Θρίλερ στην Κύπρο: Δύο θάνατοι με βαριά ρωσική σκιά, η Μόσχα κάνει τα πάντα για να εμποδίσει τις έρευνες

Η Κύπρος έχει συνηθίσει να ζει με τις «συμπτώσεις» της γεωγραφίας της. Σταυροδρόμι, γέφυρα, ενδιάμεσος σταθμός, κόμβος... Μόνο που, κάποιες φορές, οι συμπτώσεις αποκτούν περίεργη διάσταση, σαν παγίδα να κολλά πάνω τους μια λεπτή σκόνη καχυποψίας, πως οι συμπτώσεις ίσως να μην είναι πάντα τέτοιες.

Την περασμένη εβδομάδα, με διαφορά λίγων ωρών έγινε γνωστό ότι δύο Ρώσοι βρέθηκαν νεκροί. Ο ένας στο πιο απρόσιτο και σκοτεινό σημείο για να διεξαχθεί έρευνα, μέσα στη ρωσική πρεσβεία στη Λευκωσία και ο άλλος σε ένα τοπίο που θα έπρεπε να είναι απλώς θάλασσα και χειμωνιάτικος αέρας, στην περιοχή της Αυδήμου, με φόντο την ιδιαιτερότητα της δικαιοδοσίας των κυρίαρχων Βρετανικών Βάσεων. Τυπικά ομιλούντες, ούτε το ένα ούτε το άλλο πτώμα βρέθηκαν σε χώρο που είχαν ανεμπόδιστη πρόσβαση οι κυπριακές αρχές.

Το πρώτο περιστατικό αφορά «υπάλληλο» της ρωσικής πρεσβείας που ανακοινώθηκε ότι ονομάζεται A.V. Panov. Η ρωσική πλευρά ανακοίνωσε ότι πέθανε στις 8 Ιανουαρίου, και σε ανακοίνωση έκανε λόγο για «προσωπική τραγωδία» και για διαδικασίες επαναπατρισμού της σορού, χωρίς να αναφέρεται η αιτία θανάτου, όπως επίσης και λεπτομέρειες για το πως επήλθε ο θάνατος.

Το δεύτερο περιστατικό αφορά τον Vlandislav Baumgertner, γνωστό στα σαλόνια των ολιγαρχών και συνδεδεμένο με την εταιρεία Uralkali, τον κολοσσό της ποτάσας. Εξαφανίστηκε από τη Λεμεσό και, λίγες μέρες μετά, εντοπίστηκε νεκρός στην περιοχή της Αυδήμου. Οι πληροφορίες που επιβεβαιώθηκαν και από αστυνομικές πηγές έκαναν λόγο για σορό σε προχωρημένη αποσύνθεση, με τη νεκροτομή να μην δίνει καθαρή απάντηση και με τις τοξικολογικές εξετάσεις και το γενετικό υλικό να θεωρούνται κρίσιμα για τα επόμενα βήματα της έρευνας, ενώ η πλήρης ταυτοποίηση δεν παρουσιάστηκε δημοσίως ως δεδομένη την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές.

Δύο θάνατοι σχεδόν ταυτόχρονοι. Δύο ιστορίες που, επισήμως, δεν συνδέονται και όμως, η συγκυρία, η μυστικοπάθεια και το ευρύτερο ρωσικό «μοτίβο» θανάτων τα τελευταία χρόνια δίνουν τροφή σε όσους πιστεύουν ότι δεν πρόκειται μόνο για μια σειρά ατυχών περιστατικών.

Πολλές υποψίες λίγα στοιχεία

Σε τέτοιες υποθέσεις είναι πολύ δύσκολο να καταλήξει κάποιος σε σίγουρες εκτιμήσεις χωρίς να προσμετρήσει την «ομίχλη» που καλύπτει τα γεγονότα.

Στην υπόθεση Panov, η νεκροτομή κατέληξε σε ευρήματα ασφυξίας από απαγχονισμό, με την κυπριακή Αστυνομία να μην μπορεί να πει αν τίθεται θέμα εγκληματικής ενέργειας, αφού δεν μπόρεσε να κάνει έρευνα. Την έρευνα την εμπόδισαν οι Ρώσοι απαγορεύοντας στους Κύπριους αστυνομικούς να δουν τον χώρο που βρέθηκε το πτώμα, το οποίο παραδόθηκε στην αυλή της πρεσβείας, λόγω του καθεστώτος της, κάτι που πρακτικά μετατρέπει την έρευνα σε άσκηση με όρια μέχρι την πόρτα.

Στην υπόθεση Baumgertner, προηγήθηκε δήλωση εξαφάνισης, ακολούθησαν σαρωτικές έρευνες και τελικά εντοπίστηκε μετά από μέρες νεκρός σε σημείο που είχε ήδη ερευνηθεί, με την κατάσταση της σορού να δυσκολεύει την αναγνώριση και να απαγορεύει την διάγνωση των αιτίων θανάτου, μεταθέτοντας το βάρος στις εργαστηριακές εξετάσεις.

Αυτά είναι όσα έχουν γίνει γνωστά και έχουν επιβεβαιωθεί… και είναι πολύ λίγα. Η συσκότιση γύρω από τους δύο θανάτους, αφήνει περιθώρια για υποθέσεις, χαρτογραφήσεις, δημοσιογραφικές έρευνες σε ανοιχτά δεδομένα και σε αρκετές περιπτώσεις, στην παραπληροφόρηση.

Αρχικώς… τα αρχικά

Το γεγονός ότι η ρωσική πρεσβεία έδωσε μόνο ως όνομα του θύματος τα αρχικά «A.V» οδήγησε σε δύο παράλληλες αφηγήσεις.

Η μία παρουσίασε τον νεκρό ως διπλωμάτη, ακόμη και ως «τρίτο γραμματέα», με αναφορές σε καταλόγους και διπλωματικές καταχωρίσεις και η άλλη, που τροφοδοτήθηκε από δημοσιογραφική έρευνα και στοιχεία πηγών ανοιχτών δεδομένων, περιέγραψε ένα προφίλ κάποιου τεχνικού, κρυπτογράφου, με προηγούμενη διαδρομή σε δομές των ρωσικών μυστικών υπηρεσιών, πριν αποσπαστεί στο Υπουργείο Εξωτερικών και βαφτιστεί διπλωμάτης για να τοποθετηθεί σε πρεσβεία.

Η ρωσική πρεσβεία δίνοντας μόνο τα αρχικά του ονόματος του νεκρού προκάλεσε μια «δημιουργική» σύγχυση, ώστε να μην γνωρίζει κάποιος αν το πτώμα ανήκει στον Aleksei ή στον Anton Panov, αφήνοντας όσους αναζητούσαν στοιχεία να «τσακώνονται» για το ποιος ήταν, αντί να ρωτούν πώς και γιατί πέθανε.

Η σκοτεινή «ταυτότητα» του (Anton) Panov

Το ρωσικό «The Insider» επιχειρεί να δώσει πλήρη ταυτοποίηση και να περιγράψει τον Panov ως «Anton Panov», κρυπτογράφο, με διαδρομές που δεν περιορίζονται σε κάποια τυπική διπλωματική υπηρεσία.

Το ισχυρότερο «στοιχείο» του «The Insider», όπως τουλάχιστον ισχυρίζεται, είναι ότι βασίζεται σε καταγραφή τηλεφωνικών κλήσεων και όχι σε ανώνυμες φήμες. Σύμφωνα με το μέσο, λίγο πριν την αποστολή του στην Κύπρο ο (Anton) Panov είχε τηλεφωνικές επαφές με πρόσωπα που βρίσκονται πολύ ψηλά στο ρωσικό σύστημα, από τον υπουργό εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ μέχρι υπηρεσιακούς παράγοντες του ρωσικού Υπουργείου Εξωτερικών και πρεσβευτές της Ρωσίας σε Μολδαβία και Ουγγαρία, καθώς και με τον Σεργκέι Τσέκοφ που καταζητείται από το ουκρανικό Υπουργείο Εσωτερικών. Στα ίδια στοιχεία εμφανίζεται και επαφή με άτομο καταχωρισμένο ως «Sasha Sniper», που το «The Insider» ταυτοποιεί ως Αλεξάντερ Μπορίσοφ από το κατεχόμενο ουκρανικό Λουγκάνσκ.

Αν ο κατάλογος κλήσεων είναι όντως αυθεντικός, δείχνει ότι έγιναν κλήσεις ή απόπειρες κλήσεων που καταγράφουν διαύλους επικοινωνίας με διάφορα άτομα. Δεν δείχνουν περιεχόμενο, δεν αποδεικνύουν τι ειπώθηκε, ούτε ποιος μίλησε τελικά στην «άλλη άκρη της γραμμής». Μπορεί να είναι τεκμήριο επαφής, αλλά όχι τεκμήριο κάποιας συμφωνίας ή εντολής.

Το δεύτερο σκέλος της αφήγησης του «The Insider» αναφέρεται σε ανώνυμη πηγή «στο ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών». Εκεί αποδίδονται ισχυρισμοί ότι ο διορισμός του Anton Panov, διευκολύνθηκε από πρόσωπο που συνδέεται με το εθνικιστικό Φιλελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα Ρωσίας (LDPR) και ότι υπήρχε «επιχειρησιακή επαφή» με αξιωματικό της ρωσικής Υπηρεσίας Εξωτερικών Πληροφοριών (SVR).

Η πηγή δεν κατονομάζεται και δεν παρουσιάζεται κανένα τεκμήριο.

Παράλληλα με το «The Insider», άλλες πηγές, κυρίως ερευνητές και δημοσιογράφοι, έχουν αποδώσει στον Panov ρόλο ή σχέση με τη ρωσική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών, τη Γενική Διεύθυνση του Γενικού Επιτελείου (GRU), χωρίς όμως να υπάρχει δημόσια επιβεβαίωση από επίσημη αρχή.

Ασκήσεις αφωνίας από τη ρωσική πρεσβεία

Το πρόβλημα, και ταυτόχρονα το υλικό για κάθε σενάριο, είναι το κενό ενημέρωσης. Η ρωσική πρεσβεία έδωσε μόνο τα αρχικά του ονόματος του Panov, δεν ανακοίνωσε αιτία θανάτου και το θέμα έγινε γνωστό ευρύτερα όταν αναπαρήχθη από ρωσικά πρακτορεία, με την ίδια λιτή γλώσσα.

Από εκεί και πέρα, η δημόσια εικόνα έχει μια ιδιομορφία που δεν είναι διόλου αμελητέα. Η ίδια η πρεσβεία ανέφερε ότι ο θάνατος συνέβη στις 8 Ιανουαρίου, αλλά η ανακοίνωση εκδόθηκε μέρες μετά. Αυτό το χρονικό κενό, που είτε οφείλεται σε διαδικαστικά θέματα είτε σε επιλογή, είναι αρκετό για να γεννήσει μια ντουζίνα ερωτηματικά.

Όταν η επίσημη ενημέρωση διοχετεύεται με το σταγονόμετρο, εμφιλοχωρούν, διαρροές αμφιβόλου αξιοπιστίας, «εξόριστα» ρωσικά ΜΜΕ και το Telegram που φωνάζει πολύ για να κρύψει την ανυπαρξία αποδείξεων για όσα ισχυρίζονται, όσοι πάντα έχουν «εσωτερική» πληροφόρηση.

Άβατο και παρεμπόδιση της έρευνας

Η ρωσική πρεσβεία στη Λευκωσία, λόγω διπλωματικού καθεστώτος, δεν είναι απλώς ένα κτήριο. Είναι ένας χώρος που δεν είναι εύκολο για τον καθένα να τον προσεγγίσει. Όταν ένας θάνατος συμβαίνει εκεί μέσα, οι κυπριακές αρχές έχουν περιορισμένη πρόσβαση στη σκηνή, στα ευρήματα, στα ηλεκτρονικά ίχνη, στις μαρτυρίες, ακόμα και σε κάτι τόσο απλό όσο το «πότε ενημερώθηκε ποιος».

Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει συγκάλυψη ενός εγκλήματος, αλλά σημαίνει ότι, σε αντίθεση με μια «κανονική» υπόθεση, η έρευνα δεν μπορεί να γίνει με όρους κανονικότητας. Όταν λοιπόν πολλά κομμάτια του παζλ δεν μπορούν να συμπληρωθούν, οι υποψίες βρίσκουν χώρο να απλωθούν και να κυκλοφορήσουν από στόμα σε στόμα και από πληκτρολόγιο σε πληκτρολόγιο με την μέθοδο του «σπασμένου τηλεφώνου».

Telegramers, Tiktokers, Yourubers… και παραπληροφόρηση

Και όσο δεν δίνονται σαφείς, πειστικές και έγκυρες επίσημες πληροφορίες, το κενό ενημέρωσης σπεύδουν να καλύψουν «πηγές» στο Telegram, bloggers, Tiktokers, Youtubers, που ορκίζονται πως έχουν «πληροφορίες» για μυστικές υπηρεσίες, προσωπικά προβλήματα του «αυτόχειρα», ακόμα και για τα υποτιθέμενα κίνητρα του «φόνου» ή της «αυτοκτονίας».

Γράφτηκαν πάρα πολλά, όπως για παράδειγμα ότι ο Panov είχε πέσει θύμα απάτης με την αγορά σπιτιού στην κατεχόμενη Κριμαία ή ότι ήταν εθισμένος στον τζόγο όπου είχε χάσει τεράστια ποσά. Το ζήτημα εδώ, δεν είναι ότι όλα αυτά είναι ψέματα, είναι ότι σπάνια συνοδεύονται από τεκμήρια και αυτό μπορεί να αποπροσανατολίσει ακόμα και την δημοσιογραφική έρευνα.

Η περίεργη εξαφάνιση και ο θάνατος του ολιγάρχη

Αν ο Panov πέθανε σε χώρο «άβατο» (στην καρδιά της Λευκωσίας) για τη κυπριακή Αστυνομία , ο Vlandislav Baumgertner πέθανε σε χώρο που σε πρώτη ανάγνωση θα έπρεπε να είναι πλήρως προσβάσιμος. Και όμως, ούτε εδώ τα πράγματα είναι απλά.

Η εξαφάνιση του Ρώσου επιχειρηματία κινητοποίησε τις αρχές και άρχισαν εκτεταμένες έρευνες στη Λεμεσό, με την υπόθεση να αποκτά διεθνή διάσταση. Διάφορα δημοσιεύματα έκαναν έμμεση σύνδεση της εξαφάνισης του Vlandislav Baumgertner με τον θάνατο του Panov στην πρεσβεία, κυρίως επειδή συνέβησαν σχεδόν στον ίδιο χρόνο και επειδή και οι δύο περιπτώσεις αφορούσαν Ρώσους.

Όταν ο Vlandislav Baumgertner βρέθηκε νεκρός στην περιοχή της Αυδήμου, η κατάσταση της σορού δυσκόλευε τις απαντήσεις. Αφού η νεκροτομή δεν κατέδειξε αιτία θανάτου, αναμένονται κάποιες απαντήσεις από τα εργαστήρια, εκεί όπου τα ευρήματα και τα δείγματα μιλούν πιο καθαρά από τους ψιθύρους.

Η ίδια η δικαιοδοσία στις Βρετανικές Βάσεις προσθέτει μια ακόμη εικόνα πολυπλοκότητας. Όχι επειδή αλλάζει τη φυσική της υπόθεσης, αλλά επειδή πολλαπλασιάζει τα γραφειοκρατικά πρωτόκολλα, τις αρμοδιότητες και τις λεπτομέρειες που συλλέγονται από διαφορετικές αρχές. Σε τέτοιου είδους σκηνικά, οι καθυστερήσεις δεν είναι πάντα ύποπτες. Είναι συχνά γραφειοκρατικές και αυτό διευκολύνει την ανάπτυξη και την διασπορά θεωριών συνομωσίας και περίεργων ιστοριών με ισχυρή αληθοφάνεια.

Όταν η πρεσβεία έμοιαζε με διοικητήριο

Για χρόνια, η Κύπρος έμοιαζε να κινείται σε μια γκρίζα ζώνη, όπου το ρωσικό χρήμα, η πολιτική επιρροή και η εκκλησιαστική διπλωματία, συνυπήρχαν χωρίς σοβαρές αντιστάσεις ή μάλλον χωρίς καμία απολύτως ανίσταση. Σε αυτό έπαιξε ρόλο η οικονομική εξάρτηση.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ρωσική πρεσβεία στη Λευκωσία είχε αποκτήσει ασυνήθιστη για διπλωματική αποστολή παρέμβαση. Ο Στανισλάβ Οσάτσι, τέως πρέσβης της Ρωσίας στην Κύπρο από το 2013 μέχρι την αντικατάστασή του το 2022, δεν περιοριζόταν στη συμβατική διπλωματία, αλλά λειτουργούσε ως παράγοντας που είχε αποκτήσει το δικαίωμα να παρεμβαίνει, με δημόσιες τοποθετήσεις για εσωτερικά ζητήματα και επαφές με πολιτικούς αρχηγούς που ξεπερνούσαν τη συνήθη πρακτική.

Η εικόνα ανατράπηκε μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Σε τηλεοπτικές του παρεμβάσεις, ο Οσάτσι είχε επιπλήξει τη Λευκωσία για τη στάση της στις ευρωπαϊκές κυρώσεις και είχε φτάσει στο σημείο να «δείχνει» την Τουρκία ως προορισμό για τους Ρώσους τουρίστες, σε ύφος που περισσότερο θύμιζε άσκηση πίεσης παρά διπλωματική διαφωνία.

Παράλληλα, η επιρροή εμφανίστηκε και στο εκκλησιαστικό πεδίο. Το 2020, όταν ο Αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος μνημόνευσε τον Μητροπολίτη Κίεβου Επιφάνιο, τέσσερις Μητροπολίτες (Λεμεσού Αθανάσιος, Κύκκου Νικηφόρος, Ταμασού Ησαΐας, Αμαθούντος Νικόλαος) αντέδρασαν δημόσια υιοθετώντας γραμμή που συνέκλινε με το Πατριαρχείο Μόσχας. Την ίδια περίοδο ο Ρώσος πρέσβης είχε πολλαπλές επαφές με ιεράρχες, επιδιώκοντας δέσμευση μη αναγνώρισης της αυτοκεφαλίας της Εκκλησίας της Ουκρανίας.

Στο ίδιο μήκος κύματος βρισκόταν και η πολιτική ηγεσία, με τον Πρόεδρο Αναστασιάδη, να είναι ο μοναδικός ηγέτης χώρας μέλους της ΕΕ, που το 2016, μετά την προσάρτηση της Κριμαίας, βρέθηκε στη Μόσχα για την παρέλαση της 9ης Οκτωβρίου στην Κόκκινη Πλατεία, δίπλα στον Πούτιν. Επίσης η Κυπριακή Βουλή ήταν η μόνο βουλή κράτους μέλους της ΕΕ που ενέκρινε ψήφισμα για άρση των ευρωπαϊκών κυρώσεων στη Ρωσία, χωρίς καμία αρνητική ψήφο. Το κείμενο του ψηφίσματος είχε γραφτεί στη Μόσχα και μεταφράστηκε στα ελληνικά για να κατατεθεί στην ολομέλεια της Βουλής. Επίσης Κύπριοι πολιτικοί αρχηγοί ταξίδεψαν στην Κριμαία αδιαφορώντας αν επισκέπτονταν παρανόμως κατεχόμενο ουκρανικό έδαφος

Το μακάβριο ρωσικό «μοτίβο»

Πολλοί συνδέουν τις δύο περίεργες υποθέσεις με μια μεγάλη εικόνα. Από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και μετά, μια σειρά Ρώσων επιχειρηματιών και στελεχών βρέθηκαν νεκροί υπό «ανεξήγητες» συνθήκες. Πτώσεις από παράθυρα, υποτιθέμενες αυτοκτονίες, οικογενειακές τραγωδίες και θάνατοι που αφήνουν πίσω τους περισσότερα ερωτήματα από απαντήσεις.

Παράλληλα, στον πόλεμο της σκιάς, δεν λείπουν ούτε οι στοχευμένες επιθέσεις και δολοφονίες, με τη Μόσχα να αποδίδει αρκετές στην Ουκρανία και το Κίεβο να κινείται ανάμεσα σε διαψεύσεις και υπαινιγμούς, ανάλογα με την περίπτωση.

Όταν λοιπόν σε ένα νησί όπως η Κύπρος, που φιλοξενεί μια ισχυρή ρωσική κοινότητα, προκύπτουν δύο θάνατοι σε λίγες μέρες, το μυαλό αρκετών πάει αυτομάτως σε αυτό το μοτίβο. Το αν πρόκειται για εύλογη ανησυχία ή για ψυχολογική προβολή ενός διεθνούς κλίματος πάνω σε δύο περιστατικά, δεν απαντάται μόνο με καχυποψία, αλλά απαιτούνται στοιχεία, τα οποία σπανίως επαρκούν για να καταλήξει κάποιος σε ασφαλή συμπεράσματα.

Η Κύπρος καταφύγιο ανθρώπων και μαύρου χρήματος

Για να καταλάβει κανείς γιατί η Κύπρος εμφανίζεται τόσο συχνά σε ρωσικές ιστορίες μυστηρίου, πρέπει να δει πρώτα το μέγεθος της ρωσικής παρουσίας στη Μεγαλόνησο. Σύμφωνα με επίσημα δημοσιευμένα δεδομένα, οι Ρώσοι πολίτες αποτελούν τη μεγαλύτερη ομάδα κατόχων αδειών διαμονής πολιτών τρίτων χωρών, με αριθμούς που ανέρχονται γύρω στις 40.000 μέχρι το φθινόπωρο του 2025.

Η ρωσική παρουσία δεν είναι μόνο αριθμοί, αλλά είναι η γλώσσα στους δρόμους της Λεμεσού - που όχι τυχαία απέκτησε το προσωνύμιο «Lemesongrabd» - είναι τα ρωσικά σχολεία, οι ρωσικές εταιρείες, τα ρωσικά καταστήματα, τα ρωσικά ΜΜΕ, τα ρωσικά δίκτυα υπηρεσιών, είναι μια ολόκληρη οικονομία που επί χρόνια έμαθε να εξυπηρετεί το ρωσικό (συνήθως μαύρο) χρήμα. Η συζήτηση για τους «ολιγάρχες», που βρήκαν λιμάνι για τις οικογένειες και τα χρήματα τους στη Κύπρο, δεν είναι θεωρητική, αλλά δεν αφορά όλους τους Ρώσους που ζουν στο νησί. Η μεγάλη πλειοψηφία είναι οικογένειες, εργαζόμενοι, φοιτητές, άνθρωποι που ήρθαν για μια καλύτερη ζωή αλλά αυτό δεν αναιρεί ότι, ιστορικά, το η Κύπρος λειτούργησε και ως παράδεισος για αμφίβολης προέλευσης ρωσικά κεφάλαια.

Η Κύπρος είναι κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά, με αγγλοσαξονικής έμπνευσης νομική κουλτούρα στις εμπορικές πρακτικές, με μεγάλη συσσώρευση «τεχνογνωσίας» σε εταιρικές δομές και στη διαχείριση περιουσιακών στοιχείων. Η εικόνα αυτή, όμως, έχει και την σκοτεινή πλευρά της, όπως ανέδειξε η διεθνής έρευνα Cyprus Confidential του Διεθνούς Κονσόρτσιουμ Ερευνητών Δημοσιογράφων. Εκεί καταγράφεται πώς κυπριακά γραφεία παρείχαν υπηρεσίες σε εταιρείες που συνδέονται με δεκάδες Ρώσους που βρίσκονται σε καθεστώς κυρώσεων, ακόμη και μετά το 2022.

Μετά τη δημοσιότητα αυτών των στοιχείων, η Κύπρος εξήγγειλε κινήσεις για ενίσχυση του πλαισίου εφαρμογής κυρώσεων, αλλά η ίδια η δημόσια συζήτηση δείχνει ότι υπάρχει αντίσταση, καθυστερήσεις και σύγκρουση συμφερόντων.

Υπάρχει και η φορολογική διάσταση. Η αναθεώρηση της συμφωνίας αποφυγής διπλής φορολογίας Κύπρου - Ρωσίας, με αύξηση παρακρατήσεων σε μερίσματα και τόκους, άλλαξε ένα κομμάτι της παλιάς εξίσωσης, χωρίς να εξαφανίσει το οικοσύστημα υπηρεσιών που χτίστηκε επί δεκαετίες.

«Ρωσοκύπριοι» ολιγάρχες

Αν υπάρχει κάτι που έχει στιγματίσει την Κύπρο διεθνώς, είναι το πρόγραμμα πολιτογραφήσεων μέσω επενδύσεων, το λεγόμενο πρόγραμμα «χρυσών διαβατηρίων». Το πρόγραμμα, στη 13ετή διαδρομή του, έδωσε χιλιάδες διαβατήρια, εκ των οποίων περισσότερα από τα μισά είχαν προβλήματα νομιμότητας, με αποτέλεσμα να ανακληθούν.
Τα περισσότερα αφορούσαν πολλοί εκ των οποίων, βρίσκονταν σε καθεστώς κυρώσεων.

Η Κύπρος πουλώντας στην κυριολεξία την ευρωπαϊκή υπηκοότητα, πούλησε πρόσβαση, σε εγκληματίες, απατεώνες, δικτάτορες κλπ σε 27 κράτη μέλη της ΕΕ και μετά έτρεχε να μαζέψει τα ασυμμάζευτα, υπό το βλέμμα των Βρυξελλών και υπό το βάρος μιας κακής φήμης που δεν ανατρέπεται εύκολα.

Στα έγγραφα της έρευνας Cyprus Confidential, καταγράφεται ότι κυπριακές εταιρείες παρείχαν υπηρεσίες σε δομές που συνδέονται με πρόσωπα που βρίσκονταν σε καθεστώς κυρώσεων από τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες δυτικές χώρες.

Η περίπτωση του Ολέγκ Ντεριπάσκα, μεγιστάνα του αλουμινίου και ιδρυτή της Rusal, ήταν χαρακτηριστική. Οι έρευνες κατέδειξαν ότι απέκτησε κυπριακό διαβατήριο μέσω του προγράμματος «χρυσών διαβατηρίων», χωρίς ουσιαστικούς ελέγχους.

Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και το κύμα κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Λευκωσία κινήθηκε για αφαίρεση υπηκοοτήτων από πρόσωπα που μπήκαν σε λίστες κυρώσεων ή κρίθηκαν προβληματικές περιπτώσεις. Ως εκ τούτου έχασαν ή χάνουν την κυπριακή υπηκοότητα ο Ιγκόρ Κεσάγιεφ, ο Γκριγκόρι Μπεριόζκιν και η Γκιουλμπαχόρ Ισμαΐλοβα, ενώ σε μεταγενέστερη λίστα ανακλήσεων που δημοσιοποιήθηκε καταγράφονται, μεταξύ άλλων, ο Ντεριπάσκα, ο Μιχαήλ Γκουτσέριεφ, ο Αλεξέι Κουζμίτσεφ και άλλοι Ρώσοι δισεκατομμυριούχοι.
Οι αποκαλύψεις των Cyprus Papers έδειξαν πως διαβατήρια δόθηκαν και σε άτομα με καταδίκες, ανοιχτές έρευνες ή υπό διεθνείς κυρώσεις.

Σε άλλη περίπτωση, η υπόθεση Αμπράμοβιτς ανέδειξε πώς κυπριακός πάροχος υπεράκτιων υπηρεσιών εμφανίζεται σε διαρροές εγγράφων που αφορούν αναδιατάξεις περιουσιακών δομών λίγο πριν από κυρώσεις και αυτό αποτελεί ανάδειξη του ρόλου του κυπριακού οικοσυστήματος ως ενδιάμεσου.

Υπάρχει και η τραπεζική διάσταση. Η Russian Commercial Bank (RCB), που ήταν συνδεδεμένη με τη ρωσική επιχειρηματική κοινότητα στο νησί, βρέθηκε στο επίκεντρο εξελίξεων μετά το 2022. Το 2022, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανακοίνωσε την απόσυρση της τραπεζικής άδειας της RCB μετά την ολοκλήρωση της «εθελοντικής» σταδιακής αποχώρησης της από τις τραπεζικές εργασίες.

Τέτοιες περιπτώσεις είναι ο λόγος που, όταν δύο Ρώσοι πεθαίνουν σε λίγες μέρες στην Κύπρο, η συζήτηση δεν μένει ποτέ μόνο στο αστυνομικό σκέλος. Μετατρέπεται σε πολιτικό, οικονομικό και γεωπολιτικό κουβάρι.

Απορωσοποίηση

Τα τελευταία χρόνια, η Κύπρος επιχειρεί να δείξει ότι απομακρύνεται από την εξάρτηση από ρωσικά κεφάλαια. Καταγράφεται σημαντική πτώση ρωσικών καταθέσεων στις κυπριακές τράπεζες και συνεργασία με αμερικανικούς φορείς για την αντιμετώπιση παραβιάσεων κυρώσεων.

Αυτό έχει σημασία για δύο λόγους. Πρώτον, δείχνει ότι το κράτος αντιλαμβάνεται το πολιτικό κόστος και δεύτερον, εξηγεί γιατί η ρωσική πλευρά, επίσημη και ανεπίσημη, αντιμετωπίζει την Κύπρο άλλοτε ως χρήσιμο χώρο και άλλοτε ως πεδίο τριβής. Στα ρωσικά μάτια, η Κύπρος είναι Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και τόπος όπου υπήρχε παλιά ανοχή σε απαιτήσεις. Αυτή η ανοχή έχει μειωθεί, αλλά όχι παντού και όχι πάντα.