Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, Ακαδημαϊκός: Αδιάλειπτη ιστορία 4.000 χρόνων έχει η ελληνική γλώσσα

Συμπληρώνονται φέτος εκατό χρόνια από την ίδρυση της Ακαδημίας Αθηνών, του κορυφαίου πνευματικού ιδρύματος της χώρας, που έγινε το 1926.

Στα 100 αυτά χρόνια της ιστορίας της, η Ακαδημία Αθηνών, μέλη της οποίας υπήρξαν μερικοί από τους επιφανέστερους επιστήμονες της χώρας παρουσίασε σημαντικά έργα.

Ανάμεσά τους, ξεχωριστή θέση κατέχει αναμφίβολα το «ΧΡΗΣΤΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ» (ΧΛΝΓ), η πρώτη έκδοση του οποίου κυκλοφόρησε το 2014 και απέσπασε διθυραμβικές κριτικές από Έλληνες και ξένους επιστήμονες.

Σε λίγες ημέρες, στις αρχές Νοεμβρίου 2026, θα κυκλοφορήσει και σε έντυπη μορφή (ήδη υπάρχει δωρεάν διαθέσιμη από το 2023 στο διαδίκτυο) η δεύτερη έκδοσή του, εμπλουτισμένη με περίπου 5.000 νέες λέξεις, (νεολογισμούς) παραδείγματα, βελτιώσεις και άλλες προσθήκες. Όπως και στην πρώτη έκδοση του ΧΛΝΓ, ο άνθρωπος που δούλεψε νυχθημερόν για να παρουσιαστεί ένα, κατά το δυνατόν, άρτιο αποτέλεσμα είναι ο Ακαδημαϊκός (Τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών από το 2022), κύριος Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, Ομότιμος Καθηγητής Γλωσσολογίας του ΕΚΠΑ, ο οποίος είναι ο επιστημονικός υπεύθυνος του Λεξικού, ουσιαστικά ο δημιουργός του. Στην πρώτη έκδοση υπήρχε μία ομάδα φιλολόγων κυρίως, συνεργατών του, που συνέδραμαν το έργο του κύριου Χαραλαμπάκη, ενώ στη δεύτερη, ο κύριος Χαραλαμπάκης εργάστηκε μόνος του, αμισθί, όπως και ο υπογράφων το άρθρο που πρόσφερε μια πενιχρή βοήθεια στον τομέα των νεολογισμών και κάποιες επισημάνσεις σε μερικά λήμματα.

Τι είπε ο κύριος Χαραλαμπάκης, στον Αντώνη Τζαβάρα και την ΕΡΤ, για την ελληνική γλώσσα και το ΧΛΝΓ

Με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την ίδρυση της Ακαδημίας Αθηνών, η ΕΡΤ προβάλλει μια σειρά εκπομπών, με τίτλο “Σημειώσεις για το σήμερα και το αύριο”. Σε κάθε μία από αυτές ένας Ακαδημαϊκός μιλά για τον εαυτό του, την Ακαδημία Αθηνών και το έργο της, καθώς και για την εποχή μας και τις εποχές που έρχονται. Παρουσιαστής της σειράς των εκπομπών είναι ο Αντώνης Τζαβάρας. Σε μία από τις εκπομπές αυτές καλεσμένος ήταν ο κύριος Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, που μίλησε για την ελληνική γλώσσα, τους μύθους που τη συνοδεύουν και τους κινδύνους που την απειλούν, καθώς και για τη νέα έκδοση του ΧΛΝΓ. Η συνέντευξη του κύριου Χαραλαμπάκη είναι πολύ ενδιαφέρουσα. Ολόκληρη, μπορεί να την παρακολουθήσετε στο βίντεο του άρθρου, όπως ανέβηκε από την ΕΡΤ Α.Ε. στο YouTube.

Παραθέτουμε στη συνέχεια τα βασικά στοιχεία από τη συνέντευξη του κύριου Χαραλαμπάκη, που είναι πολύ ενδιαφέρουσα και διαφωτιστική.

Η ελληνική γλώσσα δεν κινδυνεύει. Είναι ένα τεράστιο ποτάμι που έρχεται από τα βάθη των αιώνων, είναι “ζωντανή” για 4.000 χρόνια και έχει δύναμη, δυναμική και αντοχές, που αδυνατούμε να κατανοήσουμε. Ωστόσο, τονίζει ο κύριος Χαραλαμπάκης, όλοι μας πρέπει να βελτιώσουμε την ποιότητα του λόγου μας.

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί κίνδυνο για τη γλώσσα. Διευκολύνει σαφώς, τους πάντες, καθώς πληροφορίες που άλλοτε θα χρειάζονταν μήνες ή και χρόνια για να συλλέγουν, τώρα παρουσιάζονται μπροστά μας σε λίγα λεπτά. Ωστόσο, τόνισε ο κύριος Χαραλαμπάκης, η γλώσσα δεν καλλιεργείται αν δεν χρησιμοποιήσουμε μολύβι και χαρτί ή πληκτρολόγιο, όπου μπορούμε, και πρέπει, να γράφουμε και να διορθώνουμε, να δούμε ένα κείμενο που γράψαμε και να το ελέγξουμε και πάλι. Η κριτική σκέψη αναπτύσσεται μέσα από το ύφος, που είναι συνοδευτικό της γλώσσας που χρησιμοποιεί ο καθένας.

Η ελληνική γλώσσα αποτελείται από τουλάχιστον 700.000 λέξεις (στο ΧΛΝΓ υπάρχουν 70.000). Το λεξιλόγιο των Νεοελλήνων και Νεοελληνίδων απαρτίζεται από 10.000 - 15.000 λέξεις το πολύ, είπε ο κύριος Χαραλαμπάκης, κάτι που σημαίνει ότι υπάρχει λεξιπενία. Συμφωνούμε απόλυτα, γιατί όταν γνωρίζεις το 2% των λέξεων της γλώσσας σου (και μάλιστα τις κακοποιείς ορθογραφικά…), ουσιαστικά δεν τη γνωρίζεις. Σαφώς για τον κύριο Χαραλαμπάκη, η ελληνική γλώσσα είναι η πλουσιότερη και ωραιότερη στον κόσμο. Με αυστηρά επιστημονικά κριτήρια, “πλουσιότερη” γλώσσα σήμερα είναι η αγγλική.

Σε αυτή καταγράφεται η πρόοδος των επιστημών, μέσα από νεολογισμούς, πολλοί από τους οποίους όμως έχουν βάση τους αρχαιοελληνικά μορφήματα (μόρφημα ονομάζεται ο ελάχιστος γλωσσικός τύπος του μορφοσυντακτικού επιπέδου, που έχει γενικά σταθερή μορφή και έννοια).

Ο κύριος Χαραλαμπάκης επιλέχθηκε από την Ακαδημία Αθηνών το 1976, για να είναι ένας από τους συντάκτες του μνημειώδους. ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΛΕΞΙΚΟΥ της, που οραματίστηκε πρώτος “ο πατέρας” της Γλωσσολογίας στη χώρα μας Γεώργιος Χατζιδάκις (1848-1941). Μεγάλο μέρος της επιστημονικής σταδιοδρομίας του κύριου Χαραλαμπάκη ταυτίζεται με την Ακαδημία. Βέβαια, για αρκετά χρόνια δίδαξε σε ελληνικά, αλλά και ξένα πανεπιστήμια. Η Ακαδημία Αθηνών με δύο σπουδαία ερευνητικά κέντρα για τη γλώσσα, το Κέντρο Νεολογισμών και το Ιστορικό Λεξικό φιλοδοξεί να ολοκληρώσει το Λεξικό που οραματίστηκε ο μέγας Γ. Χατζιδάκις. Θα αποτελείται από 50 τόμους, είπε ο κύριος Χαραλαμπάκης, αλλά βέβαια θα περάσουν πολλά χρόνια μέχρι να κυκλοφορήσει ολόκληρο.

Κλείνουμε με κάτι εντυπωσιακό που είπε ο κύριος Χαραλαμπάκης. Οι λέξεις είναι ζωντανοί οργανισμοί. “Με απασχολούν νυχθημερόν. Με παιδεύουν, αλλά και με λυτρώνουν”. Μεγάλη και σοφή κουβέντα, από έναν σπουδαίο Έλληνα…

Ελπίζουμε, όταν κυκλοφορήσει η έντυπη, Β’ Έκδοση του ΧΛΝΓ, να έχουμε μια εκτενέστερη συζήτηση για την ελληνική γλώσσα με τον κύριο Χριστόφορο Χαραλαμπάκη, έτσι ώστε να μάθουν κι όσοι δεν γνωρίζουν, την αλήθεια γι’ αυτήν και να καταρριφθούν οι μύθοι που ορισμένοι ανθέλληνες προβάλλουν ανερυθρίαστα μέσα από τα σχόλια του protothema. gr και όχι μόνο..