«Μίνι» αποστολή στην πόλη: Ηριδανός

Το φθινοπωρινό μεσημέρι κυλάει αργά στον αρχαιολογικό χώρο του Κεραμεικού. Η βουή των αυτοκινήτων στη δυτική του πλευρά, την Ιερά Οδό και την Πειραιώς, χάνεται πάνω από τα μνημεία που κοσμούν αιώνες τώρα το αρχαίο νεκροταφείο της Αθήνας, αφήνοντας τις μνήμες να διεκδικούν τη δική τους αιωνιότητα.

Σκοπός της επίσκεψής μου εδώ, ο Ηριδανός, το μικρό ποτάμι, το μοναδικό αυτό, φυσικό, υδάτινο στοιχείο της Αθήνας που εξακολουθεί να αψηφά τον ανελέητο επεκτατισμό της και το οποίο -πολύ σωστά- αντιμετωπίζεται ως μνημείο «με ενεργό ρόλο στην υπόθεση της αειοφορίας της πόλης» όπως σημειώνει και η Στέλλα Χρυσουλάκη στην έκδοση του Υπουργείου Πολιτισμού «Ηριδανός: το ποτάμι της αρχαίας πόλης».



Ναι, η Αθήνα είχε κάποτε ποτάμια (αν και γενικά ήταν μια άνυδρη περιοχή και γι αυτό τα νερά τους θεωρούνταν ευλογία) τον Ιλισσό και τον Ηριδανό. Ελάχιστα τμήματά τους είναι πλέον σήμερα ορατά, εξαιτίας της επικάλυψης του πρώτου η οποία ολοκληρώθηκε την δεκαετία του '60 και του εγκιβωτισμού του δεύτερου με πλινθόκτιστο θόλο από τους αρχαίους κιόλας χρόνους. Τα μοναδικά σημεία στα οποία διακρίνεται η αρχαία κοίτη του Ηριδανού είναι στο μετρό του Μοναστηρακίου και στον Κεραμεικό.

Σε όσους νόμιζαν ότι ο Ηριδανός ήταν μόνο ένα κοσμοπολίτικο μπαρ των '80s, θυμίζουμε ότι ο Ηριδανός πηγάζει από την ΒΔ πλευρά του Λυκαβηττού, στο ύψος περίπου που βρίσκεται η σχολή Δοξιάδη, κυλάει υπογείως κάτω από το Κολωνάκι προς το Σύνταγμα και συνεχίζει προς την οδό Μητροπόλεως και το Μοναστηράκι, πριν έρθει ξανά στην επιφάνεια στον Κεραμεικό.



Στο Μοναστηράκι, λίγοι είναι οι περαστικοί που βγαίνοντας από το τρένο σταματούν να δουν τον θόλο μέσα από ανοίγματα του οποίου φαίνονται ακόμα σήμερα τα νερά του Ηριδανού να κυλούν.

Όσοι σταματούν είναι συνήθως τουρίστες ενώ στη μεγάλη γυάλινη βιτρίνα που υπάρχει στην επιφάνεια της πλατείας, οι κάτοικοι της Αθήνας αρκούνται να κάθονται και να τρώνε τα σουβλάκια τους.

Έτσι, θέλεις δεν θέλεις έρχεται στο μυαλό σου και η θλιβερή τύχη του Κηφισού που έγινε λεωφόρος και αποδέκτης λυμάτων ενώ, αν βρισκόταν σε κάποια άλλη, πραγματικά πολιτισμένη, χώρα κάτι τέτοιο θα ήταν μάλλον απίθανο.

Όταν καταπιάνεσαι μέ ένα τέτοιο ρεπορτάζ δεν μπορείς παρά να σκεφτείς ότι όλα σ' αυτόν τον τόπο θυσιάζονται στον βωμό μιας αόρατης «προόδου».



Επιστροφή στον Κεραμεικό, όπου η αίσθηση που προκαλεί στον επισκέπτη η καθόλου αόρατη αρχαία κοίτη του Ηριδανού καθώς φαίνεται καθαρά ανάμεσα στα αρχαία μνημεία είναι συγκλονιστική. Το ποταμάκι έχει λίγα νερά το καλοκαίρι αλλά αρκετά ώστε να συντηρεί ένα υπέροχο μικρό οικοσύστημα. Μετά από λίγες δεκάδες μέτρα, κοντά στα όρια του αρχαιολογικού χώρου με την Ιερά Οδό, ο Ηριδανός καταβυθίζεται για να προχωρήσει νότια και να ενωθεί με τον Ιλισσό εκβάλλοντας στο Φαληρικό Δέλτα.



«Στον Κεραμεικό είναι το πιο όμορφο τμήμα του επειδή διατηρεί αυτό το μικρό αλλά εκπληκτικό οικοσύστημα ανάμεσα στα αρχαία μνημεία» μου λέει ο αρχαιολόγος Λεωνίδας Μπουρνιάς τον οποίο συνάντησα έξω από το μουσείο του Κεραμεικού. «Εδώ ζουν πάρα πολλές χελώνες, που σε κάποια προσπάθεια που κάναμε να τις μετρήσουμε φτάσαμε στο συμπέρασμα ότι είναι πάνω από 80.



Πέρα από τις χελώνες το οικοσύτημα αυτό περιλαμβάνει πουλιά και βατραχάκια. Πρόκειται για ένα πολύ γοητευτικό μέρος στην πόλη, που συνδυάζει την όμορφη φύση και τα μνημεία».

Πραγματικά, λίγο νωρίτερα και ενώ προχωρούσα με την φωτογραφική μου μηχανή ανά χείρας είδα μια χελώνα να προσπαθεί να βρει το δρόμο της κάτω από μια από τις μικρές ξύλινες γέφυρες που έχουν κατασκευαστεί για την διευκόλυνση των επισκεπτών.

Είναι σίγουρα μια από τις ωραιότερες βόλτες στην Αθήνα που σου γεννά εικόνες μαγικές από το μικρό ποτάμι της πόλης και τη ζωή της στην αρχαιότητα όπως αυτή αποτυπώνεται και στα πραγματικά θαυμάσια ευρήματα του μουσείου. Πήγα για λίγο και έμεινα ώρες!