Ποιοι «βλέπουν» νέα Γιάλτα στην Κίνα: Οι επιδιώξεις Τραμπ και Πούτιν, ο απρόθυμος οικοδεσπότης Σι - Ανησυχία από το Κίεβο μέχρι το Τόκιο για αναδιανομή των σφαιρών επιρροής

Μια συνάντηση που θα μπορούσε να επηρεάσει τις παγκόσμιες γεωπολιτικές ισορροπίες προετοιμάζεται για την επόμενη εβδομάδα στην Κίνα, με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ να αναμένεται να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι, για να συζητήσουν από τους πολέμους στην Ουκρανία και το Ιράν μέχρι τα πυρηνικά όπλα και την τεχνητή νοημοσύνη.

Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, οι πιθανότητες να προκύψει μια συνολική συμφωνία από αυτή τη σπάνια συνάντηση παραμένουν περιορισμένες, καθώς οι τρεις ηγέτες προσέρχονται με διαφορετικές επιδιώξεις, ενώ σε Κίεβο, Ταϊπέι και Τόκιο εντείνεται η ανησυχία για το ενδεχόμενο οι μεγάλες δυνάμεις να διαπραγματευτούν συμφωνίες που θα καθορίσουν το μέλλον μικρότερων χωρών -αλλά χωρίς τη συμμετοχή τους.

Οι διαπραγματεύσεις της τελευταίας στιγμής για τη συνάντηση των τριών ηγετών δεν έχουν ακόμη καταλήξει σε συμφωνία για την ατζέντα ή τη μορφή των συνομιλιών, σύμφωνα με δύο πρόσωπα που γνωρίζουν τον σχεδιασμό. Παρ' όλα αυτά, η συνάντηση αναμένεται να πραγματοποιηθεί στη Σεντζέν, όπου οι ηγέτες θα συμμετάσχουν στο φόρουμ Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας - Ειρηνικού (APEC).

Οι τρεις άνδρες προσέρχονται με εντελώς διαφορετικούς στόχους.

Ο Πούτιν βλέπει μια ευκαιρία να εξασφαλίσει συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία με τους δικούς του όρους. Ο Τραμπ, ο οποίος έχει δεχθεί πολιτικό πλήγμα από τις πρόσφατες εκλογικές ήττες του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος σε Βουλή και Γερουσία, θεωρεί ότι πρόκειται για μια ευκαιρία να περάσει στην ιστορία, ενδεχομένως με μια τριμερή συμφωνία για τον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών.

Για τον Σι, ωστόσο, πρόκειται για μια απρόβλεπτη συνάντηση, γεμάτη κινδύνους.

Το αυτοσχεδιαστικό ύφος του Ρεπουμπλικανού προέδρου έρχεται σε αντίθεση με την προσεκτικά σχεδιασμένη προσέγγιση του Σι στις συναντήσεις υψηλού επιπέδου. Παράλληλα, η επιθυμία του Τραμπ για συμφωνία στον έλεγχο των εξοπλισμών προσκρούει στην πραγματικότητα ότι η Κίνα, η οποία διαθέτει πολύ λιγότερα πυρηνικά όπλα από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή τη Ρωσία, θεωρεί τον εαυτό της μειονεκτούσα πυρηνική δύναμη.

«Αυτό είναι κάτι που οι Κινέζοι απεχθάνονται» δήλωσε ο Έντγκαρ Κέιγκαν, πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν, αρμόδιος για την Ανατολική Ασία, ο οποίος σήμερα εργάζεται στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών (CSIS).

«Νομίζω ότι μπορούμε με ασφάλεια να πούμε πως οι Κινέζοι δεν επιθυμούν συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες για τον έλεγχο των εξοπλισμών. Και σίγουρα δεν θέλουν να το κάνουν μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία, επειδή αυτό θα υποδήλωνε ότι αποδέχονται την αντίληψη πως αποτελούν πλέον μια μεγάλη πυρηνική δύναμη, η οποία θα πρέπει να υπόκειται σε αντίστοιχους περιορισμούς» εξήγησε.

Για τις μικρότερες χώρες που δεν θα βρίσκονται στο τραπέζι, μεταξύ των οποίων η Ουκρανία και η Ταϊβάν, το ενδεχόμενο οι μεγάλες δυνάμεις να καταλήξουν σε μια παρασκηνιακή συμφωνία ερήμην τους, τους προκαλεί βαθιά ανησυχία.

Η συνάντηση θα αποτελούσε το τελευταίο επεισόδιο σε μια σειρά εντυπωσιακών διπλωματικών πρωτοβουλιών του Τραμπ κατά τη διάρκεια των σχεδόν έξι ετών που έχει διατελέσει πρόεδρος των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων των προηγούμενων συναντήσεών του με τον Πούτιν και τον ηγέτη της Βόρειας Κορέας, Κιμ Γιονγκ Ουν. Καμία από εκείνες τις συναντήσεις δεν οδήγησε σε ουσιαστική διπλωματική πρόοδο.

Υψηλόβαθμος αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ δήλωσε ότι «δεν αναμένουμε να καταλήξουμε σε οποιαδήποτε συμφωνία» για τα πυρηνικά ζητήματα, προσθέτοντας, ωστόσο, ότι «είναι καιρός η Κίνα να αναλάβει μεγαλύτερο ρόλο» και να συζητήσει το συγκεκριμένο θέμα.

«Η Κίνα βρίσκεται σε επικοινωνία με τα ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με μια συνάντηση μεταξύ των τριών αρχηγών κρατών», δήλωσε την Παρασκευή εκπρόσωπος της κινεζικής πρεσβείας στην Ουάσινγκτον. «Δεν έχουμε κάτι να ανακοινώσουμε αυτή τη στιγμή» συμπλήρωσε.

Οι φόβοι για μια νέα «Γιάλτα» και οι ανησυχίες των μικρότερων χωρών

Η σχεδιαζόμενη συνάντηση έχει προκαλέσει συγκρίσεις, ιδιαίτερα στη Ρωσία, με τη Διάσκεψη της Γιάλτας του 1945 μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, της Βρετανίας και της Σοβιετικής Ένωσης, η οποία καθόρισε τις σφαίρες επιρροής, έθεσε τις βάσεις για τη μεταπολεμική παγκόσμια τάξη και έμεινε στην Ιστορία ως σύμβολο συμφωνιών μεταξύ μεγάλων δυνάμεων που επιβάλλονται σε μικρότερες χώρες.

Για τους Ρώσους εθνικιστές, η προοπτική μιας σύγχρονης εκδοχής της Γιάλτας έχει προκαλέσει ενθουσιασμό, καθώς θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για μια συμφωνία τερματισμού του πολέμου στην Ουκρανία, ο οποίος διαρκεί ήδη τέσσερα χρόνια, με όρους ευνοϊκούς για τη Μόσχα.

Όπως υποστηρίζουν, ακόμη και η πραγματοποίηση της συνάντησης από μόνη της αναβαθμίζει τη Ρωσία στο επίπεδο μιας υπερδύναμης, δίπλα στην Κίνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

«Δείχνει ποιοι είναι σημαντικοί στον κόσμο: Εμείς, η Κίνα και η Δύση» δήλωσε αυτή την εβδομάδα στο Radio Sputnik ο Ρώσος εθνικιστής ιδεολόγος Αλεξάντρ Ντούγκιν. «Έχει βαθύ συμβολισμό. Είναι η επιβεβαίωση ενός πολυπολικού κόσμου, την ύπαρξη του οποίου αρνείται η Δύση» σχολίασε ακόμη.

Ωστόσο, η πιθανή συνάντηση έχει προκαλέσει ανησυχία από το Κίεβο μέχρι το Τόκιο, σύμφωνα με πρόσωπα που έχουν ενημερωθεί για τις αντιδράσεις των αντίστοιχων κυβερνήσεων. «Πραγματικά δεν θέλουμε αυτό να μετατραπεί σε μια "Γιάλτα 2, 3, 4", με αναδιανομή της επιρροής» είχε δηλώσει τον περασμένο μήνα ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Οι συμβολισμοί μιας τέτοιας συνάντησης είναι ιδιαίτερα άβολοι για την Κίνα, η οποία δεν είχε προσκληθεί στη Διάσκεψη της Γιάλτας το 1945 και επιχειρεί σήμερα να παρουσιάζεται ως υπερασπιστής των μικρότερων χωρών.

Ο απρόθυμος οικοδεσπότης και η διαφωνία για τα πυρηνικά

Η πρόταση του Τραμπ για συνομιλίες σχετικά με τον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών θεωρείται εξα ρχής μη αποδεκτή από το Πεκίνο, σύμφωνα με Κινέζους ακαδημαϊκούς, που μίλησαν στο Reuters. Η Ρωσία και οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν καθεμία περισσότερες από 5.000 πυρηνικές κεφαλές, ενώ η Κίνα διαθέτει περίπου 500, αν και το Πεκίνο επεκτείνει με ταχείς ρυθμούς το πυρηνικό του οπλοστάσιο.

Παρ' όλα αυτά, την επόμενη εβδομάδα ο Σι θα αναλάβει τον ρόλο του οικοδεσπότη. Το Πεκίνο και η Μόσχα έχουν αναπτύξει στενότερες σχέσεις τα τελευταία χρόνια, με εμπορικές συναλλαγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και ανταλλαγή στρατιωτικής τεχνογνωσίας. Ωστόσο, έχουν ακολουθήσει διαφορετικές προσεγγίσεις απέναντι στην προοπτική της τριμερούς συνάντησης.

Ενώ η Μόσχα επιδιώκει να τεθεί στο τραπέζι ο πόλεμος στην Ουκρανία, το Πεκίνο αντιστέκεται στην ένταξη του συγκεκριμένου ζητήματος στην ημερήσια διάταξη, σύμφωνα με πρόσωπο που έχει ενημερωθεί για τις προετοιμασίες και έναν Ευρωπαίο διπλωμάτη, οι οποίοι μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας.

Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε την Παρασκευή ότι ο Τραμπ δεν είναι πιθανό να θέσει το ζήτημα του πολέμου στην Ουκρανία και ότι οι τριμερείς συνομιλίες δεν αποτελούν το κατάλληλο πλαίσιο για μια τέτοια συζήτηση.

«Ανταλλάσσονται προτάσεις σχετικά με μια πιθανή ημερήσια διάταξη» δήλωσε στους δημοσιογράφους τη Δευτέρα ο εκπρόσωπος του Πούτιν, Ντμίτρι Πεσκόφ. «Σε κάθε περίπτωση, η συνάντηση θα έχει σίγουρα ενδιαφέρον. Και, φυσικά, θα προσελκύσει την προσοχή ανθρώπων σε ολόκληρο τον κόσμο» τόνισε ακόμη.

Αυτό ακριβώς επιδιώκει και ο Τραμπ. Αντιμέτωπος με ένα Κογκρέσο που θα ελέγχεται από τους Δημοκρατικούς την επόμενη χρονιά, ο Αμερικανός πρόεδρος ενδέχεται να αναζητεί επιτυχίες στην εξωτερική πολιτική.

Μια συμφωνία για τους εξοπλισμούς ή μια συμβολή στον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν θα μπορούσε να ενισχύσει την πολιτική και ιστορική παρακαταθήκη του.

«Ο πρόεδρος αναμφίβολα θα επιδιώξει να αξιοποιήσει αυτό το ταξίδι για να επαναβεβαιώσει την ηγετική του θέση και το κύρος του, να επιδείξει τις ικανότητές του ως πολιτικού ηγέτη και, ουσιαστικά, να προβάλει τον εαυτό του στη διεθνή σκηνή», δήλωσε ο Κερτ Τονγκ, πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών με αρμοδιότητα την Ανατολική Ασία, ο οποίος σήμερα είναι διευθύνων εταίρος της συμβουλευτικής εταιρείας Asia Group.