Ο Νετανιάχου και οι άλλοι μπροστά στην κάλπη: Ο πόλεμος των 7 ημερών στα γκάλοπ και οι αβέβαιοι συσχετισμοί

Μία εβδομάδα πριν από τις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου, το Ισραήλ βρίσκεται μπροστά σε μια αναμέτρηση στην οποία η ήττα του Μπέντζαμιν Νετανιάχου και η απομάκρυνσή του από την πρωθυπουργία παραμένουν δύο διαφορετικά ενδεχόμενα. Οι περισσότερες από τις πρόσφατες δημοσκοπήσεις δίνουν προβάδισμα στο κόμμα του Γκάντι Άιζενκοτ έναντι της Συσπείρωσης (Λικούντ). Δεν εξασφαλίζουν, όμως, στους αντιπάλους του πρωθυπουργού τις 61 έδρες που θα τους επέτρεπαν να σχηματίσουν μια σταθερή πλειοψηφία στην Κνεσέτ.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σύνθετη επειδή οι μετρήσεις αποκλίνουν αισθητά. Το Channel 14 καταγράφει κυβερνητική πλειοψηφία για το στρατόπεδο Νετανιάχου, ενώ άλλες δημοσκοπήσεις το τοποθετούν πολύ χαμηλότερα. Οι διαφορές αφορούν τόσο την απήχηση των μεγαλύτερων κομμάτων όσο και την είσοδο μικρών σχηματισμών στο κοινοβούλιο. Σε μια Βουλή 120 εδρών, η επιτυχία ή η αποτυχία ενός κόμματος να περάσει το όριο του 3,25% μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τις δυνατότητες σχηματισμού κυβέρνησης.

Προβάδισμα Άιζενκοτ στις περισσότερες μετρήσεις, χωρίς καθαρή πλειοψηφία

Η νεότερη δημοσκόπηση του Walla, που δημοσιεύθηκε στις 20 Οκτωβρίου, αποτυπώνει ενίσχυση των δύο βασικών διεκδικητών της ηγεσίας της αντιπολίτευσης. Η Ευθύτητα (Γιασάρ) του Άιζενκοτ φτάνει τις 23 έδρες και αποκτά προβάδισμα τεσσάρων έναντι της Συσπείρωσης (Λικούντ), που περιορίζεται στις 19. Το Μαζί (Μπ’γιάχαντ) του Ναφτάλι Μπένετ ανεβαίνει στις 14. Παρά τη διαφορά μεταξύ των μεγαλύτερων κομμάτων, το συνολικό άθροισμα παραμένει ανεπαρκές για σχηματισμό κυβέρνησης: τα εβραϊκά κόμματα της αντιπολίτευσης συγκεντρώνουν 54 έδρες και το μπλοκ Νετανιάχου 48.

Ανάλογη εικόνα, με κάπως ισχυρότερη αντιπολίτευση, προκύπτει από τη μέτρηση του Channel 12 της 19ης Οκτωβρίου. Ο Άιζενκοτ καταγράφεται στις 24 έδρες, ο Νετανιάχου στις 21 και ο Μπένετ στις 14. Το μπλοκ των εβραϊκών κομμάτων που επιδιώκουν αλλαγή κυβέρνησης φτάνει τις 55 έδρες, έναντι 51 των κομμάτων του πρωθυπουργού. Ακόμη και σε αυτή τη σχετικά ευνοϊκή αποτύπωση, η αντιπολίτευση χρειάζεται πρόσθετους εταίρους.

Το Channel 13, την ίδια ημέρα, δίνει μικρότερη δύναμη στα δύο πρώτα κόμματα και οριακή διαφορά μεταξύ των στρατοπέδων. Η Ευθύτητα (Γιασάρ) συγκεντρώνει 20 έδρες, η Συσπείρωση (Λικούντ) 18 και το Μαζί (Μπ’γιάχαντ) 14. Η αντιπολίτευση καταγράφεται στις 51 έδρες και το μπλοκ Νετανιάχου στις 50. Στη συγκεκριμένη μέτρηση εισέρχονται στην Κνεσέτ δύο μικρότερα σχήματα, γεγονός που επηρεάζει την κατανομή των εδρών και διαφοροποιεί το αποτέλεσμα από εκείνο του Channel 12.

Η δημόσια ραδιοτηλεόραση Kan, στη μέτρηση της 18ης Οκτωβρίου, τοποθετεί επίσης πρώτο τον Άιζενκοτ, με 23 έδρες, έναντι 21 του Νετανιάχου και 12 του Μπένετ. Η διαφορά μεταξύ των μπλοκ περιορίζεται σε μία έδρα, με 52 για την αντιπολίτευση και 51 για το στρατόπεδο του πρωθυπουργού. Στη δημοσκόπηση της Maariv, που δημοσιεύθηκε στις 16 Οκτωβρίου, τα δύο μπλοκ ισοβαθμούν στις 51 έδρες, παρότι το κόμμα του Άιζενκοτ προηγείται με 21 έναντι 18 της Συσπείρωσης (Λικούντ). Ο Μπένετ καταγράφεται στις 13.

Οι δύο μετρήσεις της 15ης Οκτωβρίου ενισχύουν την εικόνα κομματικού προβαδίσματος του Άιζενκοτ, χωρίς να λύνουν το κυβερνητικό αδιέξοδο. Η Israel Hayom δίνει στην Ευθύτητα (Γιασάρ) 24 έδρες, στη Συσπείρωση (Λικούντ) 21 και στο Μαζί (Μπ’γιάχαντ) 12, με τα μπλοκ στις 52 και 50 έδρες αντίστοιχα. Η έρευνα του Zman Yisrael, που παρουσιάστηκε από τους Times of Israel, καταγράφει τη μεγαλύτερη διαφορά υπέρ του Άιζενκοτ: 26 έδρες έναντι 20 του Νετανιάχου, με τον Μπένετ στις 11. Ωστόσο, το άθροισμα της αντιπολίτευσης σταματά στις 54 έδρες, έναντι 49 του αντίπαλου στρατοπέδου.

Οι μετρήσεις που κρατούν τον Νετανιάχου στο παιχνίδι

Διαφορετική εικόνα παρουσιάζει το i24NEWS στη δημοσκόπηση της 18ης Οκτωβρίου. Η Συσπείρωση (Λικούντ) προηγείται με 25 έδρες, η Ευθύτητα (Γιασάρ) ακολουθεί με 21 και το Μαζί (Μπ’γιάχαντ) συγκεντρώνει 13. Το μπλοκ Νετανιάχου φτάνει τις 57 έδρες, τέσσερις λιγότερες από την απόλυτη πλειοψηφία, ενώ τα εβραϊκά κόμματα της αντιπολίτευσης περιορίζονται στις 49.

Η μεγαλύτερη απόκλιση εμφανίζεται στο Channel 14. Στη μέτρηση της 19ης Οκτωβρίου η Συσπείρωση (Λικούντ) συγκεντρώνει 30 έδρες, η Ευθύτητα (Γιασάρ) 19 και το Μαζί (Μπ’γιάχαντ) δέκα. Με αυτή την κατανομή, το στρατόπεδο του πρωθυπουργού εξασφαλίζει 62 έδρες, έναντι 45 των εβραϊκών κομμάτων της αντιπολίτευσης. Πρόκειται για αποτέλεσμα που επιτρέπει αριθμητικά τη συνέχιση της διακυβέρνησης από τον Νετανιάχου και τους συμμάχους του.

Η απόσταση ανάμεσα στις 18 έδρες που δίνει στη Συσπείρωση (Λικούντ) το Channel 13 και στις 30 του Channel 14 είναι πολύ μεγάλη για να αντιμετωπιστεί ως συνηθισμένη ημερήσια μεταβολή. Οι διαφορετικές μέθοδοι συλλογής δεδομένων, η σύνθεση και η στάθμιση των δειγμάτων, καθώς και οι εκτιμήσεις συμμετοχής μπορούν να συμβάλλουν στις αποκλίσεις. Χωρίς πλήρη συγκριτικό έλεγχο της μεθοδολογίας, δεν μπορεί να προσδιοριστεί το βάρος κάθε παράγοντα.

Οι μετρήσεις δεν επιτρέπουν επομένως ούτε την προεξόφληση της αποχώρησης του πρωθυπουργού ούτε την παρουσίαση της αναμέτρησης ως ασφαλούς επανεκλογής του. Η εικόνα των περισσότερων δημοσκοπήσεων είναι δυσμενής για την κομματική του πρωτιά. Υπάρχουν, όμως, καταγραφές που του αφήνουν σαφή δυνατότητα παραμονής στην εξουσία.

Ο Άιζενκοτ χρειάζεται συνεργασίες, όχι μόνο την πρώτη θέση

Η δημοσκοπική άνοδος του πρώην αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων έχει ένα συγκεκριμένο όριο: η συγκέντρωση ψήφων στο κόμμα του δεν αυξάνει αναγκαστικά το συνολικό άθροισμα της αντιπολίτευσης. Μπορεί να ενισχύει τη θέση του απέναντι στον Μπένετ και τους υπόλοιπους εταίρους, χωρίς να φέρνει περισσότερες έδρες στο στρατόπεδο που επιδιώκει αλλαγή κυβέρνησης.

Στον πυρήνα αυτού του στρατοπέδου βρίσκονται, πέρα από τους δύο βασικούς διεκδικητές, το Ισραήλ το Σπίτι μας (Γισραέλ Μπεϊτένου) του Αβίγκντορ Λίμπερμαν και οι Δημοκράτες (Χαντεμοκρατίμ) του Γιαΐρ Γκολάν. Το κοινό αίτημα απομάκρυνσης του Νετανιάχου δεν καταργεί τις διαφορές τους για τους αποδεκτούς κυβερνητικούς εταίρους, τη σχέση κράτους και θρησκείας ή την πολιτική έναντι των Παλαιστινίων.

Ο Μπένετ, με 14 έδρες στις τελευταίες μετρήσεις Walla, Channel 12 και Channel 13, παραμένει απαραίτητος για οποιοδήποτε σχέδιο εναλλακτικής πλειοψηφίας. Η πρωτιά του Άιζενκοτ θα του έδινε ισχυρό επιχείρημα για την ηγεσία μιας νέας κυβέρνησης, αλλά δεν θα εξαφάνιζε τις πολιτικές φιλοδοξίες και τις διαφωνίες των συμμάχων του.

Αυτό εξηγεί γιατί η εκλογική αναμέτρηση δεν χωρά σε ένα απλό σχήμα Δεξιάς εναντίον Αριστεράς. Σημαντικό τμήμα των αντιπάλων του Νετανιάχου προέρχεται από τη Δεξιά. Μια αλλαγή πρωθυπουργού δεν θα σήμαινε αυτομάτως συνολική αλλαγή κατεύθυνσης στην εξωτερική πολιτική ή συμφωνία για την επίλυση του Παλαιστινιακού.

Οι αραβικές έδρες και οι αποκλεισμοί που δυσκολεύουν την πλειοψηφία

Στη μέτρηση του Walla η Κοινή Λίστα (Χαρεσιμά Χαμεσουτέφετ) συγκεντρώνει οκτώ έδρες και η Ενωμένη Αραβική Λίστα (Ράαμ), υπό τον Μανσούρ Αμπάς, έξι. Στο Channel 13 οι δύο σχηματισμοί φτάνουν συνολικά τις 15. Πρόκειται για κοινοβουλευτική δύναμη που μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά τον σχηματισμό κυβέρνησης, αλλά δεν μπορεί να προστίθεται μηχανικά στις έδρες της αντιπολίτευσης.

Οι αποκλεισμοί συνεργασίας με τα αραβικά κόμματα από βασικούς διεκδικητές της εξουσίας δημιουργούν το σημαντικότερο πολιτικό εμπόδιο στη μετατροπή μιας «αντινετανιαχικής» πλειοψηφίας σε κυβερνητικό σχήμα. Η συμμετοχή σε κυβέρνηση, η εξωτερική στήριξη και η ανοχή αποτελούν διαφορετικές επιλογές. Καμία δεν μπορεί να θεωρηθεί συμφωνημένη πριν από τις εκλογές.

Ακόμη και χωρίς συμμετοχή σε κυβέρνηση, η προσέλευση των Αράβων πολιτών στην κάλπη μπορεί να αλλάξει την κατανομή των εδρών. Το εκλογικό όριο παραμένει 3,25%, αλλά ο απόλυτος αριθμός ψήφων που απαιτείται για την υπέρβασή του εξαρτάται από το σύνολο των έγκυρων ψηφοδελτίων. Η αυξημένη συμμετοχή ενός τμήματος του εκλογικού σώματος μπορεί επομένως να δυσκολέψει την είσοδο μικρών κομμάτων που στηρίζονται σε διαφορετικές δεξαμενές ψηφοφόρων.

Τα μικρά κόμματα μπορούν να κρίνουν τη μεγάλη αναμέτρηση

Ο Λαός σου, Ισραήλ (Αμχά Γισραέλ), του Οφέρ Βίντερ, βρίσκεται στην πιο ευαίσθητη περιοχή των μετρήσεων. Στο Walla καταγράφεται στο 2,9% και μένει εκτός Βουλής. Στις δημοσκοπήσεις Maariv και Channel 13 περνά το όριο και λαμβάνει τέσσερις έδρες. Αντίστοιχα, οι Έφεδροι–Οικονομικό Κόμμα (Χαμιλουιμνικίμ–Χακαλκαλίτ), των Γιοάζ Χέντελ και Γιαρόν Ζελέχα, εισέρχονται σε ορισμένες μετρήσεις και αποκλείονται σε άλλες.

Στην τελευταία μέτρηση του Walla, ακόμη και η αριθμητική προσθήκη των τεσσάρων εδρών του σχήματος Χέντελ–Ζελέχα στις 54 της αντιπολίτευσης θα έδινε 58, κάτω από την απόλυτη πλειοψηφία. Και αυτή η προσθήκη δεν αποτελεί δεδομένη συμφωνία συνεργασίας. Οι διαφορές γύρω από τους πιθανούς εταίρους παραμένουν ουσιαστικές.

Η αποχώρηση του Μπένι Γκαντζ και του κόμματος Μπλε και Λευκό (Καχόλ Λαβάν) προσθέτει μία ακόμη μεταβλητή. Οι δημοσκοπήσεις που προηγήθηκαν της ανακοίνωσης δεν μπορούν να αποτυπώσουν πλήρως τη νέα κατανομή των ψηφοφόρων του. Η πρώτη μεταγενέστερη μέτρηση προσφέρει μια ένδειξη, αλλά χρειάζονται περισσότερα δεδομένα για να διαπιστωθεί ποιοι ωφελούνται και σε ποιον βαθμό.

Η υποχώρηση του πρωθυπουργού δεν σημαίνει υποχώρηση της σκληρής Δεξιάς

Στο i24NEWS η Εβραϊκή Ισχύς (Οτζμά Γεχουντίτ) του Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ φτάνει τις δέκα έδρες. Η καταγραφή συμβαδίζει με το ρεπορτάζ του Reuters για την απήχησή του σε νεότερους ψηφοφόρους. Ο Νετανιάχου μπορεί να χάνει κομματική επιρροή, ενώ ένα τμήμα του εκλογικού σώματος στρέφεται σε ακόμη σκληρότερες πολιτικές θέσεις.

Στον ευρύτερο χώρο των συμμάχων του βρίσκονται ο Θρησκευτικός Σιωνισμός–Ταυτότητα (Χατζιονούτ Χαντατίτ–Ζεχούτ), οι Σεφαραδίτες Φύλακες της Τορά (Σας) και ο Ενωμένος Ιουδαϊσμός της Τορά (Γιαχαντούτ ΧαΤορά). Οι προτεραιότητές τους δεν ταυτίζονται σε όλα τα ζητήματα. Ιδιαίτερα η στρατιωτική θητεία και οι απαιτήσεις των υπερορθόδοξων κοινοτήτων μπορούν να δημιουργήσουν εντάσεις ακόμη και μέσα σε ένα σχήμα που θα διέθετε επαρκείς έδρες.

Η εκλογική δύναμη των μικρότερων εταίρων καθορίζει και τον βαθμό εξάρτησης του πρωθυπουργού από αυτούς. Μια νέα κυβέρνηση με ισχνή πλειοψηφία θα έδινε σε κάθε μικρό κόμμα σημαντική δυνατότητα παρέμβασης στις αποφάσεις και στη διάρκειά της.

Η μάχη για την κυβέρνηση αρχίζει μετά την καταμέτρηση

Η μέτρηση του Channel 12 της 19ης Οκτωβρίου δίνει στον Άιζενκοτ προβάδισμα στην καταλληλότητα για την πρωθυπουργία, με 45% έναντι 33% του Νετανιάχου. Πρόκειται, όμως, για διαφορετικό ερώτημα από την πρόθεση ψήφου. Οι Ισραηλινοί εκλέγουν κοινοβουλευτικές λίστες και δεν ψηφίζουν απευθείας πρωθυπουργό. Η προσωπική υπεροχή χρειάζεται να μεταφραστεί σε έδρες και σε πολιτικά αποδεκτές συνεργασίες.

Τα σημερινά δεδομένα αφήνουν ανοικτές τρεις βασικές δυνατότητες. Το στρατόπεδο Νετανιάχου μπορεί να εξασφαλίσει επαρκή δύναμη για να συνεχίσει. Η αντιπολίτευση μπορεί να διευρύνει τις συνεργασίες της και να σχηματίσει κυβέρνηση ή η κάλπη μπορεί να οδηγήσει σε παρατεταμένη διαπραγμάτευση για ευρύτερο σχήμα και, εάν αυτή αποτύχει, σε νέα εκλογική αναμέτρηση. Πρόκειται για σενάρια που προκύπτουν από τους αριθμούς και τους πολιτικούς περιορισμούς, όχι φυσικά για προβλέψεις τελικού αποτελέσματος.

Η πρώτη εκλογική αναμέτρηση μετά την 7η Οκτωβρίου 2023 αφορά την ευθύνη για την καταστροφή, την ασφάλεια και τη λειτουργία του κράτους. Η έκβασή της μπορεί να εξαρτηθεί από πολύ συγκεκριμένες αποφάσεις: ποιοι ψηφοφόροι θα προσέλθουν, ποια μικρά κόμματα θα επιβιώσουν και ποιες από τις σημερινές απαγορεύσεις συνεργασίας θα παραμείνουν σε ισχύ. Η αντιπολίτευση διαθέτει προβάδισμα σε αρκετές μετρήσεις. Δεν διαθέτει, όμως, εξασφαλισμένη πλειοψηφία ούτε την πολιτική συμφωνία που απαιτείται για να κυβερνήσει.