωτερικό και βαθαίνοντας τον διχασμό μέσα στην Αμερική. Η αναμέτρηση όμως αυτή προσφέρεται για μια σειρά από ενδιαφέροντα πρώτα συμπεράσματα, με τις αναγκαίες αναλογίες, αφού ούτε η αμερικανική κοινωνία ούτε το πολιτικό της σύστημα έχουν σημαντικές ομοιότητες με την ελληνική πραγματικότητα. Βοηθούν όμως να αντιληφθούμε τάσεις που ενδεχομένως βρήκαμε ή θα βρούμε μπροστά μας ή να μας επιβεβαιώσουν αλήθειες που συχνά προσπερνάμε μέσα στον κατακλυσμό πληροφοριών που καταναλώνουμε.

Η προηγούμενη οικονομική κρίση χρειάστηκε χονδρικά 3 τρισ. δολάρια κρατικό χρήμα, που διοχετεύτηκε στις τράπεζες για να μην καταρρεύσει η παγκόσμια οικονομία. 

Αν οι εικόνες από τον Θεσσαλικό Κάμπο συγκλονίζουν, η πραγματικότητα από κοντά είναι ακόμη πιο τρομακτική. Ζωές χάθηκαν, σπίτια και επιχειρήσεις πλημμύρισαν. Δρόμοι και γέφυρες κόπηκαν και παρασύρθηκαν. Χιλιάδες στρέμματα μετατράπηκαν σε λίμνη, η βαμβακοκαλλιέργεια έχασε περίπου το 15% της σοδειάς. Τόνοι από φερτά υλικά και λάσπη θα χρειαστεί να απομακρυνθούν για να γίνουν ξανά καλλιεργήσιμες οι εκτάσεις. Το δυστοπικό τοπίο συμπληρώνουν εκατοντάδες νεκρά ζώα γύρω από κατεστραμμένες κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις. Παρόμοιες καταστάσεις ζουν η Δυτική Ελλάδα, τα νησιά του Ιονίου, η Φθιώτιδα και η πολύπαθη Εύβοια, που σχεδόν σε κάθε φυσική καταστροφή μετράει νεκρούς.

«Εκεί που τα πράγματα πάνε να βελτιωθούν, ξαφνικά όλα παγώνουν και γυρίζουμε πίσω». Ισως είναι η καλύτερη δυνατή φράση για να περιγράψει το συναίσθημα των σημερινών 40άρηδων, αρκετοί από τους οποίους μίλησαν στους «New York Times» σε πρόσφατο αφιέρωμα για τη «γενιά της καθοδικής κινητικότητας» μέσα στην πανδημία.

Μόλις την προηγούμενη εβδομάδα το Ινστιτούτο της ΓΣΕΒΕΕ παρουσίασε μια πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη για τις δυνατότητες των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων να ανέβουν στο τρένο της ψηφιακής εποχής. Χωρίς να ανακαλύπτει την πυρίτιδα, η μελέτη αποτύπωσε αλήθειες που οι επιχειρηματίες και οι ερευνητές γνωρίζουν καλά, αλλά οι κυβερνήσεις των τελευταίων ετών δεν θέλουν να αναμετρηθούν μαζί τους. 

Στα χρόνια της μεγάλης κρίσης η εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς κατέρρευσε - ιδιαίτερα ανάμεσα στους νέους, ισοπεδώνοντας πρόσωπα, μνήμες και έργα. Οποια κυβέρνηση και αν ψήφισαν, η λιτότητα έβρισκε τρόπο να σβήνει τα άρθρα και τους νόμους που θα καταργούσαν τα μνημόνια, όπως υπόσχονταν σε πλατείες και Ζάππεια οι κύριοι  Σαμαράς, Μητσοτάκης και Τσίπρας.

Χρειάστηκαν δεκαετίες για να πειστεί και ο τελευταίος άπιστος ότι η παιδεία είναι όπλο κατά της ανισότητας, ιδιαίτερα όταν μπαίνει σε γερές βάσεις από τις μικρότερες ηλικίες. 

Η δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ συνέβη μπροστά στα μάτια μας. Δεν είναι ούτε προϊόν μοντάζ, ούτε fake news. Είναι ένα από τα πιο σκληρά ριάλιτι που πέρασαν από τις οθόνες μας, για να στοιχειώνουν τις αβέβαιες -μετά τον κορωνοϊό- ημέρες μας.

Η εργασία είναι από τα πρώτα θύματα της πανδημικής κρίσης. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, 42 εκατομμύρια Ευρωπαίοι έχουν ενταχθεί σε προγράμματα στήριξης. Περίπου το 1/4 έχασε τη δουλειά του ή μπήκε σε αναστολή. Στην Ελλάδα οι πρώτες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για ανεργία από 18% έως 22% για το 2020. Μέσα σε μία χρονιά, δηλαδή, θα χαθούν περίπου όσες δουλειές κερδήθηκαν την τελευταία τριετία.

Η πανδημία αφήνει το αποτύπωμά της στις εθνικές δημοκρατίες. Λίγο-πολύ, το δίκαιο της ανάγκης μεταβάλλει τη λειτουργία των θεσμών και δοκιμάζει τις δικλίδες ασφαλείας κάθε πολιτεύματος. Σύμφωνα με το Κέντρο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα που εδρεύει στη Γενεύη, 84 χώρες έχουν κηρύξει βασικές δημοκρατικές τους λειτουργίες σε κατάσταση ανάγκης.

Η κυβέρνηση μπορεί να καυχιέται ότι θα εφαρμόσει τον πρώτο Προϋπολογισμό χωρίς περικοπές μετά από 10 χρόνια κρίσης και ύφεσης. Μαζί με το περίφημο πολυαναπτυξια-κό νομοσχέδιο φιλοδοξεί να βάλει την οικονομία σε τροχιά «ανάπτυξης» που θα τους αφορά όλους, κατά το προσφιλές μότο του πρωθυπουργού.

Καμία γενιά δεν δικαιούται να επιβαρύνει τον πλανήτη σε βάρος της επόμενης. Αυτή η ηθική επιταγή της αειφορίας είναι και ο πυρήνας της δικαιοσύνης ανάμεσα στις γενιές.

Οι δημοσκοπήσεις που δημοσιεύτηκαν και θα δημοσιευτούν μέσα στον Σεπτέμβριο θα επιβεβαιώνουν τη δημοφιλία της κυβέρνησης. Κάθε πολιτική αλλαγή, εξάλλου, συνοδεύεται από προσδοκίες, αλλά και ανοχή στα πρώτα στραβοπατήματα που θα συμβούν ούτως ή άλλως. Ιδιαίτερα όταν η αξιωματική αντιπολίτευση, αλλά και η ευρύτερη Κεντροαριστερά βρίσκονται σε φάση αναστοχασμού και στρατηγικής επανατοποθέτησης. 

H πύκνωση του τουρισμού έχει φέρει το κράτος -σε όλες του τις βαθμίδες- στα όριά του. Οσα τραγικά συνέβησαν σε Σαμοθράκη και Πόρο είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου.

Η πρώτη κυβέρνηση Μητσοτάκη μοιάζει να γεννήθηκε από το συνταίριασμα του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, του ερευνητικού οργανισμού διαΝΕΟσις και του ΣΕΒ.

Η σαρωτική νίκη της Νέας Δημοκρατίας στις ευρωεκλογές έχει αφαιρέσει κάθε αγωνία για την πρωτιά στις εθνικές εκλογές. 

Για όσους δεν έδωσαν ιδιαίτερη σημασία, την προηγούμενη εβδομάδα είχαμε τρεις σημαντικές εξελίξεις. Πρώτον, η Δικαιοσύνη αποφάνθηκε για τρίτη φορά, μέσω του Συμβουλίου Εφετών, οτι ο κ. Ανδρέας Γεωργίου, πρώην επικεφαλής της Ελληνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, δεν διόγκωσε το έλλειμμα προκειμένου η Ελλάδα να υπαχθεί σε μνημόνιο. 

Πριν από λίγες ημέρες, οχτώ λιμενικοί και ένας εισαγγελέας βρέθηκαν στο έλεος μιας ομάδας 40 ατόμων στα Εξάρχεια.

Hταν Αύγουστος του 2015, όταν η Βουλή υπερψήφισε το 3ο Μνημόνιο της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ. Η συμφωνία ήρθε ως επιστέγασμα μιας σουρεαλιστικής διαπραγμάτευσης που κατάφερε να ευθυγραμμίσει την ελληνική κυβέρνηση με τη γερμανική Δεξιά, που ήθελε να μας ξεφορτωθεί από την Ευρωζώνη. Ετσι προέκυψε ένας ατιμωτικός για δυτική χώρα συμβιβασμός, με Υπερταμείο, ιδιωτικοποιήσεις και πρωτογενές πλεόνασμα που παραπέμπει σε οικονομία πολέμου και θυμίζει Πορτογαλία του Σαλαζάρ και Ρουμανία του Τσαουσέσκου.

«Οι νέοι που έφυγαν για το εξωτερικό εξαιτίας της κρίσης». Ολοι τούς επικαλούνται, λίγοι κάνουν κάτι γι’ αυτούς. Η κυβέρνηση θεωρεί ότι θα τους φέρει πίσω με επιδοτούμενα προγράμματα απασχόλησης.

Κανείς δεν γνωρίζει πόσο θα κρατήσει αυτή η προεκλογική περίοδος. Ο χρόνος των εθνικών εκλογών παραμένει άγνωστος. Για κάποιους εξαρτάται από την ώρα του διαζυγίου των ΣΥΡΙΖΑ με τους ΑΝ.ΕΛ. εξαιτίας της Συμφωνίας των Πρεσπών.

Συχνά οι αγορές αποτυγχάνουν. Η επιδίωξη του ατομικού κέρδους δεν κατανέμει δίκαια τα οφέλη στην κοινωνία, με αποτέλεσμα κάποιες ομάδες και άτομα να εκτίθενται σε κινδύνους όπως η ανεργία, η φτώχεια, οι ασθένειες. Ο πρώτος αιώνας του καπιταλισμού, αλλά και η μεσοπολεμική λιτότητα δίδαξαν την ανθρωπότητα ότι η ανάπτυξη μιας κοινωνίας δεν γίνεται με την πλειοψηφία απούσα, φτωχή ή υποσιτιζόμενη. 

Ωρες-ώρες είναι να απελπίζεσαι από το πόσο στον κόσμο της παραμένει η ελληνική πολιτική ζωή. Ακόμη και χωρίς μνημόνια, αλλά με διεθνή επιτροπεία, η δεκαετής σχεδόν κρίση δεν λέει να τελειώσει ως νοοτροπία και αντίληψη. Ο διχασμός παραμονεύει στη γωνία.