Πανεπιστήμιο Αιγαίου: Ανακαλείται η ίδρυση του προπτυχιακού στις «Σπουδές Φύλου» λόγω διαδικαστικού λάθους

Την ανάκληση της απόφασης ίδρυσης του νέου Προγράμματος Προπτυχιακών Σπουδών «Σπουδές Φύλου» του Τμήματος Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας αποφάσισε η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου Αιγαίου, σύμφωνα με απόφαση, που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ Β΄ 3808/29.06.2026).

Η εξέλιξη αφορά ένα πρόγραμμα, που είχε προγραμματιστεί να λειτουργήσει στη Μυτιλήνη από το ακαδημαϊκό έτος 2026-2027 ως αυτοτελές τετραετές προπτυχιακό πρόγραμμα 240 πιστωτικών μονάδων (ECTS).

Σύμφωνα με την απόφαση της Συγκλήτου, η ανάκληση δεν σχετίζεται με το επιστημονικό περιεχόμενο του προγράμματος, αλλά με διαδικαστικό ζήτημα, που αφορούσε τη διαδικασία ίδρυσής του και ειδικότερα την απουσία της τελικής εγκριτικής απόφασης της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ), η οποία αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση πριν από τη δημοσίευση της ίδρυσης ενός νέου προγράμματος σπουδών σε ΦΕΚ.

Ο Πρύτανης: «Ήταν δικό μας τυπικό λάθος»

Μιλώντας στο protothema.gr για το ζήτημα, ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Καθηγητής Δημήτρης Παπαγεωργίου, διευκρίνισε ότι πρόκειται για διοικητικό σφάλμα του ίδιου του ιδρύματος και όχι για απόρριψη του προγράμματος από την πολιτεία ή την ΕΘΑΑΕ.

Όπως ανέφερε, το πρόγραμμα είχε ήδη αξιολογηθεί θετικά από τους αρμόδιους αξιολογητές, ωστόσο οι υπηρεσίες του Πανεπιστημίου προχώρησαν πρόωρα στην αποστολή της απόφασης για δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, πριν εκδοθεί η επίσημη απόφαση της ΕΘΑΑΕ. «Πρόκειται για ένα τυπικό σφάλμα, για το οποίο φέρουμε εμείς την ευθύνη. Είχε αξιολογηθεί θετικά από τους αξιολογητές, αλλά δεν είχε ακόμη εκδοθεί η απόφαση της ΕΘΑΑΕ. Γι' αυτό και προχωρήσαμε στην ανάκληση», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Πρύτανης.

Ο ίδιος σημείωσε ότι το Πανεπιστήμιο αναμένει πλέον την επίσημη γνωμοδότηση της ΕΘΑΑΕ, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι αυτή θα είναι θετική, καθώς έχει ήδη προηγηθεί θετική αξιολόγηση του φακέλου.

«Εάν η απόφαση είναι θετική, το πρόγραμμα θα αποσταλεί εκ νέου για δημοσίευση σε ΦΕΚ. Αν η ΕΘΑΑΕ απαντήσει μέσα στον Ιούλιο, τότε κατά πάσα πιθανότητα θα μπορέσει να λειτουργήσει από τον Σεπτέμβριο του 2027», ανέφερε ο κ. Παπαγεωργίου, διευκρινίζοντας ότι εάν δεν δοθεί τελικά έγκριση από την ΕΘΑΑΕ, το πρόγραμμα δεν θα υλοποιηθεί.

Ο ρόλος της ΕΘΑΑΕ

Υπενθυμίζεται, ότι η Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης αποτελεί τον ανεξάρτητο φορέα, που είναι αρμόδιος για την αξιολόγηση και πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών των ελληνικών πανεπιστημίων. Η θετική αξιολόγηση των εμπειρογνωμόνων δεν αρκεί από μόνη της για την ίδρυση ενός νέου προγράμματος, καθώς απαιτείται η ολοκλήρωση της προβλεπόμενης διαδικασίας και η έκδοση της σχετικής απόφασης από την Αρχή.

Η συγκεκριμένη υπόθεση αναδεικνύει τη σημασία της τήρησης όλων των θεσμικών σταδίων πριν από την επίσημη έναρξη λειτουργίας ενός νέου προγράμματος σπουδών, ακόμη και όταν η επιστημονική αξιολόγηση έχει ολοκληρωθεί θετικά.

Η δημόσια συζήτηση

Η ανακοίνωση της ίδρυσης του προγράμματος «Σπουδές Φύλου» είχε προκαλέσει έντονο δημόσιο διάλογο τις προηγούμενες εβδομάδες, με υποστηρικτές να επισημαίνουν ότι πρόκειται για ένα διεθνώς αναγνωρισμένο διεπιστημονικό γνωστικό αντικείμενο, ενώ δεν έλειψαν και οι επικρίσεις σχετικά με τη σκοπιμότητα δημιουργίας ενός αυτοτελούς προπτυχιακού προγράμματος στην Ελλάδα.

Η ανάκληση της απόφασης επανέφερε τη συζήτηση, ωστόσο, σύμφωνα με όσα διευκρινίζει η διοίκηση του Πανεπιστημίου, δεν σηματοδοτεί εγκατάλειψη του σχεδιασμού, αλλά προσωρινή αναστολή μέχρι να ολοκληρωθεί η προβλεπόμενη διαδικασία έγκρισης.

Πού διδάσκονται σήμερα οι Σπουδές Φύλου στην Ελλάδα;

Η εισαγωγή του αντικειμένου των Σπουδών Φύλου στην Ελλάδα δεν είναι νέα, καθώς διδάσκονται εδώ και χρόνια στην ελληνική ανώτατη εκπαίδευση κυρίως μέσω μεταπτυχιακών προγραμμάτων.

Ειδικότερα, υπάρχει το μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΠΜΣ «Φύλο, Πολιτισμός και Κοινωνία» του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Το μεταπτυχιακό «Σπουδές φύλου: Μεθοδολογίες, θεωρίες, πολιτικές» του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου. Υπάρχουν, επίσης, ως επιμέρους μαθήματα επιλογής ή θεματικές ενότητες σε τμήματα Κοινωνιολογίας, Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Πολιτικών Επιστημών, Ιστορίας, Εκπαίδευσης και Νομικής σε διάφορα ελληνικά ΑΕΙ.

Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα αποτελεί το ΔΠΜΣ "Φύλο, Κοινωνία, Πολιτική" του Παντείου Πανεπιστημίου, το οποίο είναι ένα από τα πιο γνωστά προγράμματα Σπουδών Φύλου στην Ελλάδα. Πρόκειται για Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών, το οποίο λειτουργεί από το 2019 και οργανώνεται από έξι τμήματα του Παντείου: Κοινωνιολογίας, Δημόσιας Διοίκησης, Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού, Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Κοινωνικής Πολιτικής.

Επισημαίνεται, ότι αυτοτελές τετραετές προπτυχιακό πρόγραμμα δεν λειτουργεί σήμερα σε άλλο ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο και το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, είναι το πρώτο ΑΕΙ, που σκοπεύει να ιδρύσει αυτοτελές προπτυχιακό πτυχίο αποκλειστικά στις Σπουδές Φύλου.

Το περιεχόμενο των Σπουδών Φύλου

Οι Σπουδές Φύλου (Gender Studies) αποτελούν έναν διεπιστημονικό κλάδο των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών. Αντικείμενό τους είναι η μελέτη του φύλου ως κοινωνικού, πολιτισμικού, ιστορικού και πολιτικού φαινομένου.

Ένα τυπικό πρόγραμμα σπουδών περιλαμβάνει μαθήματα όπως, Θεωρίες φύλου και φεμινιστική θεωρία, Ιστορία των γυναικών και των φεμινιστικών κινημάτων, Κοινωνιολογία του φύλου, Ανθρωπολογία του φύλου, Φύλο και εργασία, Φύλο και πολιτική, Φύλο και δίκαιο – ανθρώπινα δικαιώματα, Σεξουαλικότητα και κοινωνία, Φύλο και εκπαίδευση, Φύλο και ΜΜΕ, Έμφυλη βία και κοινωνικές πολιτικές, Ερευνητικές μέθοδοι στις κοινωνικές επιστήμες.

Στα περισσότερα πανεπιστήμια, το πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης μαθήματα Ιστορίας, Φιλοσοφίας, Πολιτικής Επιστήμης, Ψυχολογίας, Οικονομίας και Πολιτισμικών Σπουδών.

Τι συμβαίνει στο εξωτερικό;

Οι Σπουδές Φύλου είναι ιδιαίτερα διαδεδομένες στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Αυτοτελή προπτυχιακά ή μεταπτυχιακά προγράμματα λειτουργούν σε πανεπιστήμια όπως τα ακόλουθα: University of Oxford (μεταπτυχιακές και ερευνητικές σπουδές), University of Cambridge, London School of Economics, Utrecht University, Central European University, University of California, Berkeley, Harvard University.

Σε αρκετές χώρες τα προγράμματα αυτά λειτουργούν εδώ και περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες και έχουν εξελιχθεί σε αυτόνομους ακαδημαϊκούς κλάδους.

Επαγγελματικές προοπτικές

Οι απόφοιτοι τέτοιων προγραμμάτων δεν αποκτούν ένα νομοθετικά κατοχυρωμένο επάγγελμα. Συνήθως απασχολούνται σε ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια, οργανισμούς ισότητας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δημόσιους φορείς που σχεδιάζουν κοινωνικές πολιτικές, διεθνείς οργανισμούς (όπως ο ΟΗΕ ή η ΕΕ), μη κυβερνητικές οργανώσεις, συμβουλευτικές υπηρεσίες για θέματα ισότητας, δημοσιογραφία, εκδόσεις και επικοινωνία, εκπαίδευση – ανάλογα με τις προϋποθέσεις, που προβλέπονται σε κάθε χώρα.