Χάος στις ΗΠΑ με περισσότερες από 11.500 ακυρώσεις πτήσεων, χιλιάδες εγκλωβισμένοι επιβάτες και φόβοι για πολυήμερη αναστάτωση

Σε μια δύσκολη επιχείρηση αποκατάστασης των αεροπορικών συγκοινωνιών έχουν επιδοθεί οι Ηνωμένες Πολιτείες, μετά τη σοβαρότερη καθολική καθήλωση πτήσεων των τελευταίων 25 ετών, με χιλιάδες επιβάτες να παραμένουν εγκλωβισμένοι στα αεροδρόμια, εκατοντάδες αεροσκάφη να βρίσκονται εκτός του προγραμματισμένου τους δρομολογίου και τις αεροπορικές εταιρείες να προειδοποιούν ότι οι επιπτώσεις μπορεί να συνεχιστούν για αρκετές ημέρες.

Το πρωί του Σαββάτου 14 Νοεμβρίου, παρά την επαναλειτουργία του αμερικανικού εναέριου χώρου, η κατάσταση εξακολουθεί να παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα. Σύμφωνα με τα νεότερα διαθέσιμα στοιχεία της πλατφόρμας FlightAware, περισσότερες από 8.860 πτήσεις προς, από ή εντός των ΗΠΑ ακυρώθηκαν την Παρασκευή, ενώ περίπου 2.650 επιπλέον ακυρώσεις είχαν ήδη καταγραφεί για το Σάββατο, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό σε περισσότερες από 11.500.


Οι αριθμοί συνεχίζουν να μεταβάλλονται, ενώ δεν αποδίδονται υποχρεωτικά όλες οι ακυρώσεις αποκλειστικά στο τεχνικό πρόβλημα της Παρασκευής. Ωστόσο, το μέγεθος της διαταραχής αποτυπώνει τις αλυσιδωτές συνέπειες που προκάλεσε η απόφαση της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (FAA) να απαγορεύσει για περισσότερες από τέσσερις ώρες τις απογειώσεις σε ολόκληρη τη χώρα.


Η κρίση έχει επηρεάσει πτήσεις εσωτερικού και εξωτερικού, δημιουργώντας προβλήματα ακόμη και σε αεροδρόμια του Καναδά και του Μεξικού, ενώ οι αμερικανικές εταιρείες επιχειρούν να επανατοποθετήσουν τα αεροσκάφη και τα πληρώματά τους.

Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι η τεχνική δυσλειτουργία αποκάλυψε την εξάρτηση του μεγαλύτερου δικτύου αερομεταφορών στον κόσμο από απαρχαιωμένα συστήματα επικοινωνίας, ορισμένα από τα οποία βασίζονται σε τεχνολογίες της δεκαετίας του 1980.

Η αμερικανική κυβέρνηση επιβεβαίωσε ότι η αστοχία συνδέεται με την υπερφόρτωση παλαιού τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού, χωρίς να έχει ακόμη εξακριβωθεί οριστικά τι προκάλεσε την αρχική δυσλειτουργία.

Νέες ακυρώσεις το Σάββατο και επιβάτες που δεν γνωρίζουν πότε θα ταξιδέψουν

Η εικόνα που επικρατεί στα μεγάλα αεροδρόμια των ΗΠΑ αποτυπώνει το μέγεθος της κρίσης. Στο Ντάλας, στο Σικάγο, στη Νέα Υόρκη, στο Λος Άντζελες και σε δεκάδες άλλους αερολιμένες, οι αεροπορικές εταιρείες προσπαθούν να εξυπηρετήσουν επιβάτες των οποίων οι πτήσεις ακυρώθηκαν ή μετατέθηκαν για το Σαββατοκύριακο.

Αρκετοί ταξιδιώτες πέρασαν πολλές ώρες μέσα στα αεροσκάφη τους, περιμένοντας να απογειωθούν ή να εξασφαλίσουν θέση στάθμευσης μετά την προσγείωση. Άλλοι αναγκάστηκαν να αναζητήσουν ξενοδοχείο, καθώς η ακύρωση της πτήσης τους δεν συνοδεύτηκε από άμεση δυνατότητα επανακράτησης.

Στο αεροδρόμιο του Ντάλας, μια μητέρα και η 14χρονη κόρη της περίμεναν περισσότερες από τέσσερις ώρες για να ταξιδέψουν στο Οχάιο, όπου η έφηβη σχεδίαζε να κάνει έκπληξη σε μια φίλη της. Τελικά αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το ταξίδι, χωρίς να γνωρίζουν πότε θα μπορούσαν να αναχωρήσουν.

Στο Λος Άντζελες, επιβάτες πτήσης από το Νιούαρκ παρέμειναν μέσα στο αεροπλάνο για περισσότερες από πέντε ώρες μετά την προσγείωση, καθώς δεν υπήρχε διαθέσιμη πύλη για την αποβίβασή τους.

Ανάλογη κατάσταση επικράτησε στη Σάρλοτ της Βόρειας Καρολίνας, όπου επιβάτες αναγκάστηκαν να παραμείνουν επί ώρες στην πίστα του αεροδρομίου, προτού αναζητήσουν εναλλακτικούς τρόπους μετακίνησης. Οι αεροπορικές εταιρείες έχουν αρχίσει να επαναφέρουν τις πτήσεις τους, ωστόσο η ανάκαμψη δεν είναι ομοιόμορφη.

Η Delta, η United και η American Airlines ανακοίνωσαν ότι προχωρούν στη σταδιακή αποκατάσταση των προγραμμάτων τους, ενώ η JetBlue είχε ακυρώσει μεγάλο μέρος των πτήσεών της το βράδυ της Παρασκευής, προγραμματίζοντας την επανέναρξη των υπηρεσιών της το Σάββατο.

Οι εταιρείες έχουν παράλληλα ενεργοποιήσει ειδικές διαδικασίες αλλαγής εισιτηρίων για τους επιβάτες που επηρεάζονται από την αναστάτωση.

Γιατί δεν αρκεί η επαναλειτουργία του εναέριου χώρου

Το μεγαλύτερο πρόβλημα για τις αεροπορικές εταιρείες είναι ότι η καθολική απαγόρευση απογειώσεων ανέτρεψε τον προγραμματισμό χιλιάδων πτήσεων. Κάθε αεροπλάνο πραγματοποιεί διαδοχικά δρομολόγια μέσα στην ημέρα. Ένα αεροσκάφος που αναχωρεί το πρωί από τη Νέα Υόρκη μπορεί να προβλέπεται να πραγματοποιήσει άλλες δύο ή τρεις πτήσεις μέχρι το βράδυ. Όταν καθηλώνεται για πολλές ώρες, ολόκληρη αυτή η αλληλουχία διακόπτεται.

Το ίδιο ισχύει και για τα πληρώματα, τα οποία υπόκεινται σε αυστηρούς κανόνες για τον μέγιστο χρόνο υπηρεσίας και τις υποχρεωτικές περιόδους ανάπαυσης. Ακόμη και όταν ένα αεροσκάφος είναι τεχνικά έτοιμο να απογειωθεί, η πτήση του μπορεί να μην πραγματοποιηθεί επειδή ο κυβερνήτης ή το πλήρωμα καμπίνας έχει ήδη συμπληρώσει τις επιτρεπόμενες ώρες εργασίας.

Στο πρόβλημα προστίθενται οι επιβάτες που έχασαν πτήσεις ανταπόκρισης, τα αεροσκάφη που προσγειώθηκαν σε διαφορετικά αεροδρόμια από εκείνα που είχαν προγραμματιστεί και οι περιορισμένες διαθέσιμες θέσεις στις επόμενες πτήσεις.

Αυτό εξηγεί γιατί μια διακοπή διάρκειας λίγο μεγαλύτερης των τεσσάρων ωρών μπορεί να επηρεάσει την αεροπορική κίνηση για ημέρες.

Ο Αμερικανός υπουργός Μεταφορών Σον Ντάφι αναγνώρισε ότι η επάνοδος στην κανονικότητα δεν θα είναι άμεση. «Θα χρειαστούμε χρόνο για να ξεμπερδέψουμε με όσα συνέβησαν», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι η δυνατότητα πραγματοποίησης των πτήσεων εξαρτάται πλέον από τη διαθεσιμότητα αεροσκαφών και πληρωμάτων.

Η αμερικανική κυβέρνηση εκτιμά ότι το σύστημα θα έχει επανέλθει σε ομαλή λειτουργία πριν από την περίοδο των ταξιδιών για την Ημέρα των Ευχαριστιών, χωρίς όμως να μπορεί να προσδιορίσει με ακρίβεια πότε θα αποκατασταθούν πλήρως όλα τα δρομολόγια.

Πώς καθηλώθηκαν τα αεροσκάφη σε ολόκληρη τη χώρα

Η κρίση ξεκίνησε το απόγευμα της Παρασκευής 13 Νοεμβρίου. Στις 15:36, ώρα Ανατολικής Ακτής, οι αμερικανικές αρχές κατέγραψαν αστάθεια στα συστήματα επικοινωνίας και στα δεδομένα ραντάρ που χρησιμοποιούνται από τα περιφερειακά κέντρα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας.

Το πρόβλημα επηρέασε τα 22 κέντρα ελέγχου που διαχειρίζονται τις πτήσεις στον αμερικανικό εναέριο χώρο, καθώς και εγκαταστάσεις που παρακολουθούν τα αεροσκάφη κατά την προσέγγιση και την αναχώρησή τους από μεγάλα αεροδρόμια.

Λίγο πριν από τις 16:00, η FAA εξέδωσε εντολή καθολικής καθήλωσης των απογειώσεων, επικαλούμενη «έκτακτες περιστάσεις και λόγους ασφαλείας». Η εντολή, γνωστή ως ground stop, απαιτούσε από όλα τα αεροσκάφη που βρίσκονταν στο έδαφος να παραμείνουν καθηλωμένα μέχρι νεωτέρας.

Οι πτήσεις που βρίσκονταν ήδη στον αέρα συνέχισαν να παρακολουθούνται και να κατευθύνονται προς ασφαλείς προσγειώσεις, ενώ οι διεθνείς πτήσεις εξετάζονταν κατά περίπτωση. Σύμφωνα με τα στοιχεία της εταιρείας Cirium, περίπου 11.000 αναχωρήσεις, που αντιστοιχούσαν σε περισσότερους από 1,5 εκατομμύριο προγραμματισμένους επιβάτες, απέμεναν στο ημερήσιο πρόγραμμα των αμερικανικών αεροδρομίων όταν ξεκίνησε η κρίση.

Μέχρι τις 19:05 τοπική ώρα, τουλάχιστον 827 πτήσεις είχαν εκτραπεί ή αναγκαστεί να επιστρέψουν στο αεροδρόμιο αναχώρησής τους. Από αυτές, 670 επέστρεψαν στο αρχικό αεροδρόμιο και 157 κατευθύνθηκαν αλλού. Η καθήλωση διήρκεσε περισσότερο από τέσσερις ώρες, μέχρι τις 20:15 τοπική ώρα, όταν οι αρχές ανακοίνωσαν ότι τα συστήματα είχαν σταθεροποιηθεί και οι απογειώσεις μπορούσαν να αρχίσουν σταδιακά.

Η τεχνική βλάβη που αποκάλυψε την ηλικία των αμερικανικών υποδομών

Οι εξηγήσεις της αμερικανικής κυβέρνησης για την αιτία του προβλήματος έφεραν στο προσκήνιο τη δυσλειτουργία παλαιού τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού. Κατά τη διάρκεια ενημέρωσης στον Λευκό Οίκο, ο Σον Ντάφι δήλωσε ότι μεταγωγείς και δρομολογητές δεδομένων υπερφορτώθηκαν, προκαλώντας αστάθεια στη μετάδοση κρίσιμων πληροφοριών.

Ο υπουργός έκανε λόγο για ένα εξαιρετικά παλιό σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, το οποίο εξακολουθεί να χρησιμοποιεί αναλογικές τεχνολογίες και χάλκινες τηλεπικοινωνιακές γραμμές προηγούμενων δεκαετιών.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το λεγόμενο σύστημα TDM, μια τεχνολογία που επιτρέπει τη μεταφορά πολλαπλών σημάτων μέσω κοινών γραμμών επικοινωνίας. Παρότι η συγκεκριμένη τεχνολογία χρησιμοποιείται επί δεκαετίες, σημαντικά τμήματα του αμερικανικού δικτύου εξακολουθούν να βασίζονται σε αυτήν. Σύμφωνα με τον Ντάφι, η υπερφόρτωση προκάλεσε ασυνέπειες στα δεδομένα που λάμβαναν οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας.

Οι τεχνικοί κατάφεραν να αποκαταστήσουν τη λειτουργία των συστημάτων μειώνοντας την επιβάρυνση των δικτύων, πραγματοποιώντας παρεμβάσεις και επαναφέροντας τις επικοινωνίες. Ωστόσο, η ακριβής αιτία που οδήγησε στην αρχική υπερφόρτωση δεν έχει προσδιοριστεί οριστικά.

Το ανησυχητικό είναι ότι τα προβληματικά συστήματα εξακολουθούν να αποτελούν μέρος μιας κρίσιμης εθνικής υποδομής, από την οποία εξαρτώνται καθημερινά δεκάδες χιλιάδες πτήσεις. Ο ίδιος ο υπουργός δεν μπόρεσε να εγγυηθεί ότι μια ανάλογη δυσλειτουργία δεν θα επαναληφθεί.

Τα ερωτήματα για την τεχνητή νοημοσύνη και το ενδεχόμενο κυβερνοεπίθεσης

Η χρονική συγκυρία της τεχνικής βλάβης προκάλεσε πρόσθετα ερωτήματα, καθώς λίγες ημέρες νωρίτερα η FAA είχε ανακοινώσει την επέκταση ενός νέου συστήματος διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας που αξιοποιεί εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης.

Το πρόγραμμα SMART, που έχει αναπτυχθεί από την εταιρεία Air Space Intelligence, σχεδιάστηκε για να βελτιώνει τον προγραμματισμό των πτήσεων και να βοηθά τους ελεγκτές να εντοπίζουν αποτελεσματικότερες διαδρομές.

Η επέκτασή του στα 22 περιφερειακά κέντρα ελέγχου ανακοινώθηκε στις 10 Νοεμβρίου, γεγονός που προκάλεσε ερωτήματα για ενδεχόμενη σύνδεσή του με τη δυσλειτουργία της Παρασκευής. Ωστόσο, τόσο η εταιρεία που ανέπτυξε το SMART όσο και ο Αμερικανός υπουργός Μεταφορών αρνήθηκαν ότι το συγκεκριμένο σύστημα ευθύνεται για το περιστατικό.

Ο Ντάφι υποστήριξε ότι ο νέος εξοπλισμός λειτούργησε κανονικά και ότι η αστοχία εντοπίστηκε στα παλαιά τηλεπικοινωνιακά δίκτυα. Παράλληλα, οι αρχές εξετάζουν και το ενδεχόμενο κακόβουλης ενέργειας.

Ο υπουργός Εσωτερικής Ασφάλειας Μαρκγουέιν Μάλιν ανέφερε ότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις κυβερνοεπίθεσης. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη και πως δεν μπορεί ακόμη να αποκλειστεί με απόλυτη βεβαιότητα κάθε πιθανή αιτία.

Η αμερικανική κυβέρνηση διαβεβαίωσε ότι η ασφάλεια των επιβατών δεν τέθηκε σε κίνδυνο και ότι περισσότερες από 3.000 πτήσεις προσγειώθηκαν με ασφάλεια κατά τη διάρκεια της αναστολής των απογειώσεων.

Αεροπορικό χάος ακόμη και για τις αθλητικές ομάδες

Οι επιπτώσεις της καθήλωσης δεν περιορίστηκαν στους συνηθισμένους ταξιδιώτες. Ομάδες του NBA, του NHL και του αμερικανικού κολεγιακού ποδοσφαίρου βρέθηκαν αντιμέτωπες με σοβαρά προβλήματα μετακίνησης, καθώς είχαν προγραμματίσει ταξίδια για αγώνες του Σαββατοκύριακου.

Το Πανεπιστήμιο Όμπερν αναγκάστηκε να επιλέξει τη μετακίνηση της ποδοσφαιρικής του ομάδας με λεωφορείο προς το Μισισίπι, ενώ η ώρα έναρξης του αγώνα με το Μισισίπι Στέιτ μετατέθηκε.

Ανάλογα προβλήματα αντιμετώπισαν ομάδες από τα πανεπιστήμια της Ουάσιγκτον, του Τέξας και άλλων πολιτειών, με τις διοργανώτριες αρχές να εξετάζουν αλλαγές στα προγράμματα των αγώνων.

Ο υπουργός Μεταφορών κάλεσε μάλιστα τις ομάδες που αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα προβλήματα να επικοινωνήσουν με την FAA, προκειμένου να εξεταστούν δυνατότητες διευκόλυνσης των μετακινήσεών τους.

Η αναστάτωση επηρέασε και διεθνείς αεροπορικές συνδέσεις, καθώς η Air Canada ακύρωσε πτήσεις μεταξύ Καναδά και ΗΠΑ, ενώ προβλήματα καταγράφηκαν και σε δρομολόγια προς το Μεξικό.

Στο τραπέζι 50 δισ. δολάρια για την αναβάθμιση του συστήματος

Η κρίση έχει προκαλέσει νέα πολιτική αντιπαράθεση στην Ουάσιγκτον γύρω από τη χρηματοδότηση του αμερικανικού συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας. Ο Σον Ντάφι υποστήριξε ότι οι παλαιές υποδομές δεν μπορούν πλέον να καλύψουν με ασφάλεια τις αυξημένες ανάγκες των αερομεταφορών χωρίς μια συνολική τεχνολογική αναβάθμιση.

Το Κογκρέσο έχει ήδη εγκρίνει χρηματοδότηση 12,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων για έργα εκσυγχρονισμού, ενώ η κυβέρνηση έχει ζητήσει πρόσθετους πόρους ύψους περίπου 30 δισεκατομμυρίων.

Μετά τη βλάβη της Παρασκευής, ο υπουργός Μεταφορών ανέβασε τον πήχυ, κάνοντας λόγο για ανάγκη συνολικής χρηματοδότησης περίπου 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Στόχος είναι η αντικατάσταση των πεπαλαιωμένων επικοινωνιακών συστημάτων, η αναβάθμιση των κέντρων ελέγχου και η εγκατάσταση σύγχρονων ψηφιακών δικτύων.

Η προσπάθεια αυτή βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, αλλά η μετάβαση από τα παλιά στα νέα συστήματα αποτελεί μια εξαιρετικά σύνθετη διαδικασία, καθώς οι αερομεταφορές πρέπει να συνεχίζουν να λειτουργούν χωρίς διακοπή.

Η καθολική δυσλειτουργία της Παρασκευής αναδεικνύει πόσο σοβαρές μπορούν να γίνουν οι συνέπειες όταν ένα κρίσιμο τμήμα αυτής της υποδομής παρουσιάσει πρόβλημα.

Οι ανοιχτές πληγές μετά το μεγαλύτερο μπλακάουτ από το 2001

Η καθήλωση των αεροσκαφών ήταν η μεγαλύτερης διάρκειας καθολική διακοπή απογειώσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001. Η προηγούμενη αντίστοιχη κρίση είχε σημειωθεί τον Ιανουάριο του 2023, όταν η FAA υποχρεώθηκε να αναστείλει προσωρινά τις αναχωρήσεις λόγω προβλήματος στο σύστημα NOTAM, που παρέχει κρίσιμες πληροφορίες στους πιλότους.

Η τωρινή διακοπή διήρκεσε περισσότερο από τέσσερις ώρες και προκάλεσε πολύ μεγαλύτερη αποδιοργάνωση των αεροπορικών μετακινήσεων. Το πρόβλημα δεν είναι πλέον μόνο να εξυπηρετηθούν οι ταξιδιώτες που έμειναν στα αεροδρόμια ή να επιστρέψουν οι εταιρείες στα κανονικά δρομολόγιά τους.

Η αμερικανική κυβέρνηση καλείται να δώσει απαντήσεις για το πώς ένα από τα σημαντικότερα δίκτυα μεταφορών στον κόσμο αποδείχθηκε τόσο ευάλωτο σε δυσλειτουργία παλαιού εξοπλισμού. Και, κυρίως, να εξηγήσει πώς θα αποτραπεί μια νέα καθολική διακοπή πριν ολοκληρωθεί ο εκσυγχρονισμός των υποδομών.