Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν πρωτοφανή συνδυασμό γεωπολιτικής, ενεργειακής και οικονομικής πίεσης - Οι επιθέσεις από φιλοϊρανικές δυνάμεις, η προέλαση των Χούθι και το μπλόκο στα Στενά του Ορμούζ και στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ
Από τα βόρεια, οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν πολιτοφύλακες του Ιράκ επιτίθενται στον αγωγό Ανατολής - Δύσης.
Στα ανατολικά, η ένοπλη σύρραξη με το Ιράν έχει κάνει το πέρασμα από τα Στενά του Ορμούζ να μοιάζει με ρώσικη ρουλέτα για τα τάνκερ. Και τώρα, στα νότια, οι αντάρτες Χούθι προωθούνται κατά μήκος της ακτής της Ερυθράς Θάλασσας της Υεμένης, απειλώντας το στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.
Ο διάδοχος πρίγκιπας της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν αισθάνεται ότι οι εχθροί έχουν σχηματίσει μια θηλιά που προσπαθεί να πνίξει τη Σαουδική Αραβία, με τους φίλους να δείχνουν απρόθυμοι να βοηθήσουν. Σήμερα, έχοντας κλείσει την κάνουλα του ενεργειακού εφοδιασμού προς την Ευρώπη, αναρωτιέται κανείς: Πώς κατέληξε «η νύφη της Αραβίας», όπως αποκαλούσε το βασίλειο ο Λόρενς της Αραβίας, να μετατραπεί στον... «Αραβα ασθενή» που απειλεί να συμπαρασύρει όλη την Ευρώπη σε μια νέα ενεργειακή κρίση;
Οι σύμμαχοι σιωπούν
Καθώς οι βαλλιστικοί πύραυλοι και τα drones των Χούθι απειλούσαν μέχρι και τη Μέκκα, την ιερή πόλη του Ισλάμ, ο Μοχάμαντ μπιν Σαλμάν καλούσε τον ισχυρότερο σύμμαχό του. Δύο φορές τηλεφώνησε στον Αμερικανό πρόεδρο και δύο φορές ο Ντόναλντ Τραμπ αρνήθηκε να προχωρήσει σε αεροπορικές επιδρομές, όπως ζήτησε το Ριάντ, προσφέροντας ωστόσο πρόσβαση στο αμερικανικό δίκτυο πληροφόρησης και υλικοτεχνική βοήθεια. Τοπικοί σύμμαχοι, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, οι οποίοι κάποτε θα έδιναν το αίμα τους για την ασφάλεια της Σαουδικής Αραβίας, τώρα εμφανίζονται διστακτικοί να βοηθήσουν. Αλλοι σύμμαχοι, όπως η Τουρκία, η οποία υπέγραψε πρόσφατα τη Συμφωνία της Μέκκας και υποσχόταν βοήθεια, απλά κάνουν ότι δεν... είδαν και εκδίδουν ανακοινώσεις «καταδίκης» μετά από ημέρες. Στο τέλος, αυτό που μένει στη Σαουδική Αραβία είναι οι Patriot της ελληνικής πυροβολαρχίας που σταθμεύει κοντά στο Γιανμπού, τους οποίους το Ριάντ ζητά να μείνουν, τουλάχιστον μέχρι τον Νοέμβριο.
Στη μέση της διαμάχης
Ο Μοχάμαντ μπιν Σαλμάν, ανακοινώνοντας το πρόγραμμα «Vision 2030», το στρατηγικό πρόγραμμα αναδιαμόρφωσης της οικονομίας της Σαουδικής Αραβίας (με απεξάρτηση από το πετρέλαιο και τεράστιες επενδύσεις σε άλλους τομείς), έλεγε ότι «το 70% του πληθυσμού της Σαουδικής Αραβίας έχει ηλικία κάτω των 30 ετών και, ειλικρινά, δεν πρόκειται να ξοδέψουμε τα επόμενα 30 χρόνια των ζωών μας με καταστροφικές ιδέες». Το κακό, ωστόσο, είναι ότι ο πρίγκιπας έχτισε την οικονομική του επανάσταση επάνω σε μια παραδοχή η οποία αποτελεί τον θεμέλιο λίθο και της σημερινής ευμάρειας του βασιλείου: ότι θα μπορούσε να κρατήσει τους πολέμους της Μέσης Ανατολής σε απόσταση.
Σήμερα, έχει κάθε δίκιο να αισθάνεται απογοητευμένος από τη γεωπολιτική απομόνωση στην οποία διαπίστωσε ότι βρίσκεται, όταν πιάστηκε στη μέση του πολέμου των Ηνωμένων Πολιτειών με το Ιράν.
Για ένα βασίλειο που έχει ποντάρει στην ειρήνη για την οικονομική του ανάπτυξη και που την επιδιώκει -όπως έχει αποδείξει, αποσυρόμενο από τη σύγκρουση με τους Χούθι- οι εξελίξεις δείχνουν να οδηγούν στην απόγνωση. Τα χτυπήματα από το Ιράκ και την Υεμένη εντείνονται, προκαλώντας τεράστιες ζημιές που απειλούν την ικανότητα της Σαουδικής Αραβίας να εξάγει πετρέλαιο και αυξάνει την πίεση στην παγκόσμια οικονομία.
Είναι το χειρότερο σενάριο για το βασίλειο. Γιατί; Εν πρώτοις είναι η σοβαρή, πολυμέτωπη κρίση ασφαλείας που αντιμετωπίζει η χώρα, λόγω της καταιγίδας των επιθέσεων με πυραύλους και drones, αλλά και των αποκλεισμών στα βασικά θαλάσσια περάσματα (Στενά του Ορμούζ και Μπαμπ αλ-Μαντέμπ). Από τον περασμένο Ιούλιο, οι αντάρτες Χούθι της Υεμένης κήρυξαν ναυτικό αποκλεισμό κατά των σαουδαραβικών πλοίων, καταλαμβάνοντας στρατηγικές περιοχές και λιμάνια στην Ερυθρά Θάλασσα (όπως η στρατηγικής σημασίας πόλη που βλέπει την Ερυθρά Θάλασσα, Μόκα). Αυτό οδήγησε σε κατακόρυφη πτώση των εξαγωγών πετρελαίου προς την Ασία.
Τα πλήγματα στις υποδομές είχαν μεγάλο κόστος. Οι επιθέσεις με drones από φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές του Ιράκ ανάγκασαν τη Σαουδική Αραβία να κλείσει προληπτικά, «για λόγους ασφαλείας» τον κρίσιμης σημασίας αγωγό East-West. Με τα Στενά του Ορμούζ να παραμένουν κλειστά, η μοναδική εναλλακτική διαδρομή παράκαμψής τους για μεταφορά πετρελαίου στην Ερυθρά Θάλασσα ήταν αυτός ο αγωγός, ο οποίος τώρα θα παραμείνει εκτός λειτουργίας για εβδομάδες.
Το Ριάντ έχει κάθε λόγο να αισθάνεται «Αραβας ασθενής» και σε διπλωματικό επίπεδο. Αφού ο πρόεδρος Τραμπ εμφανίζεται απρόθυμος να βοηθήσει, η λύση θα μπορούσε να έρθει με άμεση επαφή. Η συνάντηση που είχε προγραμματιστεί για την περασμένη Δευτέρα μεταξύ αξιωματούχων του Ιράν, της Σαουδικής Αραβίας και άλλων χωρών του Κόλπου αναβλήθηκε πριν πραγματοποιηθεί, με τη συνειδητοποίηση ότι το κενό ανάμεσα στις θέσεις των συμμετεχόντων παραμένει τόσο χαώδες, που δεν υπήρχε λόγος. «Τώρα οι Σαουδάραβες είναι πραγματικά σε απόγνωση. Κατά κάποιον τρόπο βιώνουν το χειρότερο δυνατό σενάριο», είναι το σχόλιο του πρώην πρέσβη των ΗΠΑ στη Σαουδική Αραβία Μάικλ Ράτνεϊ.
Ολα αυτά έχουν οδηγήσει σε ουσιαστικό σβήσιμο την ατμομηχανή που τραβά το τρένο της οικονομίας της Σαουδικής Αραβίας: τις εξαγωγές πετρελαίου. Οι επιθέσεις στα πλοία έχουν μειώσει την ημερήσια παραγωγή και εξαγωγή αργού πετρελαίου στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων τριών δεκαετιών.
«Λίστα θανάτου»
Ολα αυτά φέρνουν το μοιραίο τέλος της εύκολης ρευστότητας την οποία απολάμβανε μέχρι σήμερα το Δημόσιο Ταμείο Επενδύσεων της χώρας (PIF), το οποίο αποτελεί την ατμομηχανή του Vision 2030. Και αυτό, όπως συμβαίνει σε κάθε καταστροφικό ντόμινο, οδηγεί σε μια βίαιη αντίδραση, που στην περίπτωσή μας είναι η αναθεώρηση των σχεδίων και η δημιουργία της λεγόμενης «Λίστας θανάτου» (Kill List) των έργων. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα, αυτό της φουτουριστικής πόλης Neom, που θα ήταν μια επαναστατική, φουτουριστική, υπερπολυτελής πόλη σε απόλυτη ευθεία μέσα στη μεγαλύτερη έρημο του πλανήτη. Το σχέδιο αυτό ουσιαστικά χρεοκοπεί, με τους πληθυσμιακούς στόχους να μειώνονται κατά 97%, ενώ το PIF αναγκάστηκε να προχωρήσει σε διαγραφή περιουσιακών στοιχείων ύψους 8 δισ. δολαρίων για να αναγνωρίσει τη στασιμότητα στα εργοτάξια.
Επώδυνοι συμβιβασμοί
Η Σαουδική Αραβία διαθέτει ακόμα «λίπος», σε υψηλά μη πετρελαϊκά έσοδα (τα οποία κατέγραψαν ρεκόρ 154 δισ. ριάλ), όμως η οικονομική πίεση λειτουργεί σαν χαστούκι. Γι’ αυτόν τον λόγο, ο Μοχάμαντ μπιν Σαλμάν θα κληθεί να πάρει σκληρές αποφάσεις και είτε να αποδεχθεί επώδυνους συμβιβασμούς, είτε να περιορίσει περαιτέρω τις μεταρρυθμίσεις του (θέτοντας σε κίνδυνο την εσωτερική συνοχή της χώρας), ή να γίνει η σκανδάλη πρόκλησης ενός παγκόσμιου ενεργειακού σοκ που θα πυροδοτήσει νέο κύμα ακρίβειας διεθνώς. Ετσι, λοιπόν, αφού οι στρατιωτικές επιλογές του Ριάντ είναι περιορισμένες και εξαιρετικά κοστοβόρες, η Σαουδική Αραβία ενδέχεται να αναγκαστεί σε έναν επώδυνο συμβιβασμό με το Ιράν ή τους Χούθι. Αυτό όμως θα σήμαινε ότι θα πρέπει να αποδεχτεί την άρση του δικού της αποκλεισμού στην Υεμένη, κάνοντας τους Χούθι ακόμα πιο ισχυρούς μακροπρόθεσμα.
Παράλληλα, οι εγχώριοι σύμμαχοί της (η διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Υεμένης) είναι βαθιά διχασμένοι και στρατιωτικά αδύναμοι. Οι ΗΠΑ επιδιώκουν τις δικές τους ξεχωριστές διπλωματικές ισορροπίες με τους Χούθι μέσω του Ομάν και αποφεύγουν να εμπλακούν σε έναν νέο ανοιχτό πόλεμο. Το 2023, η Σαουδική Αραβία και το Ιράν (ο κύριος χρηματοδότης των Χούθι) εξομάλυναν τις διπλωματικές τους σχέσεις υπό την αιγίδα της Κίνας. Το Ριάντ θεωρεί ότι ο καλύτερος τρόπος να ελέγξει τους Χούθι είναι μέσω της διπλωματικής πίεσης προς την Τεχεράνη, παρά με το να ανοίξει ξανά έναν αιματηρό πόλεμο που θα τίναζε στον αέρα την εύθραυστη περιφερειακή σταθερότητα.
Η Ελλάδα ως game changer
Οταν η Ελλάδα δάνεισε την πυροβολαρχία των Patriot στη Σαουδική Αραβία (μαζί με 120 στελέχη της Πολεμικής Αεροπορίας) δεν εξασφάλισε απλά τη σταθερή στήριξη μιας ισχυρής αραβικής χώρας απέναντι στην τουρκική επιρροή, με το Ριάντ να αναγνωρίζει τις ελληνικές θέσεις για το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Ούτε άνοιξε μόνο την πόρτα για τις μεγάλες σαουδαραβικές επενδύσεις που συζητούνται ή υλοποιούνται στην Ελλάδα (όπως το ψηφιακό καλώδιο EMC, τουριστικά projects και real estate).
Ο πρίγκιπας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, επισκεπτόμενος τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη στο Μαξίμου, έλεγε ότι οι δύο χώρες δεν συνδέονται απλώς με ευκαιριακά οικονομικά συμφέροντα, αλλά με βαθείς δεσμούς: «Η σχέση μεταξύ των δύο χωρών μας είναι μια ιστορική σχέση. [...] Πιστεύω ότι έχουμε πολλές ιστορικές ευκαιρίες που πρόκειται να οριστικοποιήσουμε».
Και το έκανε πράξη, αναλαμβάνοντας τη χρηματοδότηση των ελληνικών Patriot στην κορυφαία έκδοση PAC-3, καθώς και την ενσωμάτωση πιο εξελιγμένων βλημάτων, αλλά και παρέχοντας δωρεάν ανταλλακτικά για να ξαναρχίσουν να πετούν τα C-130 της Π.Α. (ενώ π.χ. τα τουρκικά παραμένουν καθηλωμένα).
Ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ Κων. Φλώρος με την ελληνική
πυροβολαρχία Patriot στη Σαουδική Αραβία
Αν κοιτάξει κανείς τις δηλώσεις του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, θα διαπιστώσει ότι αντιμετωπίζει την Ελλάδα ως game changer για τη δική του στρατηγική. Σε μια εποχή που η Σαουδική Αραβία πιέζεται να διαφοροποιήσει την οικονομία της μακριά από το πετρέλαιο, ο διάδοχος πρίγκιπας βλέπει την Ελλάδα ως την ασφαλέστερη και πιο αξιόπιστη φυσική «γέφυρα» για να διοχετεύσει η χώρα του τη μελλοντική της ενέργεια (πράσινο υδρογόνο και ηλεκτρισμό) στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Στο πλαίσιο αυτής της γεωπολιτικής, οι σχέσεις της Σαουδικής Αραβίας με την Ελλάδα βρίσκονται στο υψηλότερο και πιο στρατηγικό επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών. Για το Ριάντ, η Αθήνα αποτελεί έναν από τους πιο αξιόπιστους αμυντικούς και ενεργειακούς εταίρους στην Ευρώπη, ενώ για την Ελλάδα η Σαουδική Αραβία είναι ένας κρίσιμος γεωπολιτικός και επενδυτικός σύμμαχος. Οι σχέσεις της Ελλάδας με τη Σαουδική Αραβία αυτή τη στιγμή κινούνται σε τρεις βασικούς άξονες:
1/ Στρατιωτική και Αμυντική Συνεργασία (Η ελληνική «Ασπίδα»): Η Ελλάδα διαδραματίζει άμεσο ρόλο στην προστασία των σαουδαραβικών υποδομών που δέχονται επιθέσεις. Συστοιχία Patriot στην έρημο: Από το 2021, η Ελλάδα έχει αναπτύξει μια ελληνική συστοιχία αντιαεροπορικών πυραύλων Patriot μαζί με περισσότερους από 100 Ελληνες στρατιωτικούς στο σαουδαραβικό έδαφος.
2/ Ενεργειακή Διασύνδεση και Ψηφιακά Δίκτυα (East-Med Corridor): Παρά την οικονομική πίεση και τις περικοπές σε άλλα giga-projects, η Σαουδική Αραβία διατηρεί ως υψηλή προτεραιότητα τα στρατηγικά έργα με την Ελλάδα, καθώς της εξασφαλίζουν πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά.
3/ Οικονομία και Επενδύσεις: Αν και το Δημόσιο Ταμείο Επενδύσεων (PIF) της Σαουδικής Αραβίας είναι πιο προσεκτικό με τη ρευστότητά του, η Ελλάδα παραμένει ελκυστικός προορισμός. Σαουδαραβικά κεφάλαια στην Ελλάδα: Το Ριάντ έχει εκδηλώσει σταθερό ενδιαφέρον για επενδύσεις στην Ελλάδα στους τομείς του τουρισμού (πολυτελή θέρετρα), του real estate, των ναυπηγείων και των τροφίμων. Παρά το μαχαίρι στα μεγάλα έργα τύπου Neom, ελληνικές κατασκευαστικές, εταιρείες συμβούλων και επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας εξακολουθούν να εκτελούν συμβόλαια στη Σαουδική Αραβία, καθώς διαθέτουν την απαραίτητη τεχνογνωσία με χαμηλότερο κόστος σε σχέση με τους Αμερικανούς.
Ο Σαουδάραβας της... διπλανής πόρτας
Στην Ελλάδα, η εικόνα που έχουμε για τη Σαουδική Αραβία από τα 60s- 70s είναι συνώνυμη του αστείρευτου, συνδεδεμένου με τα «πετροδόλαρα» πλούτου. Σε πολλές ταινίες της χρυσής εποχής του ελληνικού κινηματογράφου («Ξυπόλητος πρίγκηψ», «Μια Ελληνίδα στο χαρέμι»), οι κελεμπίες είναι συνδεδεμένες με πρίγκιπες, χρυσά ρολόγια που μοιράζονται σε περαστικούς ως δώρα, ευκαιρίες για μια βουτηγμένη στη χλιδή ζωή. Η πραγματικότητα που έβλεπαν οι Ελληνες από τις σύντομες επαφές με τους Σαουδάραβες στη χώρα μας δεν απείχε πολύ από την υπερβολή.
Ο τόπος συνάντησης της αθηναϊκής ελίτ των 70s στην κορυφή του όρους Πάρνηθα, όπου είχε μόλις δημιουργηθεί το καζίνο (1971), σύντομα άρχισε να κατακλύζεται από τους Σαουδάραβες που αρέσκονταν να ανεβαίνουν έως εκεί με τις Lamborghini τους. Αλλωστε, ο πιο διάσημος θαμώνας του καζίνο ήταν ο ζάμπλουτος Σαουδάραβας κροίσος Ακράμ Οτζέ, ο οποίος άφησε ιστορία ποντάροντας εκατομμύρια κάθε βραδιά. Ο ευγενέστατος αλλά πάντα ανέκφραστος Οτζέ πόνταρε σε «ανοιχτό τραπέζι», πράγμα που σήμαινε ότι μπορούσε να ποντάρει όσα χρήματα ήθελε σε μία μόνο μπίλια της ρουλέτας ή σε ένα χέρι blackjack. Ηταν τόσο μεγάλα τα πονταρίσματα που ισοδυναμούσαν με την αξία ολόκληρων οικοδομικών τετραγώνων της Αθήνας ή κάλυπταν σε δύο ώρες τον τζίρο του καζίνο ενός ολόκληρου μήνα! Εγραψε ιστορία για τα «μπαξίσια» της ρουλέτας, αφού όταν κέρδιζε, δεν χαμογελούσε, αλλά πέταγε ως φιλοδώρημα μάρκες που ισοδυναμούσαν με μισθούς δεκαετιών ενός γκρουπιέρη και άλλαζαν ζωή. Οι Σαουδάραβες κροίσοι της εποχής λάτρευαν τα ελληνικά καλοκαίρια, τα νυχτερινά κέντρα της Αθήνας και τις κρουαζιέρες στα νησιά και, κατά τις δεκαετίες του ’70 και του ’80, βρήκαν τον επίγειο παράδεισό τους στην Ελλάδα και στον «Αστέρα» Βουλιαγμένης που αυτοί εν πολλοίς χαρακτήρισαν VIP προορισμό.
Χαρακτηριστικότερη η περίπτωση του Αντνάν Κασόγκι, του διασημότερου εμπόρου όπλων στον κόσμο τη δεκαετία του ’80, ο οποίος ήταν ο απόλυτος «βασιλιάς» του διεθνούς τζετ σετ και τακτικός θαμώνας της χώρας μας. Ερχόταν στα ελληνικά νερά με το 86 μέτρων γιοτ του (το πιο χλιδάτο της εποχής, το οποίο αργότερα αγόρασε ο Ντόναλντ Τραμπ). Ο Κασόγκι είχε στενές φιλικές σχέσεις με την ελληνική επιχειρηματική και πολιτική ελίτ, ξόδευε αμύθητα ποσά στα μπουζούκια της παραλιακής, ενώ οι σουίτες του στον «Αστέρα» έμειναν στην ιστορία για τα γεμάτα χλιδή πάρτυ τους.
Ο βασιλιάς Σαούντ υπήρξε από τους πρώτους... γνωστούς των Ελλήνων, αφού η δική του παρουσία προηγείται ελαφρώς της εποχής του Οτζέ (δεκαετία του ’60) και έθεσε τις βάσεις για την αγάπη των Σαουδαράβων προς την Ελλάδα. Αλλά και των Ελλήνων για τους Σαουδάραβες επισκέπτες! Γιατί; Μετά την καθαίρεσή του από τον θρόνο το 1964, ο έκπτωτος μονάρχης εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα, νοικιάζοντας ολόκληρους ορόφους σε κεντρικά ξενοδοχεία. Κυκλοφορούσε με τεράστια συνοδεία και ξόδευε τόσα πολλά χρήματα στην αγορά της Αθήνας, που ο ελληνικός Τύπος τον είχε ονομάσει «ιδανικό τουρίστα». Πέθανε μάλιστα στην Αθήνα το 1967.
Ο πρίγκιπας Ταρκί μπιν Αμπντουλαζίζ ήταν ένα από τα πιο ισχυρά μέλη της βασιλικής οικογένειας της Σαουδικής Αραβίας. Τη δεκαετία του ’80 έκανε την Αθηναϊκή Ριβιέρα μόνιμο καταφύγιό του. Ο πρίγκιπας Ταρκί και η εκκεντρική σύζυγός του, πριγκίπισσα Χιντ Αλ Φασί, νοίκιαζαν επί μήνες ολόκληρα μπανγκαλόου και σουίτες στον «Αστέρα» Βουλιαγμένης, φέρνοντας μαζί τους εκατοντάδες άτομα προσωπικό, σεφ, μέχρι και δικά τους έπιπλα ή χαλιά.
Η τάση αυτή συνεχίστηκε και τα επόμενα χρόνια, με τον εμβληματικό υπουργό Πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας Αχμέντ Ζακί Γιαμάνι να αγοράζει μυθικές εκτάσεις και βίλες στην Ελλάδα (Κρανίδι, Πόρτο Χέλι), ενώ ο πρίγκιπας Αλ-Ουαλίντ μπιν Ταλάλ (ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο) έκανε κάθε καλοκαίρι την εμφάνισή του στα ελληνικά νησιά με το γιoτ «Kingdom 5KR».
Για να δημιουργήσει κανείς μια υπερδύναμη, οδηγώντας μια χώρα από τη μεγαλύτερη αμμώδη έρημο του πλανήτη στην κορυφή της παγκόσμιας σκηνής χρειάστηκε κόπος. Και ποταμούς αίματος, που ο Ιμπν Σαούντ στις αρχές του 20ού αιώνα ήταν πρόθυμος να δώσει, όταν ξεκινούσε μια σειρά εκστρατειών στην Αραβική Χερσόνησο που θα οδηγούσαν στη γέννηση της σύγχρονης Σαουδικής Αραβίας. Ενοποιώντας τις ιστορικές περιοχές της Νετζντ και της Χετζάζης, ίδρυσε επίσημα το Τρίτο Σαουδαραβικό Κράτος το 1932.
Η ανακάλυψη του πετρελαίου
Για να το καταφέρει, ο Ιμπν Σαούντ χρειάστηκε να ενώσει περισσότερες από 100 διαφορετικές νομαδικές και ημινομαδικές φυλές (Βεδουίνων) που πολεμούσαν μεταξύ τους για τον έλεγχο των πηγών νερού και των καραβανιών. Χρησιμοποίησε μια μοναδική διπλωματική μέθοδο για να σφραγίσει αυτές τις συμμαχίες: παντρεύτηκε κόρες σχεδόν όλων των μεγάλων αρχηγών των φυλών, αποκτώντας επισήμως 45 νόμιμους γιους, οι οποίοι αποτέλεσαν τη ραχοκοκαλιά του βασιλικού οίκου των Σαούντ.
Μέχρι το 1938, θα μπορούσαμε να μιλάμε για μια φτωχή κοινωνία, η οποία άρχισε να μεταμορφώνεται από την ανακάλυψη τεράστιων κοιτασμάτων πετρελαίου. Στη χώρα που δεν υπήρχε ούτε ένα ποτάμι και συναντούσε κανείς τη μεγαλύτερη συνεχόμενη αμμώδη έρημο στον κόσμο, καλύπτοντας 650.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα (5 φορές η έκταση της Ελλάδας), βρέθηκαν ποτάμια πετρελαίου.
Η γεωπολιτική και οικονομική εκτόξευση του βασιλείου συντελέστηκε μερικές δεκαετίες αργότερα, με τη δεκαετία του 1970 να αποτελεί το χρονικό σημείο όπου η Σαουδική Αραβία μετατράπηκε σε παγκόσμια υπερδύναμη. Η καταλυτική στροφή ήρθε το 1973, κατά τη διάρκεια του Δ’ Αραβοϊσραηλινού Πολέμου (Γιομ Κιπούρ). Υπό την ηγεσία του βασιλιά Φαϊσάλ, η χώρα πρωτοστάτησε στο αραβικό πετρελαϊκό εμπάργκο κατά των δυτικών χωρών που υποστήριζαν το Ισραήλ. Αυτή η στρατηγική κίνηση τετραπλασίασε τις διεθνείς τιμές του αργού πετρελαίου, προκαλώντας παγκόσμια ενεργειακή κρίση, αλλά ταυτόχρονα πλημμύρισε τα ταμεία του Ριάντ με αμύθητα πλούτη.
Από τη δεκαετία του '70
Το Ριάντ άρχισε να αγοράζει υποδομές, εργοστάσια και υλικά με τόσο καταιγιστικούς ρυθμούς, που τα λιμάνια της χώρας κυριολεκτικά κράσαραν! Στα μέσα των 70s, έξω από το λιμάνι της Τζέντα στην Ερυθρά Θάλασσα σχηματίστηκε μια μόνιμη ουρά από 200 εμπορικά πλοία. Τα πλοία περίμεναν έως και 4 ή 5 μήνες στην ανοιχτή θάλασσα απλώς για να ξεφορτώσουν το τσιμέντο και τα σίδερα που αγόραζε το κράτος.
Μέσα σε λίγα χρόνια, η χώρα απέκτησε τον απόλυτο έλεγχο της κοινοπραξίας Aramco και εδραιώθηκε ως ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης του ΟΠΕΚ. Τα πετρελαϊκά έσοδα χρηματοδότησαν έναν πρωτοφανή κρατικό εκσυγχρονισμό, με την κατασκευή σύγχρονων αυτοκινητόδρομων, αεροδρομίων, νοσοκομείων και ολόκληρων βιομηχανικών πόλεων στην έρημο.
Η κοινωνική αλλαγή ήταν τόσο βίαιη που προκάλεσε πολιτισμικό σοκ. Μέσα σε μία μόλις γενιά, οικογένειες Βεδουίνων βρέθηκαν να κατοικούν σε κλιματιζόμενες βίλες.
Και κάπως έτσι άλλαξε και η εικόνα που είχε ο κόσμος για τους Σαουδάραβες. Η κελεμπία έγινε συνώνυμο του πλούτου. Η ιδέα των γιγαντιαίων έργων δεν γεννήθηκε με το «Vision 2030» - ξεκίνησε στα 70s.
Η Σαουδική Αραβία πήρε δύο μικρά ψαροχώρια στην έρημο, το Γιανμπού (στην Ερυθρά Θάλασσα) και το Τζουμπαΐλ (στον Περσικό Κόλπο), και τα μετέτρεψε μέσα σε λίγα χρόνια στις μεγαλύτερες βιομηχανικές πόλεις του πλανήτη. Είδαμε ουρανοξύστες και giga-cities να ξεπηδούν στην έρημο και τις αμμοθίνες να καταλαμβάνονται από αυτοκινητόδρομους στους οποίους κυκλοφορούν τα πιο ακριβά αυτοκίνητα του κόσμου (supercars), τα οποία μάλιστα συχνά εγκαταλείπονται ως ξεχασμένα σκουπίδια, όταν οι ιδιοκτήτες τους βρουν νέα «παιχνίδια».
Η κατάληψη της Μέκκας
Το 1979 υπήρξε έτος-ορόσημο: η Ισλαμική Επανάσταση στο Ιράν δημιούργησε έναν θανάσιμο σιίτη γεωπολιτικό αντίπαλο, ενώ η αιματηρή κατάληψη του Μεγάλου Τζαμιού της Μέκκας από σουνίτες εξτρεμιστές συγκλόνισε συθέμελα τον βασιλικό οίκο. Φοβούμενη απώλεια της θρησκευτικής της νομιμοποίησης, η σαουδαραβική ηγεσία στράφηκε στον θρησκευτικό συντηρητισμό.
Για τα επόμενα 30 χρόνια, το Ριάντ επέβαλε έναν αυστηρότατο ισλαμικό νόμο (Βαχαβιτισμός) στο εσωτερικό της χώρας, ενώ παράλληλα χρηματοδότησε με δισεκατομμύρια δολάρια ισλαμικά σχολεία και τζαμιά σε όλο τον κόσμο, επεκτείνοντας τη «soft power» πολιτική της ήπιας ισχύος.
Στις δεκαετίες 1980 και 1990, η Σαουδική Αραβία ισορρόπησε ανάμεσα σε περιφερειακούς πολέμους (Πόλεμος Ιράν - Ιράκ, Πόλεμος του Κόλπου) και σε έντονες οικονομικές μεταβολές, επιβεβαιώνοντας τη στενή αμυντική της συμμαχία με τις ΗΠΑ. Η είσοδος στον 21ο αιώνα, ωστόσο, έφερε στο προσκήνιο την ανάγκη για ριζική αλλαγή. Η εξάρτηση από το πετρέλαιο άρχισε να απειλεί τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα.
Αυτή η ιστορική διαδρομή οδήγησε στη σημερινή εποχή της μεγάλης μεταρρύθμισης. Από το 2016, υπό την καθοδήγηση του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, το βασίλειο επιχειρεί να αποτινάξει το συντηρητικό παρελθόν του και να επανεφεύρει τον εαυτό του μέσω του «Vision 2030». Πρόκειται για μια γιγαντιαία προσπάθεια οικονομικής διαφοροποίησης, κοινωνικού ανοίγματος και ψηφιακής μετάβασης, η οποία φιλοδοξεί να μετατρέψει τη χώρα σε έναν παγκόσμιο κόμβο καινοτομίας, τουρισμού και επενδύσεων. Οι άνεμοι, ωστόσο, δεν είναι πάντα ευνοϊκοί.
Ενδεχομένως ο μπιν Σαλμάν να χρειαστεί να αποδείξει την ιστορική φράση που είπε, το 1973, ο βασιλιάς Φαϊζάλ στον Χένρι Κίσινγκερ, όταν τον πίεζε να ανοίξει τις στρόφιγγες του πετρελαίου: «Εσείς δεν μπορείτε να ζήσετε χωρίς πετρέλαιο. Αλλά εμείς, οι άνθρωποι της ερήμου, μπορούμε να επιβιώσουμε μόνο με χουρμάδες και γάλα». Μπορεί ο σημερινός Σαουδάραβας να το κάνει αυτό, άραγε;