Πανικός του 1857: Ανεργία, λουκέτα, πείνα και 14 τόνοι χρυσού στο βυθό της θάλασσας, το χρονικό της σοβαρότερης οικονομικής κρίσης στην αμερικανική ιστορία

Σαν σήμερα, πριν 169 χρόνια, και συγκεκριμένα στις 24 Αυγούστου του 1857, ξέσπασε η πρώτη παγκόσμια οικονομική κρίση η οποία έμεινε χαραγμένη στις σελίδες της ιστορίας ως ο «Πανικός του 1857».

Η αλληλεξάρτηση των διεθνών οικονομιών κατά τη δεκαετία του 1850 αλλά και η χρήση του τηλέγραφου, που είχε εφευρεθεί το 1844 από τον Samuel F. Morse, επέτρεψαν τη ραγδαία εξάπλωση αυτού του πανικού σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες και το εξωτερικό.

Τα πρώτα σημάδια της κατάρρευσης

Πριν από το ξέσπασμα της κρίσης, η πτώση των τιμών των μετοχών στο χρηματιστήριο προκαλούσε ήδη απώλειες στους επενδυτές, ενώ οι σιδηροδρομικές εταιρείες αδυνατούσαν να αποπληρώσουν τα δάνειά τους και προχωρούσαν σε απολύσεις εργατών. Παράλληλα, όσοι είχαν επενδύσει κερδοσκοπικά σε γη όπου προβλεπόταν να κατασκευαστούν νέες σιδηροδρομικές γραμμές έχαναν επίσης χρήματα.

Στις 11 Αυγούστου 1857, η χρεωκοπία της N. H. Wolfe and Company, της αρχαιότερης εταιρείας αλεύρων και δημητριακών της Νέας Υόρκης, κλόνισε την εμπιστοσύνη των επενδυτών, κάνοντας τις τιμές στο χρηματιστήριο να κατηφορίζουν συνεχώς μέχρι το τέλος του μήνα.

Καταλύτης η πτώχευση της Ohio Life

Το πρωί της 24ης Αυγούστου 1857, ο πρόεδρος της Ohio Life Insurance and Trust Company ανακοίνωσε ότι το υποκατάστημα της εταιρείας στη Νέα Υόρκη ανέστειλε τις πληρωμές του. Η κατάρρευση της εταιρείας οφειλόταν σε δόλιες δραστηριότητες της διοίκησής της, οι οποίες απειλούσαν να προκαλέσουν μαζική ανάληψη καταθέσεων και πτωχεύσεις και σε άλλες τράπεζες του Οχάιο.

Σε άρθρο που δημοσιεύτηκε στους New York Daily Times αναφέρθηκε πως τα υποκαταστήματα της εταιρείας σε Νέα Υόρκη και Σινσινάτι ανέστειλαν τη λειτουργία τους με υποχρεώσεις που λέγονταν ότι ανέρχονταν σε 7.000.000 δολάρια. Αν και οι συνδεδεμένες τράπεζες συντονίστηκαν για να αποφύγουν την αναστολή μετατρεψιμότητας, αλληλοκαλύφθηκαν δηλαδή οικονομικά, η πτώχευση της Ohio Life έστρεψε την προσοχή στα προβλήματα των σιδηροδρόμων και της αγοράς γης, επιταχύνοντας την κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος.

Η βύθιση του SS Central America που προκάλεσε κρίση ρευστότητας

Τον Σεπτέμβριο του 1857, ένας τυφώνας που «χτύπησε» στην Κεντρική Αμερική προκάλεσε τη βύθιση του πλοίου «SS Central America» το οποίο ήταν γνωστό και ως Πλοίο του Χρυσού. Το σκάφος μετέφερε 14.000 κιλά χρυσού από την Καλιφόρνια, τα οποία ήταν απαραίτητα για τις αμερικανικές τράπεζες της Νέας Υόρκης που είχαν επενδύσει σε επιχειρήσεις που χρεωκοπούσαν. Μαζί με το πολύτιμο φορτίο, έχασαν τη ζωή τους 425 από τους 578 επιβάτες.

Το ναυάγιο, που σημειώθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 1857, στέρησε από τις τράπεζες τα αποθέματα που χρειάζονταν καθώς τα χαρτονομίσματα της εποχής είχαν αντίκρισμα σε χρυσό και ασήμι. Έντρομοι οι πολίτες έσπευσαν να αποσύρουν τις καταθέσεις τους απαιτώντας την καταβολή χρυσού.

Πτωχεύσεις, ανεργία και πείνα

Η σταδιακή έλλειψη χαρτονομισμάτων οδήγησε σε γενικευμένη αναστολή πληρωμών τον Οκτώβριο του 1857. Συνολικά 5.000 επιχειρήσεις έβαλαν λουκέτο, ενώ ξέσπασε κύμα ανεργίας και πείνας. Ο Πανικός του 1857 οδήγησε τη χώρα σε «οικονομική κατάθλιψη» που διήρκησε 3 έτη.

Οι πιέσεις στους σιδηροδρόμους εντάθηκαν. Εταιρείες όπως οι Illinois Central, Erie, Pittsburgh, Fort Wayne and Chicago, και Reading Railroad έβαλαν λουκέτο, ενώ οι Delaware, Lackawanna and Western και Fond du Lac κήρυξαν πτώχευση. Στα τέλη Οκτωβρίου 1857, η Σιδηροδρομική Εταιρεία Βοστώνης και Γούστερ ενημέρωσε το προσωπικό της για μείωση εσόδων κατά 20.000 δολάρια σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, επιβάλλοντας οριζόντια μείωση μισθών 10%.

Παράλληλα, στην αγροτική οικονομία, οι τιμές των σιτηρών υποχώρησαν από τα 2,19 δολάρια το μπούσελ το 1855, στα 0,80 δολάρια το 1858. Αγρότες στη Δύση που είχαν δανειστεί για να αγοράσουν γη αδυνατούσαν να εξυπηρετήσουν τις υποθήκες τους, γεγονός που άσκησε ακόμη μεγαλύτερη οικονομική πίεση στις τράπεζες.

Στις αρχές του 1858, η εμπορική πίστωση είχε στερέψει. Οι έμποροι στη Δύση περιόρισαν τις αγορές νέων αποθεμάτων, προκαλώντας πτώση πωλήσεων και κερδών στις επιχειρήσεις ολόκληρης της χώρας.

Διεθνής αντίκτυπος στο Ηνωμένο Βασίλειο

Στο Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Ιρλανδίας, η κυβέρνηση του Πρώτου Πάλμερστον αναγκάστηκε να παρακάμψει τις απαιτήσεις του Νόμου περί Χάρτη των Τραπεζών του 1844, ο οποίος επέβαλε την ύπαρξη αποθεμάτων χρυσού και αργύρου για την κάλυψη του υπάρχοντος χρήματος στην αγορά. Η είδηση της παράκαμψης αυτής πυροδότησε τον πανικό και στη Βρετανία. Αν και η οικονομική ύφεση εκεί ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 1857 και δεν διήρκεσε πολύ, η πλήρης ανάκαμψη καθυστέρησε.

Η διαφορά Βορρά - Νότου στις ΗΠΑ

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Πρόεδρος Τζέιμς Μπιουκάναν απέδωσε τον Πανικό στο σύστημα των χαρτονομισμάτων και αποφάσισε την απόσυρση όλων των χαρτονομισμάτων αξίας κάτω των είκοσι δολαρίων, συμβουλεύοντας παράλληλα τις κρατικές τράπεζες να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Ομοσπονδιακής Κυβέρνησης.

Η κρίση έπληξε άνισα τις περιοχές των ΗΠΑ: Ο Βορράς και ιδιαίτερα η περιοχή των Μεγάλων Λιμνών υπέστησαν βαρύτατο πλήγμα λόγω της εξάρτησής τους από τους σιδηροδρόμους και το εμπόριο, σημειώνοντας αργή ανάκαμψη ενώ ο Νότος, όντας κυρίως αγροτικός με ελάχιστο σιδηροδρομικό δίκτυο, επηρεάστηκε πολύ λιγότερο.

Η οικονομική αυτή απόκλιση ενίσχυσε την πεποίθηση του Νότου ότι ο Βορράς εξαρτιόταν από την δική τους οικονομία για να διατηρήσει την σταθερότητά του. Οι Νότιοι πίστευαν ότι ο Πανικός του 1857 έκανε τον Βορρά «πιο δεκτικό στις απαιτήσεις του Νότου» και θα βοηθούσε στη διατήρηση της δουλείας στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η ανάκαμψη και ο Εμφύλιος

Έως το 1859 η οικονομία άρχισε να σταθεροποιείται. Η ύφεση διήρκεσε συνολικά τρία έτη, χρονικό διάστημα που θεωρείται σχετικά μικρό, καθώς το ξέσπασμα του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου το 1861 αύξησε τη ζήτηση για αγροτικά και βιομηχανικά προϊόντα ενώ μείωσε τον αριθμό των ανέργων ανδρών λόγω στρατιωτικής θητείας. Ωστόσο, οι αμερικανικές τράπεζες ανάκαμψαν πλήρως μόνο μετά το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου.