Κυπριακό: Η απεσταλμένη του ΓΓ του ΟΗΕ Α. Ολγκίν στην τουρκική «πρεσβεία» στα κατεχόμενα παρά το ψήφισμα 550 του ΟΗΕ

Μια επίσκεψη με ιδιαίτερο πολιτικό και διπλωματικό βάρος πραγματοποίησε σήμερα η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για το Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, η οποία επέλεξε να μεταβεί στη λεγόμενη τουρκική "πρεσβεία" στα κατεχόμενα και να συναντηθεί με τον εκεί Τούρκο «πρέσβη», Αλί Μουράτ Μπαστσερί.

Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στο κτίριο που η Άγκυρα χρησιμοποιεί ως "πρεσβεία" του παράνομου μορφώματος, το οποίο αναγνωρίζεται αποκλειστικά και μόνο από την Τουρκία. Το γεγονός επιβεβαιώθηκε από τουρκοκυπριακά μέσα ενημέρωσης, αλλά και από ανακοίνωση της ίδιας της τουρκικής «πρεσβείας», η οποία παρουσίασε τη συνάντηση ως επίσημη διπλωματική επαφή.

Σύμφωνα με όσα μεταδόθηκαν στα κατεχόμενα, αντικείμενο της συζήτησης ήταν οι εξελίξεις στο Κυπριακό. Δεν δημοσιοποιήθηκαν περισσότερες λεπτομέρειες για το περιεχόμενό της.

Το πρόβλημα με την πρωτοβουλία της Ολγκίν δεν βρίσκεται στην επικοινωνία της με την Τουρκία. Η Άγκυρα αποτελεί μέρος της διαδικασίας για το Κυπριακό και οι εκπρόσωποι του ΟΗΕ έχουν επανειλημμένα συνομιλήσει με Τούρκους αξιωματούχους. Η ουσιαστική διαφορά βρίσκεται στην επιλογή να πραγματοποιηθεί η συνάντηση στις εγκαταστάσεις μιας διπλωματικής αντιπροσωπείας, της οποίας το καθεστώς αμφισβητεί ευθέως το ίδιο το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Η Κολομβιανή διπλωμάτης, που έχει αναλάβει να διευκολύνει την προσπάθεια επανέναρξης των διαπραγματεύσεων, γνωρίζει το καθεστώς που επικρατεί στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου. Γνωρίζει επίσης ότι οι αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας αποτελούν το θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο καλείται να εργαστεί.

Το ψήφισμα 550, το οποίο υιοθετήθηκε στις 11 Μαΐου 1984, καταδικάζει ρητά την ανταλλαγή λεγόμενων πρέσβεων μεταξύ της Τουρκίας και της τουρκοκυπριακής ηγεσίας, χαρακτηρίζοντας τις ενέργειες αυτές παράνομες και άκυρες. Παράλληλα, καλεί τα κράτη να μην αναγνωρίσουν ή διευκολύνουν την αποσχιστική οντότητα.

Το ψήφισμα δεν προβλέπει ρητή απαγόρευση κάθε συνάντησης αξιωματούχου του ΟΗΕ με εκπρόσωπο της Τουρκίας στα κατεχόμενα. Ωστόσο, η παρουσία της προσωπικής απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα στην αποκαλούμενη πρεσβεία δημιουργεί ένα σοβαρό ζήτημα πολιτικού συμβολισμού, ακριβώς επειδή το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει απορρίψει τη νομιμότητα της ανταλλαγής διπλωματικών εκπροσώπων.

Το προηγούμενο του 2013 και η αντίδραση Αναστασιάδη

Η σημερινή συνάντηση αποκτά μεγαλύτερη σημασία εξαιτίας ενός αντίστοιχου περιστατικού που είχε προκαλέσει έντονη διπλωματική αντιπαράθεση πριν από σχεδόν 13 χρόνια.

Στις 14 Δεκεμβρίου 2013, ο τότε ειδικός σύμβουλος του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για το Κυπριακό, Αλεξάντερ Ντάουνερ, συναντήθηκε με τον τότε υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας, Αχμέτ Νταβούτογλου, στη λεγόμενη τουρκική "πρεσβεία" στα κατεχόμενα.

Η αντίδραση της Κυπριακής Δημοκρατίας υπήρξε άμεση και ιδιαίτερα αυστηρή.

Στις 16 Δεκεμβρίου 2013, κατόπιν οδηγιών του τότε Προέδρου Νίκου Αναστασιάδη, το κυπριακό Υπουργείο Εξωτερικών προχώρησε σε επίσημο διάβημα προς την ειδική αντιπρόσωπο του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ στην Κύπρο, Λίζα Μπάτενχαϊμ.

Το διάβημα επέδωσε ο τότε αναπληρωτής γενικός διευθυντής του Υπουργείου Εξωτερικών και νυν Διοικητής της ΚΥΠ, πρέσβης Τάσος Τζιωνής, ενώ παράλληλα δόθηκαν οδηγίες στη Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Κυπριακής Δημοκρατίας στη Νέα Υόρκη να προβεί σε ανάλογη ενέργεια προς τη Γραμματεία των Ηνωμένων Εθνών, στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο.

Η επίσημη ανακοίνωση του κυπριακού Υπουργείου Εξωτερικών έκανε λόγο για «έντονη απογοήτευση και βαθύτατη δυσαρέσκεια», ενώ καταδίκαζε την ενέργεια του Ντάουνερ ως παραβίαση ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας, με ειδική αναφορά στο ψήφισμα 550.

Η Λευκωσία είχε υποστηρίξει τότε ότι η συμπεριφορά του αξιωματούχου του ΟΗΕ υπονόμευε τις προσπάθειες επανέναρξης των διαπραγματεύσεων.

Μάλιστα, ο τότε κυβερνητικός εκπρόσωπος Χρήστος Στυλιανίδης (νυν βουλευτής Επικρατείας της ΝΔ) είχε χαρακτηρίσει τη συνάντηση στη συγκεκριμένη τοποθεσία «μέγα λάθος».

Το ιστορικό αυτό προηγούμενο καθιστά ακόμη πιο αξιοσημείωτη την επιλογή της Ολγκίν. Στην περίπτωση του Ντάουνερ, ο κύριος συνομιλητής ήταν ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, ο οποίος βρισκόταν στα κατεχόμενα. Στη σημερινή περίπτωση, η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα επισκέφθηκε απευθείας τον Τούρκο «πρέσβη», στην έδρα της αμφισβητούμενης διπλωματικής αποστολής.

Η διπλωματία και τα όρια του ΟΗΕ

Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία καταβάλλονται προσπάθειες να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για επανέναρξη των συνομιλιών, έπειτα από το αδιέξοδο του Κραν Μοντανά το 2017.

Η Ολγκίν είχε ήδη συναντηθεί με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν, ενώ για τις 9 Νοεμβρίου έχει προγραμματιστεί κοινή συνάντηση με τη συμμετοχή του Προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη.

Η ίδια έχει εκφράσει αισιοδοξία για την προοπτική προόδου, ωστόσο η επιλογή της να επισκεφθεί την τουρκική «πρεσβεία» προσθέτει ένα θέμα που αφορά τη στάση και τις πρακτικές των Ηνωμένων Εθνών.

Ο ΟΗΕ μπορεί να διατηρεί επαφές με όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές, χωρίς αυτό να συνεπάγεται αναγνώριση του ψευδοκράτους. Υπάρχει, όμως, ουσιαστική διαφορά μεταξύ της διπλωματικής επικοινωνίας και της επιλογής ενός χώρου που συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια της Άγκυρας να παρουσιάσει το κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου ως χωριστό κράτος.

Η τουρκική πλευρά παρουσιάζει τη συγκεκριμένη αντιπροσωπεία ως κανονική πρεσβεία και τον επικεφαλής της ως διαπιστευμένο πρέσβη. Το Συμβούλιο Ασφαλείας, αντιθέτως, έχει καταδικάσει αυτήν ακριβώς τη διπλωματική πρακτική.

Το γεγονός ότι η Ολγκίν εκπροσωπεί προσωπικά τον Γενικό Γραμματέα προσδίδει στην επίσκεψή της πρόσθετη βαρύτητα, ανεξάρτητα από τις προθέσεις της.

Πλέον, η Λευκωσία βρίσκεται μπροστά σε ένα συγκεκριμένο διπλωματικό ζήτημα. Το 2013 είχε θεωρήσει ανάλογη επίσκεψη αξιωματούχου του ΟΗΕ αρκετά σοβαρή ώστε να προχωρήσει σε επίσημα διαβήματα τόσο στην Κύπρο όσο και στη Νέα Υόρκη.

Η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη καλείται να τοποθετηθεί απέναντι σε μια πρακτική για την οποία υπάρχει ήδη καταγεγραμμένη επίσημη αντίδραση της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Αντίστοιχα, η Γραμματεία του ΟΗΕ έχει λόγο να διευκρινίσει πώς συμβιβάζεται η επιλογή της συγκεκριμένης έδρας για τη συνάντηση με το ψήφισμα 550 και με τον ρόλο που έχει αναθέσει στην προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα.