Οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου και η πιθανότητα το αποτέλεσμα να «φρενάρει» τον Τραμπ: Ο φόβος συνταγματικής κρίσης, τα σενάρια για την επόμενη μέρα

Μπορούν οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου να βάλουν φρένο στην εξουσία του Ντόναλντ Τραμπ ή οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη εισέλθει σε μια περίοδο βαθιάς θεσμικής κρίσης, από την οποία δύσκολα θα επιστρέψουν; Το ερώτημα βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης στην Ουάσινγκτον, καθώς απομένουν μόλις 17 ημέρες για μια εκλογική αναμέτρηση, που ενδέχεται να καθορίσει το δεύτερο μισό της προεδρίας Τραμπ.

Οι Δημοκρατικοί εμφανίζονται να έχουν αυξημένες πιθανότητες να ανακτήσουν τον έλεγχο της Βουλής των Αντιπροσώπων, ενώ οι Ρεπουμπλικανοί βρίσκονται αντιμέτωποι με την αυξανόμενη δυσαρέσκεια για την οικονομία, την ακρίβεια και τον πόλεμο με το Ιράν.

Την ίδια ώρα, στο εσωτερικό του στρατοπέδου Τραμπ καταγράφονται εντάσεις και αλληλοκατηγορίες για την πορεία της προεκλογικής εκστρατείας. Σύμφωνα με το Reuters, ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται ιδιαίτερα δυσαρεστημένος με στενούς συνεργάτες του, στους οποίους καταλογίζει λανθασμένες επιλογές υποψηφίων και αναποτελεσματική αξιοποίηση των προεκλογικών κονδυλίων.

Ωστόσο, το πολιτικό διακύβευμα ξεπερνά την πιθανότητα μιας απλής εκλογικής ήττας. Σε δημοσίευμα των Financial Times, ο επικεφαλής οικονομικός σχολιαστής της εφημερίδας, Μάρτιν Γουλφ, συνομιλεί με τον Αμερικανό ιστορικό και πολιτικό αναλυτή Ρόμπερτ Κέιγκαν για το αν οι αμερικανικοί δημοκρατικοί θεσμοί μπορούν να περιορίσουν την εξουσία του Τραμπ και τι θα συμβεί, εάν οι Ρεπουμπλικανοί χάσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου.

Ο Κέιγκαν, πρώην σύμβουλος των Ρεπουμπλικανών και επί χρόνια επικριτής του Τραμπ, διατυπώνει μια εξαιρετικά ανησυχητική εκτίμηση: θεωρεί ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται ήδη σε μια διαδικασία μετάβασης προς ένα αυταρχικό σύστημα, χωρίς αυτό να σημαίνει πως η μετάβαση έχει ολοκληρωθεί. Πρόκειται για τη δική του πολιτική αποτίμηση, η οποία αποτελεί αντικείμενο έντονης αντιπαράθεσης στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Τι μπορεί ν' αλλάξει στις 3 Νοεμβρίου

Στις ενδιάμεσες εκλογές θα ανανεωθεί το σύνολο των 435 εδρών της Βουλής των Αντιπροσώπων και περίπου το ένα τρίτο των εδρών της Γερουσίας. Οι Ρεπουμπλικανοί διατηρούν σήμερα τον έλεγχο και των δύο σωμάτων, γεγονός που έχει διευκολύνει την προώθηση της κυβερνητικής ατζέντας.

Αν οι Δημοκρατικοί εξασφαλίσουν την πλειοψηφία στη Βουλή, θα μπορούν να δυσκολέψουν την ψήφιση νομοθετημάτων, να ενισχύσουν τον κοινοβουλευτικό έλεγχο και να ξεκινήσουν έρευνες για τη δράση της κυβέρνησης. Η κατάκτηση της Γερουσίας είναι δυσκολότερη, καθώς απαιτεί την ανατροπή περισσότερων εκλογικών ισορροπιών σε πολιτείες όπου οι Ρεπουμπλικανοί παραμένουν ισχυροί.

Αλλά ακόμη και μια νίκη μόνο στη Βουλή θα αποτελούσε σημαντικό πλήγμα για τον Τραμπ, καθώς θα περιόριζε τη δυνατότητά του να κυβερνά με τη στήριξη ενός πλήρως ελεγχόμενου από τους Ρεπουμπλικανούς Κογκρέσου.

Η ανησυχία για την επόμενη ημέρα

Ο Ρόμπερτ Κέιγκαν δεν περιορίζει την ανάλυσή του στο ποιο κόμμα θα κερδίσει. Θέτει ένα πιο θεμελιώδες ερώτημα: τι θα συμβεί εάν οι Δημοκρατικοί κερδίσουν τις εκλογές, αλλά αμφισβητηθεί η ομαλή ολοκλήρωση της διαδικασίας και η ανάληψη των καθηκόντων των νέων βουλευτών;

Σύμφωνα με τον ίδιο, ένας από τους πιο επικίνδυνους υποθετικούς δρόμους θα ήταν η παράταση της αβεβαιότητας γύρω από τα εκλογικά αποτελέσματα και η προσπάθεια παρεμπόδισης της συγκρότησης του νέου Κογκρέσου. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο, το οποίο δεν αποτελεί διαπιστωμένο κυβερνητικό σχέδιο, θα μπορούσε κατά την εκτίμησή του να οδηγήσει τη χώρα σε συνταγματική κρίση.

Ο Μάρτιν Γουλφ επισημαίνει ότι οι εκλογές οργανώνονται σε επίπεδο πολιτειών και ότι ο πρόεδρος δεν ελέγχει το σύνολο της εκλογικής διαδικασίας. Ένα σαφές αποτέλεσμα θα ήταν επομένως δύσκολο να ανατραπεί. Ο Κέιγκαν συμφωνεί ως προς τη σημασία μιας καθαρής εκλογικής νίκης, επιμένει ωστόσο ότι η αντοχή των θεσμών δεν εξαρτάται μόνο από τους γραπτούς νόμους, αλλά και από την προθυμία των πολιτικών αξιωματούχων να τους εφαρμόσουν.

Η φθορά του Τραμπ και οι τριγμοί στους Ρεπουμπλικανούς

Το πρόβλημα για τον Αμερικανό πρόεδρο είναι ότι οι εκλογές πλησιάζουν μέσα σε ένα δυσμενές πολιτικό και οικονομικό περιβάλλον.

Η άνοδος των τιμών, οι επιπτώσεις των δασμών και η δυσαρέσκεια για τον πόλεμο στο Ιράν έχουν διαβρώσει τη δημοτικότητά του, ενώ αρκετοί Ρεπουμπλικανοί υποψήφιοι επιχειρούν να διαφοροποιηθούν από επιμέρους κυβερνητικές επιλογές.

Σύμφωνα με τους Financial Times, υποψήφιοι σε πολιτείες όπως το Μίσιγκαν, το Νιου Χάμσαϊρ και το Μέιν έχουν εκφράσει αντιρρήσεις για την εμπορική πολιτική του Τραμπ, καθώς οι δασμοί αντιμετωπίζονται από σημαντικό μέρος των ψηφοφόρων ως πρόσθετη επιβάρυνση στο κόστος ζωής.

Παράλληλα, η εικόνα στο εσωτερικό της προεκλογικής μηχανής των Ρεπουμπλικανών επιβαρύνεται από διαφωνίες γύρω από τη στρατηγική.

Το Reuters υποστηρίζει ότι ο Τραμπ έχει εκφράσει τη δυσαρέσκειά του για τον Τζέιμς Μπλερ, επικεφαλής του MAGA Inc., αλλά και για επιλογές που συνδέονται με τη λειτουργία της προεκλογικής εκστρατείας. Στο επίκεντρο βρίσκεται και η αποτελεσματικότητα ενός μηχανισμού που διαθέτει εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια για τη στήριξη των Ρεπουμπλικανών υποψηφίων.

Οι Δημοκρατικοί μετατρέπουν τις εκλογές σε δημοψήφισμα για τον Τραμπ

Μία από τις πιο χαρακτηριστικές πτυχές της προεκλογικής εκστρατείας είναι ότι οι δύο πλευρές ακολουθούν διαφορετική στρατηγική ως προς την παρουσία του Αμερικανού προέδρου. Ο ίδιος ο Τραμπ καλεί τους υποστηρικτές του να αντιμετωπίσουν την αναμέτρηση, σαν να βρίσκεται προσωπικά στο ψηφοδέλτιο.

Οι Δημοκρατικοί έχουν υιοθετήσει αυτή τη λογική, επιδιώκοντας να συνδέσουν τους Ρεπουμπλικανούς υποψηφίους με τις πιο αντιδημοφιλείς επιλογές της κυβέρνησης. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Associated Press, από την 1η Σεπτεμβρίου οι Δημοκρατικοί έχουν δαπανήσει περισσότερα από 163 εκατ. δολάρια σε τηλεοπτικές διαφημίσεις που αναφέρονται στον Τραμπ, ενώ οι σχετικές προβολές πλησιάζουν τις 180.000.

Αντίθετα, οι διαφημίσεις των Ρεπουμπλικανών με αναφορές στον πρόεδρο είναι πολύ λιγότερες, στοιχείο που αποτυπώνει τις διαφορετικές εκλογικές επιδιώξεις των δύο κομμάτων.

Ο Κέιγκαν θεωρεί ότι μια καθαρή ήττα των Ρεπουμπλικανών θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντική καμπή, αλλά αμφισβητεί ότι θα αρκούσε για την πλήρη αποκατάσταση της θεσμικής κανονικότητας. Κατά την εκτίμησή του, η δεύτερη θητεία Τραμπ έχει επιφέρει βαθιές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, από το υπουργείο Δικαιοσύνης και το FBI έως άλλους θεσμούς της δημόσιας διοίκησης.

Οι υποστηρικτές του προέδρου, αντίθετα, αντιμετωπίζουν πολλές από αυτές τις παρεμβάσεις ως αναγκαία προσπάθεια αναδιάρθρωσης ενός ομοσπονδιακού μηχανισμού που θεωρούν υπερβολικά γραφειοκρατικό ή πολιτικά εχθρικό προς την εκλεγμένη κυβέρνηση.

Ακόμη και αν οι Δημοκρατικοί κερδίσουν τη Βουλή ή και τη Γερουσία, ο Τραμπ θα εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικές εκτελεστικές εξουσίες. Θα μπορεί να ασκεί πολιτική μέσω προεδρικών διαταγμάτων και ομοσπονδιακών υπηρεσιών, ενώ το Κογκρέσο θα έχει τη δυνατότητα να επηρεάζει τη νομοθεσία, τη χρηματοδότηση του κράτους και τον έλεγχο της κυβέρνησης.

Μια πιθανή αλλαγή των κοινοβουλευτικών συσχετισμών θα μπορούσε επίσης να προκαλέσει παρατεταμένες συγκρούσεις για τον προϋπολογισμό και την οικονομική πολιτική.

Για τον Ρόμπερτ Κέιγκαν, η αμερικανική κρίση δεν ξεκινά ούτε τελειώνει με τον Ντόναλντ Τραμπ. Αντανακλά μια βαθύτερη σύγκρουση γύρω από την πολιτική ταυτότητα των Ηνωμένων Πολιτειών, τον ρόλο των θεσμών, τη μετανάστευση και τη θέση της χώρας στον κόσμο.

Ο ίδιος θεωρεί ότι η αμερικανική κοινωνία βρίσκεται αντιμέτωπη με αντικρουόμενες αντιλήψεις για το κράτος, την ελευθερία και την πολιτική εξουσία, οι οποίες δεν πρόκειται να εξαφανιστούν με μία εκλογική αναμέτρηση. Αυτό εξηγεί και γιατί η 3η Νοεμβρίου αντιμετωπίζεται από πολλούς αναλυτές ως κάτι περισσότερο από μια μάχη για την πλειοψηφία στο Κογκρέσο.

Για τους Δημοκρατικούς, είναι μια ευκαιρία να περιορίσουν την εξουσία του Τραμπ. Για τους Ρεπουμπλικανούς, είναι η μάχη για τη διατήρηση της δυνατότητας εφαρμογής της κυβερνητικής τους πολιτικής. Για τους επικριτές της σημερινής διοίκησης, όπως ο Κέιγκαν, αποτελεί και μια δοκιμασία της αντοχής των δημοκρατικών θεσμών.

Όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα, πάντως, η εκλογική αναμέτρηση δεν θα κρίνει μόνο την πορεία της αμερικανικής πολιτικής για τα επόμενα δύο χρόνια. Θα επηρεάσει και τη στάση των Ηνωμένων Πολιτειών απέναντι στους συμμάχους τους, τις διεθνείς συγκρούσεις και την παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων.