1944: Η Μεραρχία Skanderbeg από Αλβανούς του Κοσόβου και η αναφορά του Γερμανού διοικητή της Schmidhuber

Στο πλαίσιο της προσπάθειας των Γερμανών κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο για την ενίσχυση του έμψυχου δυναμικού τους υπήρξε μια αμοιβαία προσέγγιση με τους Μουσουλμάνους. Από την πλευρά των δεύτερων, επικεφαλής της όλης προσπάθειας για συνεργασία με τους Ναζί ήταν ο Μεγάλος Μουφτής της Ιερουσαλήμ Haj Amin al-Husseini (1893-1974).

Από την πλευρά τους κορυφαία στελέχη των Ναζί εκθείαζαν τους Μουσουλμάνους και μοίραζαν αφειδώς υποσχέσεις σε αυτούς. Ενδεικτικά ο Himmler σε ομιλία του είχε τονίσει, μεταξύ άλλων, ότι το Ράιχ και οι Μουσουλμάνοι ενώνονταν με κοινές αξίες, κοινούς στόχους και μακραίωνους δεσμούς φιλίας. "Ο Θεός (Αλλάχ) είχε προσφέρει στους λαούς της Ευρώπης και του κόσμου τον Φίρερ για να επαναφέρει την τάξη μέσα στην οποία κάθε λαός θα έβρισκε τη θέση του και θα διατηρούσε τον δικό του τρόπο ζωής, αφού εξουδετερωνόταν ο κοινός εχθρός, που δεν ήταν άλλος από τους Εβραίους, τους μπολσεβίκους και τους πλουτοκράτες", έλεγε χαρακτηριστικά ο Himmler.

Έτσι, από τους κόλπους της 13ης Ορεινής Μεραρχίας των Waffen SS δημιουργήθηκε η Μεραρχία Handschar (Kroatische Nr. 2), η οποία στελεχώθηκε κυρίως από Βόσνιους Μουσουλμάνους, των πολιτοφυλακών που είχαν συγκροτηθεί από το καθεστώς των Ustascha, Μουσουλμάνους που εγκατέλειψαν τον κροατικό στρατό για να ενταχθούν στη Handschar, 3.000 Καθολικούς αξιωματικούς και οπλίτες, μετά από πιέσεις του διαβόητου Ante Pavelic, ηγέτη του "Ανεξάρτητου Κράτους της Κροατίας" (1941-1945), αλλά και γερμανόφωνους από την SS Division Prinz Eugen που είχαν διοικητή τον Karl von Krempler, μεγαλωμένο στη Σερβία, αλλά με πολλές γνώσεις για το Ισλάμ, από τη "θητεία" του στην Τουρκία. Στη Handschar εντάχθηκαν συνολικά 20.000 περίπου άνδρες.

Στους λίγους μήνες δράσης της στη ΒΑ Βοσνία υπό τις διαταγές του Στρατηγού Karl Gustav Sauberzweig και στη συνέχεια του ομοιόβαθμού του Desiderius Hempel πρόλαβε να γίνει γνωστή για τις βάρβαρες πρακτικές των στρατιωτών της, οι οποίοι κρατούσαν την πράσινη σημαία του προφήτη Μωάμεθ, με την άσπρη ημισέληνο.

Δεν ήταν όμως μόνο ο Husseini που προπαγάνδιζε τη συνεργασία με τους Ναζί, αλλά και άλλοι, όπως ο Μουφτής του Μόσταρ και ο Μουφτής των Τιράνων. Δύο μέρες μετά την ιταλική επίθεση στην Ελλάδα, αυτός τάχθηκε απροκαλύπτα υπέρ της Ρώμης στον αγώνα της για την απομάκρυνση των Βρετανών από την Παλαιστίνη ως την Ινδία και, με την ευκαιρία, πρόσθεσε και την Τσαμουριά στον "κατάλογο" των περιοχών που έπρεπε να απελευθερωθούν από τον "ζυγό των δυναστών τους" (Σπυρίδων Γιώτης, "Η ιταλική πολιτική στην Αλβανία και η ελληνική μειονότητα, 1939-1943", διδακτορική διατριβή).

Skanderbeg Division: οι Κοσοβάροι Αλβανοί και τα εγκλήματά τους

Δεν ήταν όμως μόνο η Handschar, που αποτελούνταν από Μουσουλμάνους, αλλά και η, αποτελούμενη από Αλβανούς του Κοσόβου Μεραρχία Skanderbeg, ο "τρόμος των παρτιζάνων", όπως γράφει ο Καθηγητής Ιστορίας στο ΑΠΘ κύριος Ευστράτιος Δορδανάς ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ιστορικούς της νεότερης γενιάς, με βαθιά γνώση των γεγονότων του Β΄ ΠΠ, και όχι μόνο, και από την πλευρά των Γερμανών. Στο βιβλίο του "Ο ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΛΩΡΕΝΣ ΤΗΣ ΑΡΑΒΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΤΖΙΧΑΝΤ MADE IN GERMANY", ο κύριος Δορδανάς γράφει (σελ. 239):

"Πίσω στα Βαλκάνια, και μετά τη Handschar, η γερμανική στρατολόγηση περιέλαβε και τους Αλβανούς μουσουλμάνους που συγκρότησαν στο Κόσοβο από τον τοπικό πληθυσμό, αιχμαλώτους πολέμου και Αλβανούς στρατιώτες της Handschar – τη γνωστή Μεραρχία Skanderbeg (σημ.: Σκεντέρμπεης) (21. Waffen-Cebirgs-Division der SS/albanische Nr. 1). Με τα διακριτικά του μαύρου δικέφαλου αετού σε κόκκινο φόντο, αλλά όχι το φέσι για να μην παραπέμπει στην οθωμανική περίοδο, ο "αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών" Vehdi Frasheri έβλεπε στους εθελοντές αυτούς την αλβανική συνεισφορά στην ευρωπαϊκή αναδιοργάνωση. Μεταξύ καλοκαιριού και φθινοπώρου του 1944, ένα τελικά όλο κι όλο τάγμα υπό τις διαταγές του August Schmidhuber μετατράπηκε στον "τρόμο των παρτιζάνων", δολοφονώντας και εκτελώντας ως αντίποινα "Εβραίους, κομμουνιστές και βοηθούς συμμοριτών", πριν αρχίσει να φυλλοροεί.

Η Σκεντέρμπεης ποτέ δεν έφτασε τη δύναμη μεραρχίας, ήταν το πολύ ένας μεγέθους ταξιαρχίας σχηματισμός με δυναμικό μεταξύ 6.000 και 6.500 στρατιωτών. Τον Μάιο του 1944, μέλη της μεραρχίας συνέλαβαν 281 Εβραίους στην Πρίστινα του Κοσόβουκαι τους παρέδωσαν στους Γερμανούς, οι οποίοι τους μετέφεραν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μπέργκεν-Μπέλσεν, όπου πολλοί σκοτώθηκαν.

Η ίδια η μεραρχία ήταν περισσότερο γνωστή για τη δράση αυτή και για δολοφονίες, βιασμούς, και λεηλασίες σε κυρίως σερβικές περιοχές παρά για τη συμμετοχή της σε πολεμικές επιχειρήσεις για λογαριασμό των Ναζί. Οι μόνες σημαντικές στρατιωτικές ενέργειες της έγιναν κατά τη διάρκεια μιας γερμανικής επίθεσης κατά των παρτιζάνων στα κατεχόμενα από τη Γερμανία εδάφη του Μαυροβουνίου, τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του 1944. Μετά από αυτές τις επιχειρήσεις, η μονάδα αναπτύχθηκε ως φρουρά στα ορυχεία χρωμίου στο Κοσσυφοπέδιο, όπου γρήγορα δέχτηκε επιθέσεις από τους παρτιζάνους και υπήρξε γενικευμένη λιποταξία των ανδρών της. Ενισχυμένη από γερμανικό προσωπικό του Kriegsmarine και με λιγότερο από 500 Αλβανούς να παραμένουν στις τάξεις της, διαλύθηκε την 1η Νοεμβρίου 1944(είχε ιδρυθεί την 1η Μαΐου 1944).

Ο Ε. Δορδανάς αναφέρει επίσης, ότι μια τρίτη μονάδα Βόσνιων μουσουλμάνων, η Kama, για τον ίδιο λόγο (λιποταξίες) που ιδρύθηκε την άνοιξη του 1944 διαλύθηκε μέσα σε πέντε μήνες, τον Οκτώβριο του 1944.

Τι γράφει για τους Αλβανούς της Skanderbeg, ο Γερμανός διοικητής της Schmidhuber

Με τη Μεραρχία Skanderbeg, δεν νομίζουμε ότι έχουν ασχοληθεί πολλοί Έλληνες ιστορικοί. Στο διαδίκτυο εντοπίσαμε μια έκθεση-αναφορά του διοικητή της Schmidhuber η οποία αναφέρεται κυρίως στον χαρακτήρα των Αλβανών του Κοσόβου που ήταν μέλη της. Την παρουσιάζουμε μεταφρασμένη, ενώ παραθέτουμε και το αγγλικό κείμενο, για να μην θεωρηθεί ότι κάναμε παρεμβάσεις. Την αναφορά παρουσιάζει ο Robert Elsie στο "Texts and Documents of Albanian History" ("Κείμενα και ντοκουμέντα της αλβανικής ιστορίας", με τίτλο "21st 'Skanderbeg' Armed Mountain Division of the SS".

1944
August Schmidhuber:
Συνοπτική Έκθεση για τον Σχηματισμό και την Κατάσταση της 21ης Ένοπλης Ορεινής Μεραρχίας των SS «Σκεντέρμπεης»


Αυτό το έγγραφο συντάχθηκε από τον Γερμανό διοικητή της εν λόγω αλβανικής μεραρχίας των SS, August Schmidhuber (1901-1947), από το Άουγκσμπουργκ της Βαυαρίας, στις 2 Οκτωβρίου 1944, λίγο πριν από τη γερμανική αποχώρηση από την Αλβανία τον Νοέμβριο του 1944. Αυτή η Μεραρχία των SS, αποτελούμενη από περίπου 6.000 άνδρες, σχηματίστηκε καθυστερημένα από τους Ναζί (η στρατολόγηση ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 1944 και έλαβε το όνομά της μόλις τον Αύγουστο του 1944). Ποτέ δεν έφτασε στην επιχειρησιακή της ισχύ και διαλύθηκε την 1η Νοεμβρίου 1944, εποχή κατά την οποία οι περισσότεροι νεοσύλλεκτοι είχαν λιποτακτήσει και διαφύγει. Ο Υποστράτηγος Schmidhuber, ο οποίος εκφράζει ορισμένα όχι και τόσο κολακευτικά σχόλια για τους Αλβανούς υφισταμένους του σε αυτό το κείμενο, κρίθηκε αργότερα ένοχος για εγκλήματα πολέμου από γιουγκοσλαβικό στρατοδικείο και απαγχονίστηκε στις 27 Φεβρουαρίου 1947 στο Βελιγράδι.

1. Διαταγή Σχηματισμού

Η διαταγή σχηματισμού βασίστηκε στην υπόθεση ότι η Αλβανία είχε λίγο-πολύ φτάσει στο γενικό ευρωπαϊκό επίπεδο πολιτισμού και κουλτούρας. Σε αυτό το πλαίσιο, δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι, μέχρι πρόσφατα, η Αλβανία δεν ήταν περισσότερο γνωστή στη Γερμανία από ό,τι οι μικρότερες χώρες της Νότιας Αμερικής. Αυτή η έλλειψη «επίσημης» γνώσης οδήγησε στην πτώση του πρίγκιπα του Βιντ. Μετά από τετρακόσια χρόνια ως τουρκική επαρχία, η Αλβανία είναι από κάθε άποψη πιο τουρκική από την ίδια την Τουρκία – από τα πέπλα των γυναικών μέχρι τον αυτοπροσδιορισμό τους ως έθνος.

Από τον θάνατο του εθνικού τους ήρωα, Σκεντέρμπεη (1468), οι Αλβανοί φυτοζωούν αντί να αναπτύσσονται. Δεν έχουν ιδιαίτερη συνείδηση ότι αποτελούν έθνος ή χώρα, αλλά μάλλον εξακολουθούν να ζουν, όπως τα παλιά γερμανικά φύλα, με μια φατριαστική, φυλετική νοοτροπία. Η ιστορία του αλβανικού λαού από τον θάνατο του Σκεντέρμπεη θα μπορούσε να συγκριθεί καλύτερα με την κατάσταση της Γερμανίας εάν το γερμανικό έθνος δεν είχε αναδείξει κανέναν ηγέτη μετά τον θάνατο του Αρμίνιου, αρχηγού των Χηρούσκων.

Όσον αφορά την αλβανική κοινωνία, οι άνθρωποι στην ύπαιθρο που αποτελούν το 85-90% του πληθυσμού, ζουν κάτω από τη μεσαιωνική φεουδαρχική κυριαρχία των μπέηδων και των αγάδων τους. Όχι μόνο οι αγρότες που νοικιάζουν γη πρέπει να δίνουν στους γαιοκτήμονές τους ένα μεγάλο μέρος της παραγωγής τους, αλλά πρέπει επίσης να τους υπηρετούν στην υπεράσπιση της φυλετικής τους επικράτειας. Ο Αλβανός δεν καταπιέζεται μόνο σκληρά από τον γαιοκτήμονά του, αλλά χρησιμοποιείται και κακοποιείται από αυτόν και στην τοπική πολιτική. Δεν υπάρχει τρόπος να το αποφύγει.

Η διαταγή σχηματισμού βασίστηκε στις ακόλουθες εσφαλμένες στρατιωτικές και οργανωτικές παραδοχές:

Οι Αλβανοί δεν είχαν ποτέ πραγματικά τακτικά στρατεύματα με τη γερμανική έννοια. Οι στρατιωτικοί σχηματισμοί που υπήρχαν στην Αλβανία, συμπεριλαμβανομένης της ένστολης πολιτοφυλακής που δημιούργησαν οι Ιταλοί, έγιναν οιονεί στρατιωτικά σώματα μόνο όταν τους δόθηκαν στολές. Δεν υπήρχε εσωτερική συνοχή. Η έλλειψη πειθαρχίας, που αποτελεί το κύριο χαρακτηριστικό του Αλβανού, δεν ξεπεράστηκε σταδιακά στην πολιτοφυλακή. Καλλιεργήθηκε πρόθυμα. Για τον Αλβανό, πειθαρχία σημαίνει περιορισμό της ελευθερίας του, κάτι στο οποίο φυσικά αντιτίθεται. Οι Αλβανοί ζουν ελεύθεροι και ανεξάρτητοι όπως ακριβώς τους δημιούργησε η φύση, και κάνουν ό,τι θέλουν. Έχουν χρόνο. Δεν θέλουν να πολεμούν σε στρατιωτικούς σχηματισμούς, αλλά στις δικές τους ομάδες (συμμορίες), και δεν υπάρχει ρυθμισμένη πειθαρχία σε αυτές τις ομάδες τους.

Όταν αρχίζει να βρέχει, ο Αλβανός εγκαταλείπει τη θέση του. Όταν σκοτεινιάζει, αφήνει τη θέση του και επιστρέφει στο χωριό για ένα ποτήρι ρακί. Όταν έχει υπηρετήσει για 12 ημέρες, επιστρέφει στο σπίτι του για 4-5 ημέρες χωρίς καν να ρωτήσει τον αρχηγό της ομάδας του, και μετά επιστρέφει, ή και όχι… Δεν του αρέσουν οι στρατιωτικές ασκήσεις ή η πρακτική σκοποβολής. Η φημολογούμενη ικανότητά του να πυροβολεί με ακρίβεια είναι μύθος. Αυτό που αγαπά περισσότερο είναι απλώς να ρίχνει με το όπλο του, όποτε είναι δυνατόν καθισμένος πίσω από ένα προστατευτικό εμπόδιο και πυροβολώντας, με το δάχτυλο στη σκανδάλη, στον αέρα. Ακόμα και τα λεγόμενα τακτικά αλβανικά στρατεύματα το κάνουν αυτό, αν και έχει απομείνει μόνο ένα τάγμα από αυτά. Η πείνα των Αλβανών για όλο και περισσότερα πυρομαχικά δεν έχει όρια. Δεν έχει καμία κατανόηση ή ενδιαφέρον για το γεγονός ότι τα πυρομαχικά παράγονται στα γερμανικά εργοστάσια από γυναίκες και κορίτσια, ενώ οι δυνατοί νέοι της Αλβανίας κάθονται στα καφενεία ή σκύβουν τεμπέλικα στις γωνιές της αγοράς. Επομένως, δεν βλέπει κανένα λόγο να περιορίσει τη χρήση τους(των πυρομαχικών).

Το θάρρος και ο ηρωισμός του Αλβανού είναι ένας άλλος μύθος. Μπορείς λίγο-πολύ να κυνηγήσεις έναν Αλβανό σε όλη την υδρόγειο με έναν ελαφρύ όλμο. Ενώ επιτίθεται, θα προχωρήσει μόνο μέχρι εκεί που μπορεί να βρει κάτι να κλέψει ή να λεηλατήσει. Μόλις αιχμαλωτίσει μια κατσίκα, ένα υνί ή τη ρόδα μιας ραπτομηχανής, ο πόλεμος έχει τελειώσει γι' αυτόν και πάει σπίτι του.

Όταν βρίσκονται σε άμυνα, οι Αλβανοί γίνονται εξαιρετικά νευρικοί στο άκουσμα των πυρών των όλμων.Υπό τέτοιες συνθήκες, είναι απολύτως απαραίτητο το σώμα των αξιωματικών να είναι αρκετά μεγάλο. Για 20 Αλβανούς, χρειάζονται δύο Γερμανοί αξιωματικοί – ένας για να τους οδηγεί και ο άλλος για να τους προσέχει από το πίσω μέρος της παράταξης..

Όσον αφορά τις στολές, οι εκπαιδευτές αντιμετώπιζαν συχνά τα ίδια προβλήματα όπως και με τους νέγρους. Ήταν η πρώτη φορά στη ζωή τους που οι περισσότεροι νεοσύλλεκτοι φορούσαν ποτέ παπούτσια στα πόδια τους. Ήταν πολύ περήφανοι γι' αυτά και τα κρατούσαν φορεμένα όλη τη νύχτα. Από την άλλη πλευρά, όποτε βρίσκονταν μπροστά σε μια μεγαλύτερη πορεία, έβγαζαν τα παπούτσια τους και τα κρεμούσαν γύρω από τους ώμους τους. Όποτε ένας Αλβανός πρέπει να τραπεί σε φυγή, το πρώτο πράγμα που κάνει είναι να πετάξει τα παπούτσια του για να τρέξει πιο γρήγορα. Το να συνηθίσουν οι Αλβανοί να φορούν σωστές στολές είναι ένα μεγάλο επίτευγμα, αν μπορεί να επιτευχθεί καν. Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά θα έπρεπε να είχαν καταστήσει πιο σημαντικό να συσταθεί πρώτα το σώμα των αξιωματικών και στη συνέχεια να γεμίσουν οι τάξεις με Αλβανούς νεοσύλλεκτους. Δεν υπάρχει εναλλακτική λύση σε αυτήν τη μέθοδο εξοικονόμησης εργασίας και χρόνου για τη δημιουργία τμημάτων στην πρωτόγονη Αλβανία σε καιρό πολέμου.

2. Ο Σχηματισμός της Μεραρχίας

Αυτή η ενότητα αναφέρεται κυρίως στο Κόσοβο, την περιοχή που προοριζόταν για τον σχηματισμό της Μεραρχίας SS Σκεντέρμπεης. Περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, ο σχηματισμός της Μεραρχίας αντιμετωπίστηκε από την αόρατη αντίσταση των μπέηδων και των αγάδων. Αυτό, με τη σειρά του είχε αντανάκλαση στην παθητικότητα των νομαρχών και των δημάρχων που ήταν υποτακτικοί στους μπέηδες και σε εχθρικές φήμες και προπαγάνδα.

Η Εθνική Επιτροπή και οι αρχές δεν έκαναν τίποτα για να ενημερώσουν τον πληθυσμό σχετικά με τους σκοπούς και τους στόχους του σχηματισμού μιας αλβανικής μεραρχίας των SS. Ήταν ο ίδιος ο Διοικητής της Μεραρχίας που έπρεπε να το εξηγήσει αυτό σε δημόσιες ομιλίες τις ημέρες της αγοράς σε όλες τις πόλεις του Κοσόβου. Οι υποσχέσεις του τότε προέδρου της Αλβανικής Εθνικής Επιτροπής στο Πρίζρεν, Bedri Pejani, που δόθηκαν γραπτώς στον Reichsführer των SS, δεν ήταν καλύτερες από όλες τις άλλες αλβανικές υποσχέσεις. Ο ίδιος ο Bedri Pejani, ο οποίος έκτοτε έχει αντικατασταθεί από τον πρώην υπουργό Εσωτερικών, Deva, είναι ένας κλασικός πολιτικός απατεώνας που, σε όλη του τη ζωή, κατάφερε να ζει καλά ανακατευόμενος στην πολιτική τόσο στο εξωτερικό όσο και στην ίδια τη χώρα. Όπως οι περισσότεροι λεγόμενοι Αλβανοί πολιτικοί, δεν τον νοιάζει καθόλου από πού προέρχονται τα χρήματα αρκεί να ικανοποιούν τις υπέρογκες απαιτήσεις του τρόπου ζωής του.

Ο σχηματισμός της Μεραρχίας στο μέγεθος που είχε αρχικά προγραμματιστεί ίσως να ήταν ευκολότερος αν ο Διοικητής της Μεραρχίας είχε κυκλοφορήσει με ένα σακί χρυσό και το είχε μοιράσει στους σημαντικούς μπέηδες. Αυτοί θα είχαν στη συνέχεια διασφαλίσει ότι θα είχε αρκετούς νεοσύλλεκτους από τους υποτακτικούς τους. Αν κάποιος στην Αλβανία σου προσφέρει τη φιλία του, θα σε ρωτήσει πρώτα: «Πόσο χρυσό θα μου δώσεις;» Το θέμα ήταν απλώς ότι υπήρχαν ορισμένοι άνθρωποι που ήθελαν να βγάλουν κέρδος από τον σχηματισμό μιας αλβανικής μεραρχίας. Όσον αφορά τις κλήσεις προς στρατολόγηση, οι προθεσμίες των οποίων ως επί το πλείστον δεν λαμβάνονταν πολύ σοβαρά υπόψη, μόνο μέτριοι και εξαθλιωμένοι άνδρες εμφανίστηκαν. Τα μυώδη αγροτόπαιδα έμειναν πίσω στα χωριά τους.

Η στρατολόγηση είχε ως εξής μέχρι τις 25 Σεπτεμβρίου 1944: 11.398 άνδρες, εκ των οποίων οι 9.275 κρίθηκαν ικανοί για υπηρεσία. Από αυτούς, μόνο 6.491 στρατολογήθηκαν πραγματικά. Οι νομάρχες και οι δήμαρχοι δεν έκαναν τίποτα για να αναγκάσουν όσους κλήθηκαν να καταταγούν πραγματικά. Η μεγάλη πλειονότητα του πληθυσμού εξέλαβε αυτήν την παθητική αντίδραση των νομαρχών και των δημάρχων ως πρόσκληση να θεωρήσουν τον σχηματισμό της Μεραρχίας ως κάτι ανεπίσημο και ασήμαντο, και απλώς τον αγνόησαν. Όσοι ενδιαφέρονταν για τον σχηματισμό της Μεραρχίας απογοητεύτηκαν βλέποντας ότι κλήθηκαν μόνο οι φτωχοί, ενώ οι γιοι των μπέηδων και των εμπόρων στις πόλεις μπόρεσαν να αποφύγουν τη στρατιωτική θητεία μέσω γνωριμιών και δωροδοκιών.

Την 1η Μαΐου 1944, η Εθνική Επιτροπή είχε υποσχεθεί στη Μεραρχία στρατολόγηση 10.000 ανδρών. Στην πραγματικότητα, η Μεραρχία πρέπει να ανακουφίστηκε κρυφά εκείνη την εποχή που οι αλβανικές Αρχές είχαν κάνει τόσο λίγα για να συσταθεί η Μεραρχία, διότι οι εγκαταστάσεις διαμονής ήταν όλες σε παραμελημένη κατάσταση και δεν υπήρχαν διαθέσιμοι εκπαιδευτές ή ιατρικό προσωπικό, για να μην αναφέρουμε την έλλειψη όπλων, υλικού και στολών.

Οι μόνοι άνθρωποι που ήταν έτοιμοι σε εκείνο το σύντομο χρονικό διάστημα ήταν οι διοικητικοί υπάλληλοι της Μεραρχίας οι οποίοι, λόγω της ευρείας εκπαίδευσής τους, μπόρεσαν να υπηρετήσουν ως εκπαιδευτές. Στη διοίκηση, ο Untersturmführer (Ανθυπολοχαγός) υπηρέτησε, για παράδειγμα, ως διοικητής μονάδας, ο αρχιλογιστής υπηρέτησε ως διοικητής λόχου, και ο ταμίας υπηρέτησε ως διμοιρίτης. Ο ταμίας ήταν υπεύθυνος για την εκπαίδευση κατά μέσο όρο 50 Αλβανών, και τους έδωσε ό,τι καλύτερο μπορούσε. Η Κεντρική Διοικητική Υπηρεσία των SS είχε έτσι τη μεγαλύτερη συμβολή από οποιαδήποτε άλλη υπηρεσία στον σχηματισμό της Μεραρχίας.

Η Μεραρχία έλαβε επίσης σημαντική βοήθεια από τον εκπρόσωπο του Reichsführer των SS στα Τίρανα, SS Gruppenführer (Αντιστράτηγο) Fitzthum, ο οποίος παρείχε στη Μεραρχία αστυνομικούς και υπαξιωματικούς ως εκπαιδευτές και έδωσε στον Διοικητή της Μεραρχίας ένα όχημα εκτός δρόμου για να μπορεί να μετακινείται. Φρόντισε επίσης να έχει η Μεραρχία τα κεφάλαια που χρειαζόταν σε τοπικό νόμισμα. Η Μεραρχία λάμβανε πάντα όλη την υποστήριξη που χρειαζόταν από το 21ο Σώμα Στρατού στο οποίο υπαγόταν τακτικά, και απευθείας από την Ανώτατη Διοίκηση της 2ης Στρατιάς Τεθωρακισμένων. Το 21ο Σώμα Στρατού παρείχε έναν αξιωματικό και 12 υπαξιωματικούς ως εκπαιδευτές. Τίποτα δεν μπορούσε να αναμένεται από το 5ο Ορεινό Σώμα SS επειδή δεν είχε τίποτα να προσφέρει. Το Τάγμα Πυροβόλων Εφόδου (Sturmgeschütz-Abteilung) που μεταφέρθηκε στη Μεραρχία θεωρήθηκε από την ημερομηνία μεταφοράς ότι βρισκόταν υπό τη διοίκηση του 5ου Ορεινού Σώματος SS.

Η αρχική ίλη της Μεραρχίας δεν είχε αρχικά στελέχη Ia (Επιχειρήσεις), Ic (Πληροφορίες) ή στρατοδικείο. Ο αξιωματικός Ia που δόθηκε στη Μεραρχία έμεινε μόνο για οκτώ ημέρες. Χάρη στον επικεφαλής του Κεντρικού Γραφείου των SS δημιουργήθηκε ένα λειτουργικό επιτελείο Μεραρχίας. Είχε τη διοίκηση του ειδικά εκπαιδευμένου προσωπικού του Κεντρικού Γραφείου των SS που μετέφερε στη Μεραρχία κατόπιν αιτήματος της τελευταίας.

Από την αρχή, το αλβανικό τάγμα της Ένοπλης Ορεινής Μεραρχίας των SS «Handschar», που μεταφέρθηκε στη Μεραρχία μας στις αρχές Μαΐου, διατήρησε ξεχωριστό καθεστώς ως ετοιμοπόλεμο τάγμα για την αντιμετώπιση των συμμοριών κατά μήκος των συνόρων. Τον Μάιο και τον Ιούνιο, η χρηματοδότηση σε αλβανικό νόμισμα μπορούσε να παρασχεθεί μόνο σε περιορισμένο βαθμό, σίγουρα όχι αρκετή για να καλύψει τους μισθούς και την οικογενειακή υποστήριξη σε περίπτωση μαζικής στρατολόγησης στη Μεραρχία.

3. Επιχειρήσεις

Οι κόκκινοι συμμορίτες κατά μήκος των αλβανο-μαυροβουνιακών συνόρων γνώριζαν φυσικά την πρόθεσή μας να δημιουργήσουμε τη Μεραρχία SS Σκεντέρμπεης. Ήταν προφανές ότι δεν θα μας επέτρεπαν να σχηματίσουμε μια δύναμη εναντίον τους χωρίς να κάνουν ό,τι μπορούσαν για να το αποτρέψουν. Ένα αποτέλεσμα, στο εσωτερικό του Κοσόβου, ήταν η αύξηση της κομμουνιστικής προπαγάνδας. Σε δύο αιφνιδιαστικές επιχειρήσεις, η Μεραρχία συνέλαβε επομένως όλους τους Εβραίους (281) και εξάρθρωσε μια μεγάλη κομμουνιστική οργάνωση που περιελάμβανε συνολικά 210 κομμουνιστές λειτουργούς. Χρησιμοποιήσαμε το μεσοδιάστημα, έχοντας εξοντώσει πολλούς κομμουνιστές πράκτορες και αγγελιοφόρους, για να πραγματοποιήσουμε γρήγορη και εντατική εκπαίδευση, ώστε να είμαστε λειτουργικοί το συντομότερο δυνατό.

Ωστόσο, η Μεραρχία υπέφερε σημαντικά αυτήν την περίοδο από την έλλειψη προμηθειών όπλων για τις ακόλουθες επιχειρήσεις. Οι πρώτες επιχειρήσεις πραγματοποιήθηκαν αμέσως μετά την περίοδο εκπαίδευσης έξι εβδομάδων, αν και η Μεραρχία δεν διέθετε επαρκή όπλα: πολυβόλα, όλμους, οπλοπολυβόλα, πιστόλια φωτοβολίδων και βαρέα όπλα. Παρ’ όλα αυτά, πολλά στοιχεία της Μεραρχίας, ειδικά οι πρώην αιχμάλωτοι πολέμου του Γιουγκοσλαβικού Στρατού, τα πήγαν πολύ καλά. Η συντριπτική πλειονότητα των ανδρών, ωστόσο, αποδείχθηκε δειλή στη μάχη και, όταν δέχονταν εχθρική επίθεση, ειδικά με βαρέα όπλα που δεν χρησιμοποιούσε η δική μας πλευρά, απλώς τρέπονταν σε φυγή.

Σε σχέση με αυτό, υποψιάζομαι ότι ο σχηματισμός της Ένοπλης Ορεινής Μεραρχίας των SS Σκεντέρμπεης ήταν ο λόγος για τον οποίο οι Αγγλοαμερικανοί παρείχαν στους παρτιζάνους στα αλβανο-μαυροβουνιακά σύνορα περισσότερα όπλα, ιατρικές προμήθειες και στολές. Αυτό ήταν εμφανές στην πρώτη επιχείρηση όπου οι εχθροί δεν ήταν πλέον συμμορίτες με την κανονική έννοια της λέξης, αλλά τακτικά, πειθαρχημένα και καλά εξοπλισμένα στρατεύματα με κατάλληλες αγγλικές στολές, υπό μια ικανή και ευέλικτη δομή διοίκησης, και σε ανώτερους αριθμούς. Ένα γερμανικό πολυβόλο βρισκόταν αντιμέτωπο με περίπου 30 αγγλικά πολυβόλα. Ο εχθρός είχε περισσότερα οπλοπολυβόλα από όσα τουφέκια είχε η γερμανική πλευρά. Οι Αγγλοαμερικανοί και οι Μπολσεβίκοι είχαν επίσης το πλεονέκτημα ότι είχαν υπό τη διοίκησή τους Μαυροβούνιους, και όχι Αλβανούς. Ένα άλλο μειονέκτημα από την πλευρά μας ήταν η παντελής έλλειψη επικοινωνιών, ιδίως ασυρμάτων, σε αυτές τις επιχειρήσεις. Θα μπορούσε εύκολα να πει κανείς ότι τα στρατεύματα και οι συμμορίτες είχαν ανταλλάξει ρόλους σε αυτές τις μάχες.

Η Μεραρχία είχε τις ακόλουθες απώλειες σε αυτές τις επιχειρήσεις:
166 άνδρες αγνοούμενοι στη μάχη, εκ των οποίων 14 Γερμανοί και 152 Αλβανοί,
92 άνδρες τραυματίες, εκ των οποίων 20 Γερμανοί και 72 Αλβανοί,
56 άνδρες νεκροί, εκ των οποίων 8 Γερμανοί και 48 Αλβανοί.

4. Πολιτικές και Στρατιωτικές Αλλαγές στα Βαλκάνια και ο Αντίκτυπός τους στην Περιοχή της Μεραρχίας

Αντίθετα με τις προσδοκίες, όταν η Τουρκία ενώθηκε με τους Συμμάχους, η κίνηση δεν είχε ορατό αντίκτυπο στους μουσουλμάνους Αλβανούς, παρόλο που ο πληθυσμός άκουγε συνεχώς ραδιοφωνικές εκπομπές από την Άγκυρα και στις πόλεις Πρίζρεν και Πρίστινα οι περισσότεροι μιλούσαν τουρκικά και όχι αλβανικά. Υπήρξε, ωστόσο, μεγάλη αντίδραση όταν η Ρουμανία και στη συνέχεια η Βουλγαρία πρόδωσαν τον Άξονα, ακολουθούμενες από τη Φινλανδία, αν και η τελευταία χώρα δεν ενδιέφερε πολύ τους Αλβανούς επειδή ήταν τόσο μακριά και σχετικά άγνωστη. Αυτή η αντίδραση φάνηκε κυρίως σε μια αναβίωση της προπαγάνδας των μπέηδων που ήταν εχθρική προς τη Μεραρχία. Τα συνθήματά τους αυτήν τη φορά ήταν «Φύγετε εγκαίρως από τους Γερμανούς!» και «Όχι Αλβανοί εναντίον Αλβανών!».

Οι Αλβανοί θυμούνταν το τέλος του Α’ ΠΠ. Βίωσαν τη ραγδαία κατάρρευση της Γιουγκοσλαβίας και την επαίσχυντη κατάρρευση της Ιταλίας. Περίμεναν ότι η Γερμανία θα είχε την ίδια μοίρα. Η αισθητά ταχεία απόσυρση ορισμένων στοιχείων της οπισθοφυλακής και η αναχώρηση της Οργάνωσης Τοτ (OT), της εταιρείας εξορύξεων, και όλου του γερμανικού γυναικείου προσωπικού κ.λπ. ενίσχυσαν αυτήν την αντίληψη στους Αλβανούς, επειδή η υποχώρηση φαινόταν μερικές φορές σαν να τρέπονταν οι Γερμανοί σε φυγή. Οι Αλβανοί κάθονταν εκεί σαν γύπες έτοιμοι να λεηλατήσουν και να επιτεθούν σε αποσυντιθέμενες γερμανικές δυνάμεις προκειμένου να αυξήσουν τα αποθέματά τους σε όπλα και πυρομαχικά, όπως είχαν κάνει με τη Γιουγκοσλαβία και την Ιταλία. Αυτός ο στόχος βρισκόταν στην αφετηρία μιας μεγάλης επίθεσης συμμοριτών που πραγματοποιήθηκε από περίπου 1.500 συμμορίτες στις 11 Σεπτεμβρίου 1944 στην Γκιάκοβα. Αργότερα έγινε γνωστό ότι πολλά από τα γύρω χωριά είχαν λάβει μέρος σε αυτήν την επίθεση, η οποία κατεστάλη από μια αντεπίθεση στα περίχωρα της Γκιάκοβα στις 13 Σεπτεμβρίου 1944. Η πλευρά μας είχε 10 νεκρούς, οι συμμορίτες 104 νεκρούς. Η ομάδα μάχης του επιτελείου της Μεραρχίας έπαιξε τον καθοριστικό ρόλο σε αυτό το εγχείρημα, ενόψει της έλλειψης πραγματικών στρατευμάτων.

Οι εθνικιστές Αλβανοί ήλπιζαν ότι οι Γερμανοί θα αντικαθίσταντο από τους Άγγλους πριν φτάσουν οι Μπολσεβίκοι στην Αλβανία. Στην προπαγάνδα της, η Μεραρχία τόνισε ότι μια αγγλοαμερικανική κατοχή θα οδηγούσε στην πραγματικότητα έμμεσα στην κυριαρχία των Μπολσεβίκων στην Αλβανία. Το σύνθημα «Όχι Αλβανοί εναντίον Αλβανών!» ήταν δυνητικά πιο επικίνδυνο για εμάς επειδή έκανε πολλά για να παραλύσει τον αγώνα εναντίον των κομμουνιστικών συμμοριών. Ωστόσο, η προπαγάνδα μας επικράτησε λόγω του τρόπου με τον οποίο συμπεριφέρονταν οι κομμουνιστικές συμμορίες. Επιτέθηκαν βιαστικά τόσο σε αντιγερμανικές όσο και σε αντικομμουνιστικές ομάδες και έκαψαν τα χωριά τους. Αυτό έκανε τις εθνικιστικές ομάδες να ενώσουν τις δυνάμεις τους και τελικά να στραφούν στη γερμανική Βέρμαχτ για υποστήριξη, κάτι που ορισμένες από αυτές κάνουν τώρα.

Η εκκένωση της Μακεδονίας από τη Βουλγαρία είχε ως αποτέλεσμα οι Αλβανοί να επεκτείνουν τα σύνορα ασφαλείας τους (όχι τα πολιτικά τους σύνορα) νοτιοανατολικά μέχρι την άκρη της δικής τους εθνοτικής επικράτειας, δηλαδή μέχρι τα Σκόπια και από εκεί στο Κουμάνοβο, το Πρέσεβο και το Μπουγιάνοβατς. Αυτή η επέκταση των εδαφών είναι εξαιρετικά ευνοϊκή για την άμυνα της περιοχής έναντι οποιασδήποτε εχθρικής επίθεσης από τα ανατολικά. Οι εθνικιστικές ομάδες εκεί τα έχουν πάει αρκετά καλά στις μάχες τους με τους κομμουνιστές. Μπορεί κανείς να περιμένει αποφασιστική άμυνα προς αυτήν την κατεύθυνση, δεδομένου του μίσους τους για τους Βούλγαρους.

Μια άμεση συνέπεια της πολιτικής και στρατιωτικής κρίσης στα Βαλκάνια ήταν οι ξαφνικές λιποταξίες εντός της Μεραρχίας, ιδίως στον τομέα Τέτοβο-Γκόστιβαρ που συνορεύει με τη Μακεδονία, όπου ο κύριος όγκος των ανδρών, περίπου 1.000, λιποτάκτησε από το 1ο Σύνταγμα Ορεινών Κυνηγών των SS (Gebirgs-Jäger-Regiment) και πήραν μαζί τους τα όπλα και τις στολές τους. Η αναξιοπιστία των Αλβανών ήταν ιδιαίτερα εμφανής στο Τέτοβο όπου μια αντιγερμανική διαδήλωση έλαβε χώρα ένα βράδυ αμέσως μετά τις λιποταξίες. Και αυτό, παρά το γεγονός ότι οι Αλβανοί νεοσύλλεκτοι στο Τέτοβο είχαν πολύ καλή ατομική μεταχείριση από τους ανωτέρους τους. Μέχρι την 1η Οκτωβρίου 1944, 3.425 Αλβανοί άνδρες των SS είχαν λιποτακτήσει. Ακόμα και φρουροί στον δρόμο τους για να αντικαταστήσουν άλλους φρουρούς, απλώς εξαφανίζονταν. Ενώ φρουρούσαν μια γέφυρα, το απόσπασμα, έχοντας ολοκληρώσει τη βάρδια του, εγκατέλειψε τους άνδρες στις δύο άκρες της γέφυρας και λιποτάκτησε μαζικά, δέκα άνδρες. Όλοι οι 30 άνδρες που εκπαιδεύονταν στην ιππασία λιποτάκτησαν. Ένα απόσπασμα αναγνώρισης μάχης μεγέθους διμοιρίας απλώς αναχώρησε και δεν επέστρεψε ποτέ. Εδώ πάλι, η έλλειψη γερμανικού προσωπικού είχε άμεσο αντίκτυπο.

Το αλβανικό τάγμα από τη Μεραρχία SS «Handschar» δεν αποτέλεσε εξαίρεση. 697 άνδρες λιποτάκτησαν. Αυτοί οι άνδρες, ωστόσο, θα επιστρέψουν για να πολεμήσουν στο δικό τους έδαφος. Λόγω των λιποταξιών, η δύναμη της Μεραρχίας την 1η Οκτωβρίου 1944 ήταν 3.994 Αλβανοί.

5. Εκτίμηση της Κατάστασης

Το έργο της Μεραρχίας για την ασφάλιση της περιοχής του Κοσόβου μπορεί, προς το παρόν, να συνεχίσει να εκτελείται, παρά τις διαφορετικές συνθήκες. Αυτό οφείλεται, κυρίως, στο γεγονός ότι το ευρύ δίκτυο κομμουνιστικών οργανώσεων στην περιοχή καταστράφηκε από τη Μεραρχία στις αρχές της ύπαρξής της και οι κομμουνιστές δεν ήταν πλέον σε θέση να επεκτείνουν τις οργανώσεις τους και να διαδώσουν την προπαγάνδα τους. Οι Αλβανοί μισούν ενστικτωδώς τον Κομμουνισμό, τον οποίο συνήθως θεωρούν πανσλαβικό φαινόμενο. Οι εθνικιστικές ομάδες, ειδικά στο ανατολικό τμήμα της περιοχής, κερδίζουν έδαφος ηθικά λόγω της αποφασιστικής τους βούλησης να αντιμετωπίσουν οποιαδήποτε βουλγαρική προέλαση.


Οι εθνικιστικές ομάδες νιώθουν πλέον ότι χρειάζονται γερμανική προστασία. Είναι χαρούμενοι όταν έχουν τουλάχιστον δέκα Γερμανούς στρατιώτες στις τάξεις τους.

Ο θαυμασμός για τη Γερμανία αυξήθηκε για άλλη μια φορά όταν η αγγλοαμερικανική προέλαση στον Ρήνο δεν είχε ως αποτέλεσμα την κατάρρευση της Γερμανίας, όπως αναμενόταν. Αν και κανείς δεν πιστεύει πλέον πραγματικά σε μια γερμανική νίκη, δεν πιστεύουν πλέον ότι η Γερμανία θα ηττηθεί ολοκληρωτικά.
Η αφαίρεση των εγκαταστάσεων αποχώρησης από την περιοχή του Κοσόβου φαίνεται επίσης να είχε καθαρά θετικό αντίκτυπο στον πληθυσμό.
Οι κόκκινοι συμμορίτες στα νότια και δυτικά τμήματα του Κοσόβου είναι ήσυχοι προς το παρόν και φαίνεται να περιμένουν τους Βούλγαρους Μπολσεβίκους που προελαύνουν δυτικά.

6. Τρέχοντα Οργανωτικά Μέτρα

Οι μαζικές λιποταξίες και η προσέγγιση των εθνικιστικών ομάδων με τους Γερμανούς είχαν ως αποτέλεσμα την απόφαση να ληφθούν τα ακόλουθα οργανωτικά μέτρα, ανάλογα με τη δύναμη του γερμανικού προσωπικού και τη διαθεσιμότητα αυτόματων και βαρέων όπλων πεζικού:

(a) Το 2ο Σύνταγμα Ορεινών Κυνηγών των SS (Gebirgs-Jäger-Regiment) πρόκειται να διαλυθεί. Το πρώτο και το δεύτερο τάγμα θα λειτουργήσουν ως αυτόνομες μονάδες μάχης στην περιοχή της Πέγια (Pec) και του Ρόζαγιε (Rozaj).
(b) Το 3ο Τάγμα (από τη «Handschar») πρόκειται να διαλυθεί και να χωριστεί σε δύο αυτόνομες μονάδες μάχης, M (Μιτρόβιτσα) και N (Νόβι Παζάρ), για την περιοχή από το Ποντούγιεβο έως το Τούτιν. Όλοι οι λιποτάκτες από την περιοχή των μονάδων μάχης που εξακολουθούν να είναι πρόθυμοι να πολεμήσουν θα καταγραφούν. Το υπόλοιπο του III/2 που προέρχεται από το Κόσοβο πρόκειται να συγχωνευθεί με τον Λόχο Ανεφοδιασμού και το υπόλοιπο του Τάγματος Σκαπανέων (Μηχανικού) ως 21ο Τάγμα Εφεδρείας Πεδίου των SS στην Πρίστινα.
(c) Η 21η Μονάδα Κυνηγών Αρμάτων (Panzer-Jäger) των SS (με ένα λειτουργικό αντιαρματικό πυροβόλο) πρόκειται να μεταφερθεί από την Πρίστινα στο Ντέτσανι ως αυτόνομη μονάδα μάχης Ορεινών Κυνηγών (Gebirgs-Jäger) (12 S Pec).
(d) Η 21η Μονάδα Αναγνώρισης των SS πρόκειται να μετατραπεί σε ενισχυμένη Ίλη Αναγνώρισης στην Γκιάκοβα.
(e) Η 21η Μονάδα Πληροφοριών των SS (χωρίς εξοπλισμό μετάδοσης) πρόκειται να αποτελέσει αυτόνομη μονάδα μάχης με δύο λόχους στο Πρίζρεν, εκ των οποίων ο ένας θα έχει καθήκοντα συνεχούς επιτήρησης στον δρόμο Πρίζρεν-Γκιάκοβα.
(f) Ο Κτηνιατρικός Λόχος πρόκειται να μετατραπεί σε κτηνιατρική διμοιρία στην Πρίστινα.
(g) Οι δύο ιατρικοί λόχοι πρόκειται να μετατραπούν σε έναν ιατρικό λόχο χωρισμένο σε διμοιρίες στην Πρίστινα και την Πέγια.
(h) Το 21ο Σύνταγμα Ορεινού Πυροβολικού των SS πρόκειται να μετατραπεί σε μονάδα με δύο πυροβολαρχίες (χωρίς βαρέα πυροβόλα) ως αυτόνομη μονάδα μάχης Ορεινών Κυνηγών (Gebirgs-Jäger) στο Γκνίλανε (Gjilan).
(i) Το υπόλοιπο Επιτελείο του 1ου Συντάγματος Ορεινών Κυνηγών των SS (πρώην στο Τέτοβο) πρόκειται να χωριστεί σε Διοίκηση Ασφάλειας Σιδηροδρόμων για το Κατσάνικ-Σκόπια και σε Επιτελείο Διοίκησης για το ανατολικό Κόσοβο στο Γκνίλανε, με υφιστάμενους εθελοντές και ένα τάγμα αλβανικών στρατευμάτων του στρατού.


Υπεύθυνες για τις επιχειρήσεις στο μέτωπο είναι οι εθνικιστικές ομάδες εθελοντών, που αποτελούνται από περίπου 25.000 άνδρες αυτήν τη στιγμή.

Υποστήριξη και Έφεδροι: οι μονάδες μάχης των SS Σκεντέρμπεης.

Τα περαιτέρω καθήκοντα των αυτόνομων μονάδων μάχης είναι:

(a) Η άσκηση επιρροής στις εθνικιστικές ομάδες όσον αφορά την οργάνωση, τη στρατιωτική δραστηριότητα και την τακτική.
(b) Ο εφοδιασμός των ομάδων, στο μέτρο του δυνατού, με τρόφιμα και πυρομαχικά.
(c) Η διεξαγωγή βραχυπρόθεσμων μαθημάτων εκπαίδευσης για τα μέλη των εθνικιστικών ομάδων (πρώτα για τους ηγέτες και τους αναπληρωτές τους) για την προώθηση της στρατιωτικής λειτουργικότητας, ιδίως μέσω επίδειξης και πρακτικής εξάσκησης.
(d) Η συγκέντρωση δυνάμεων στο κεντρικό Κόσοβο σε περίπτωση μεγάλης εχθρικής επίθεσης στην περιοχή.

7. Παραρτήματα

(a) Επισκόπηση γερμανικού προσωπικού.
(b) Επισκόπηση υλικού και εξοπλισμού.


Διοικητής Μεραρχίας

/υπογραφή/ Schmidhuber

Oberführer (Ταξίαρχος)


[Απόσπασμα από: August Schmidhuber, Zusammenfassender Bericht über die Aufstellung und den Zustand der 21. Waffen-Gebirgs-Division der SS “Skanderbeg”. 2 Οκτωβρίου 1944, Bundesarchiv-Militärarchiv, Φράιμπουργκ, RS 3-21/1. Με την ευγενική βοήθεια της Franziska Zaugg, συγγραφέα του Albanische Muslime in der Waffen-SS (Paderborn 2016). Μετάφραση από τα γερμανικά στα αγγλικά: Robert Elsie.]


Η αρχική πηγή μας για το άρθρο ήταν το βιβλίο του ΣΤΡΑΤΟΥ Ν. ΔΟΡΔΑΝΑ, "Ο ΓΕΡΜΑΝΟΣ 'ΛΩΡΕΝΣ ΤΗΣ ΑΡΑΒΙΑΣ' ΚΑΙ ΤΟ ΤΖΙΧΑΝΤ 'MADE IN GERMANY'", Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2024, στο οποίο μπορείτε να βρείτε εκτεταμένη αναφορά στις "στενές σχέσεις" Ναζί και Μουσουλμάνων κατά τον Β' ΠΠ. Το άρθρο του R. Elsie υπάρχει στο διαδίκτυο. Ο Schmidthuber, ο οποίος μετά τη λήξη του πολέμου συνελήφθη, δικάστηκε στη Γιουγκοσλαβία, κρίθηκε ένοχος από στρατοδικείο και απαγχονίστηκε στο Βελιγράδι στις 27 Φεβρουαρίου 1947.

http://www.albanianhistory.net/1944_Schmidhuber/index.htm