Η Τουρκία ανοίγει τον δρόμο για την επανένταξη μαχητών του PKK, εκτός ρυθμίσεων ο Οτσαλάν

Ένα από τα σημαντικότερα βήματα των τελευταίων δεκαετιών για την επίλυση του κουρδικού ζητήματος έκανε η Τουρκία, με το κοινοβούλιο να εγκρίνει με ευρεία πλειοψηφία νόμο για την επανένταξη στην κοινωνία μαχητών του Εργατικού Κόμματος Κουρδιστάν (PKK) που θα καταθέσουν τα όπλα.

Η νομοθετική πρωτοβουλία αποτελεί κομβικό σημείο της διαδικασίας για τον τερματισμό μιας σύγκρουσης που διαρκεί περισσότερα από 40 χρόνια και έχει στοιχίσει τη ζωή σε τουλάχιστον 50.000 ανθρώπους.

Ευρεία πλειοψηφία έπειτα από 12ωρη συζήτηση

Ο νόμος, με επίσημη ονομασία «Νόμος για την ενίσχυση της εθνικής αλληλεγγύης και της κοινωνικής ένταξης», εγκρίθηκε το βράδυ της Δευτέρας από 468 από τους 562 βουλευτές, έπειτα από μαραθώνια συζήτηση διάρκειας 12 ωρών.

Το κείμενο καθορίζει το πλαίσιο για την επιστροφή στην πολιτική και κοινωνική ζωή μέρους των μαχητών του PKK που θα καταθέσουν τα όπλα. Δεν προβλέπει, ωστόσο, γενική αμνηστία, ούτε ρυθμίζει την τύχη του ιδρυτή και ιστορικού ηγέτη του PKK, Αμπντουλά Οτσαλάν, ο οποίος εκτίει ποινή ισόβιας κάθειρξης και βρίσκεται σε απομόνωση από το 1999.

Η τουρκική κυβέρνηση, έχοντας επίγνωση των επιφυλάξεων που εξακολουθούν να υπάρχουν στην κοινή γνώμη λόγω μιας σύγκρουσης που από το 1984 έχει αφήσει πίσω της τουλάχιστον 50.000 νεκρούς, σύμφωνα με συντηρητικές εκτιμήσεις, είχε επιμείνει τις τελευταίες εβδομάδες ότι ο νόμος δεν θα περιλαμβάνει γενική αμνηστία.

Παρά τις πολιτικές διαφορές, η αντιπολίτευση στήριξε τη νομοθετική πρωτοβουλία, ευθυγραμμιζόμενη στο συγκεκριμένο ζήτημα με τα κόμματα της κυβερνητικής συμμαχίας.

Η Άγκυρα μιλά για «σημαντικό βήμα»

Η τουρκική προεδρία χαιρέτισε την έγκριση του νόμου ως «σημαντικό βήμα» στη διαδικασία που, σύμφωνα με την Άγκυρα, έχει στόχο να απαλλάξει οριστικά τη χώρα από την «τρομοκρατία».

Ο διευθυντής επικοινωνίας της τουρκικής προεδρίας, Μπουρχανετίν Ντουράν, ανέφερε μέσω X ότι η εξέλιξη θα ενισχύσει «την ειρήνη», «την ενότητα» και την «ακεραιότητα της χώρας μας», προσθέτοντας ότι συνεπάγεται «σημαντικά οφέλη» για μια Τουρκία που θα «απαλλαγεί οριστικά από τη μάστιγα της τρομοκρατίας». Παράλληλα, ευχαρίστησε όσους συνέβαλαν στη διαδικασία.

Ιδιαίτερο συμβολισμό είχε και η εικόνα μετά την ψηφοφορία. Ο ηγέτης του εθνικιστικού Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης (MHP), Ντεβλέτ Μπαχτσελί, κυβερνητικός σύμμαχος στον οποίο πιστώνεται η πρωτοβουλία για την έναρξη της σημερινής ειρηνευτικής διαδικασίας στα τέλη του 2024, απαθανατίστηκε να ανταλλάσσει χειραψίες με στελέχη του κόμματος DEM, το οποίο εκφράζει την κουρδική μειονότητα.

Περίπου 3.500 αποφυλακίσεις σε πρώτη φάση

Ο νόμος, που εισηγήθηκε το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και υποστήριξε το DEM, προβλέπει την αναστολή ποινικών διώξεων και της εκτέλεσης ποινών για δράστες διαφόρων παραβάσεων της τουρκικής νομοθεσίας, για χρονικό διάστημα από πέντε έως δέκα χρόνια.

Σύμφωνα με Τούρκους κοινοβουλευτικούς, περίπου 3.500 πρώην μέλη του PKK, από τους σχεδόν 10.000 ανθρώπους που βρίσκονται στις τουρκικές φυλακές, αναμένεται να αφεθούν ελεύθερα σε πρώτη φάση.

Εφόσον δεν υπάρξει υποτροπή και παρέλθει η προβλεπόμενη χρονική περίοδος, οι σχετικές έρευνες θα τίθενται στο αρχείο και οι ποινές θα θεωρούνται ότι έχουν εκτιθεί.

Από τον συγκεκριμένο μηχανισμό εξαιρούνται, ωστόσο, όσοι έχουν καταδικαστεί για κακουργήματα και ιδιαίτερα για ανθρωποκτονίες.

Εκτός νόμου ο Οτσαλάν

Στις εξαιρέσεις περιλαμβάνεται ουσιαστικά και ο Αμπντουλά Οτσαλάν, καθώς ο νόμος δεν περιέχει καμία ονομαστική αναφορά στον 77χρονο ιδρυτή του PKK.

Ο αντιπρόεδρος της Τουρκίας Τζεβντέτ Γιλμάζ είχε ξεκαθαρίσει τις προηγούμενες ημέρες ότι η τύχη του Οτσαλάν, ο οποίος βρίσκεται στη φυλακή εδώ και 27 χρόνια, δεν «καλύπτεται από αυτόν τον νόμο».

Είχε προσθέσει, ωστόσο, ότι ο ιστορικός ηγέτης του PKK θα εξακολουθήσει να βρίσκεται σε θέση «να συνεισφέρει» στην ειρηνευτική διαδικασία.

Ένταση στη Βουλή: «Πώς διαπραγματεύεστε με τρομοκράτες;»

Η πολύωρη κοινοβουλευτική συζήτηση, μεγάλο μέρος της οποίας μεταδόθηκε από το κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο TRT, δεν κύλησε χωρίς εντάσεις.

Ο Τουρχάν Τσεμέζ, του αντιπολιτευόμενου εθνικιστικού Καλού Κόμματος (İYİ Parti), αντέδρασε έντονα, διερωτώμενος πώς είναι δυνατόν η κυβέρνηση «να διαπραγματεύεται με τους τρομοκράτες», υπενθυμίζοντας ότι προηγουμένως υποστήριζε πως οι μαχητές θα κατέθεταν τα όπλα χωρίς όρους.

Ο Οζγκιούρ Εζέλ του Yeni Parti («Νέο Κόμμα»), της ισχυρότερης παράταξης της αντιπολίτευσης, τάχθηκε υπέρ του νομοσχεδίου, υποστηρίζοντας ότι μόνο «η ειρήνη, η δημοκρατία και η δικαιοσύνη» μπορούν να φέρουν «γιατρειά» στην Τουρκία.

DEM: «Ιστορικό όριο για την Τουρκία»

Για ιστορική στιγμή έκανε λόγο η βουλευτής του DEM Τζεϊλάν Ακτς, σχολιάζοντας στο Γαλλικό Πρακτορείο το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας.

«Πρόκειται για ιστορικό όριο. Το ότι 468 μέλη του κοινοβουλίου ψήφισαν υπέρ αυτού του νομοσχεδίου αποδεικνύει ότι η συμμαχία στην εξουσία μπορεί να προτείνει τροποποιήσεις που θα βελτιώσουν τη ζωή όλων και να εξασφαλίσει υποστήριξη», ανέφερε.

«Απόψε μπορούμε όλοι να πάρουμε βαθιά ανάσα. Αυτό είναι το πρώτο βήμα σε μια μακρά πορεία προς απόλυτη, αληθινή και αυθεντική ισότητα» της κουρδικής μειονότητας στην Τουρκία, πρόσθεσε η πολιτικός.

«Επιλέγω να είμαι αισιόδοξη (...) και γεμάτη ελπίδα», συμπλήρωσε.

Από την έκκληση Οτσαλάν στη διάλυση του PKK

Η νέα νομοθετική εξέλιξη αποτελεί μέρος μιας διαδικασίας που επιταχύνθηκε το 2025. Ο Αμπντουλά Οτσαλάν, ο οποίος κρατείται σε απομόνωση σε νησί-φυλακή ανοικτά της Κωνσταντινούπολης, κάλεσε τότε το PKK να καταθέσει τα όπλα, έπειτα από πρωτοβουλία του κυβερνητικού συμμάχου του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Η ηγεσία του PKK ανακοίνωσε στη συνέχεια τη διάλυση του κινήματος και, μερικές εβδομάδες αργότερα, τον Ιούλιο του 2025, πραγματοποιήθηκε στο βόρειο Ιράκ συμβολική τελετή κατάθεσης των όπλων.

Στην περιοχή αυτή, σύμφωνα με την Άγκυρα, διατηρεί βάσεις μετόπισθεν ένας «περιορισμένος αριθμός» μαχητών.

Οι ενστάσεις του PKK και το αίτημα για τον Οτσαλάν

Παρά την έγκριση του νόμου, η ηγεσία του υπό διάλυση PKK έχει ήδη εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις.

Την Κυριακή, στελέχη του κινήματος κατήγγειλαν «σοβαρά λάθη» και «κενά» στο νομοσχέδιο, υποστηρίζοντας ότι το κείμενο δεν επαρκεί για την επίλυση του κουρδικού ζητήματος στην Τουρκία «στην ολότητά του».

Το PKK εξακολουθεί να ζητεί την αποφυλάκιση του Αμπντουλά Οτσαλάν και την ανάθεση σε αυτόν ρόλου «συντονιστή της ειρηνευτικής διαδικασίας».

Σε διαφορετική περίπτωση, προειδοποίησε ότι «πολλές από τις διατάξεις του νόμου θα παραμείνουν νεκρό γράμμα», χωρίς να δώσει περισσότερες διευκρινίσεις.