Ξεκινά η δίκη για το κύκλωμα εμπορίας βρεφών στα Χανιά: Οι παρένθετες μητέρες, οι μεσίτριες των σπιτιών-φυλακών και ο ρόλος της «Πατρίτσια»

Μακριά από τις πατρίδες τους, χωρίς την παρουσία των δικών τους ανθρώπων και με την καθημερινότητά τους να καθορίζεται από πρόσωπα που είχαν αναλάβει να τις επιτηρούν, δεκάδες γυναίκες βρέθηκαν στα Χανιά με την προσδοκία ότι θα εξασφάλιζαν χρήματα κυοφορώντας ένα παιδί για λογαριασμό τρίτων.

Προέρχονταν κυρίως από χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και αρκετές αντιμετώπιζαν σοβαρές οικονομικές δυσκολίες. Η ανάγκη τους για ένα καλύτερο αύριο αποτέλεσε, σύμφωνα με τη δικαστική έρευνα, το σημείο εκκίνησης μιας διαδικασίας που θα τις οδηγούσε σε ένα καθεστώς διαρκούς εξάρτησης.

Τα σπίτια στα οποία εγκαθίσταντο τα εξασφάλιζαν άνθρωποι που συνδέονταν με την κλινική. Εκεί συγκατοικούσαν με άλλες γυναίκες που είχαν αναλάβει τον ίδιο ρόλο, ενώ την εποπτεία τους ασκούσαν συγκεκριμένα πρόσωπα.

Τα ταξιδιωτικά τους έγγραφα, σύμφωνα με το κατηγορητήριο, κατακρατούνταν από τις «μεσίτριες» που τις είχαν στρατολογήσει.

Ακόμη και τα χρήματα που προορίζονταν για τις ίδιες περνούσαν μέσα από ένα σύστημα οικονομικής διαχείρισης που ελεγχόταν από τρίτους.

Ένα ιδιότυπο «Γκουαντάναμο» παρένθετων μητέρων, όχι με τη μορφή μιας συμβατικής φυλακής, αλλά ενός δικτύου κατοικιών όπου η επιτήρηση, η απομόνωση και η οικονομική εξάρτηση αποτελούσαν, σύμφωνα με το βούλευμα, βασικά χαρακτηριστικά της διαβίωσής τους.

Αυτή είναι μία από τις πιο σκοτεινές πτυχές της υπόθεσης της κλινικής υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στα Χανιά, η δίκη για την οποία ξεκινά σήμερα (14/10), με 33 κατηγορουμένους να καλούνται να λογοδοτήσουν ενώπιον της Δικαιοσύνης για μια σειρά σοβαρών αδικημάτων.

Στις χιλιάδες σελίδες του βουλεύματος του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών Χανίων αποτυπώνεται, μεταξύ άλλων, ο μηχανισμός στρατολόγησης, μεταφοράς, στέγασης και ελέγχου γυναικών που χρησιμοποιούνταν ως παρένθετες μητέρες.

Μια δραστηριότητα που, σύμφωνα με τις δικαστικές αρχές, είχε οργανωθεί με σκοπό την αποκόμιση παράνομου οικονομικού οφέλους. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά του βουλεύματος σε δέκα διαφορετικά σημεία της πόλης των Χανίων, όπου βρίσκονταν οικήματα που χρησιμοποιούνταν για τη διαμονή των γυναικών.

Στις σελίδες του βουλευματος περιγράφεται ο τρόπος με τον οποίο οι μεσίτριες εντόπιζαν γυναίκες που βρίσκονταν σε δυσχερείς συνθήκες διαβίωσης, τις στρατολογούσαν και οργάνωναν τη μεταφορά τους σε ένα ελεγχόμενο περιβάλλον.

Το βούλευμα χρησιμοποιεί χαρακτηριστικά τη διατύπωση «ελεγχόμενο και αποκλεισμένο από την οικογένειά τους περιβάλλον διαβίωσης», προσδιορίζοντας ότι επρόκειτο για οικήματα σε δέκα διαφορετικά σημεία των Χανίων.

Τα σπίτια «φυλακές»

Οι κατοικίες δεν παρουσιάζονται απλώς ως χώροι προσωρινής φιλοξενίας. Σύμφωνα με το κατηγορητήριο, αποτελούσαν μέρος μιας οργανωμένης διαδικασίας, μέσω της οποίας τα εμπλεκόμενα πρόσωπα μπορούσαν να διατηρούν τον έλεγχο των γυναικών από την άφιξή τους στην Κρήτη έως την ολοκλήρωση της κυοφορίας.

Η διαδικασία άρχιζε πολύ πριν από την εγκατάσταση των γυναικών στα διαμερίσματα. Σύμφωνα με το βούλευμα, οι λεγόμενες μεσίτριες αναζητούσαν υποψήφιες παρένθετες μητέρες σε χώρες όπως η Ουκρανία, η Ρουμανία, η Μολδαβία, η Γεωργία και η Αλβανία. Κοινό χαρακτηριστικό πολλών από αυτές ήταν η οικονομική και κοινωνική ευαλωτότητα. Η υπόσχεση μιας αμοιβής λειτουργούσε ως κίνητρο για να εγκαταλείψουν τον τόπο διαμονής τους και να μεταβούν στην Ελλάδα.

Σε μια από τις σελίδες του βουλεύματος περιγράφεται η δράση των μεσιτριών που φέρονται να αναλάμβαναν τον εντοπισμό και τη στρατολόγηση των γυναικών, καθώς και η οργάνωση και χρηματοδότηση της μεταφοράς τους στα Χανιά.

Η δικογραφία αναφέρει ότι ορισμένες γυναίκες χρησιμοποιούνταν αρχικά ως δότριες ωαρίων και στη συνέχεια ως παρένθετες μητέρες. Αυτό σημαίνει ότι, κατά τις δικαστικές αρχές, η εκμετάλλευσή τους δεν περιοριζόταν αποκλειστικά στην κυοφορία, αλλά μπορούσε να περιλαμβάνει διαφορετικές διαδικασίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.

Σε ένα άλλο σημείο του βουλεύματος, στο οποίο περιγράφεται ο μηχανισμός εξεύρεσης των κατοικιών και προσδιορίζονται τα πρόσωπα που φέρονται να είχαν αναλάβει την εποπτεία των γυναικών.

Συγκεκριμένα, αναφέρεται ότι η «Πατρίτσια», και η Α.Δ. είχαν αναλάβει την εξεύρεση οικιών για την προσωρινή στέγαση των κυοφόρων. Η χρηματοδότηση της διαδικασίας προερχόταν, σύμφωνα με το βούλευμα, από χρήματα που εισέρρεαν στα ταμεία της φερόμενης εγκληματικής οργάνωσης και καταβάλλονταν από τα ενδιαφερόμενα ζευγάρια.

Στο ίδιο σημείο αναφέρεται ότι οι παρένθετες μητέρες συγκατοικούσαν με άλλες γυναίκες κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης τους. Την επίβλεψή τους φέρονται να είχαν αναλάβει η «Πατρίτσια», η Α.Δ. και η Μ.Γ., η οποία αναφέρεται στο βούλευμα ως μαία.

Σκοπός, σύμφωνα με το δικαστικό έγγραφο, ήταν να εξασφαλίζεται ένα «ελεγχόμενο-αποκλεισμένο περιβάλλον» μέχρι την ολοκλήρωση της κυοφορίας.

Η «Πατρίτσια» εμφανίζεται έτσι ως ένα από τα πρόσωπα που είχαν κεντρικό ρόλο στην καθημερινότητα των γυναικών. Ο χαρακτηρισμός της ως άτυπης «δεσμοφύλακα» αποδίδει μεταφορικά τον ρόλο επιτήρησης που της αποδίδει το βούλευμα.

Η εξάρτηση των γυναικών από το φερόμενο κύκλωμα δεν περιοριζόταν στη στέγασή τους. Σύμφωνα με όσα περιγράφονται στη δικογραφία, οι «μεσίτριες» κατακρατούσαν τα ταξιδιωτικά έγγραφα των γυναικών που στρατολογούσαν.

Παράλληλα, το βούλευμα περιγράφει ένα σύστημα οικονομικού ελέγχου των παρένθετων μητέρων. Αναφέρεται δε ότι οι μηνιαίες αμοιβές κυμαίνονταν από 583 έως 750 ευρώ για γυναίκες των οποίων τις πληρωμές διαχειριζόταν η Α.Δ., ενώ για εκείνες που αμείβονταν με μέριμνα της «Πατρίτσια» το ποσό ανερχόταν στα 1.000 ευρώ.

Προβλεπόταν επίσης εφάπαξ αποζημίωση 10.000 ευρώ για μονή κύηση και 18.000 ευρώ για πολύδυμη κύηση, χωρίς ωστόσο να έχει αποδειχθεί, σύμφωνα με το βούλευμα, ότι τα συγκεκριμένα ποσά καταβλήθηκαν.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η αναφορά στις προπληρωμένες τραπεζικές κάρτες. Οι ενδιαφερόμενοι γονείς εξέδιδαν κάρτες για την καταβολή χρημάτων, τις οποίες όμως, σύμφωνα με τη δικογραφία, διαχειρίζονταν μέλη της οργάνωσης και όχι οι ίδιες οι κυοφόροι.

Από συνομιλία της 24ης Ιουλίου 2023 προκύπτει, κατά το βούλευμα, ότι η Α.Δ. διέθετε εκείνη την περίοδο τουλάχιστον 45 προπληρωμένες κάρτες. Αυτό αποδεικνύει ότι οι γυναίκες βρίσκονταν σε ένα καθεστώς όπου ακόμη και η διαχείριση των χρημάτων που προορίζονταν για τις ίδιες δεν βρισκόταν αποκλειστικά στα χέρια τους.

Το βούλευμα περιγράφει σε αρκετά σημεία του συνθήκες απομόνωσης, επιτήρησης, παρακράτησης εγγράφων και οικονομικής εξάρτησης, οι οποίες συνθέτουν μια εξαιρετικά σοβαρή εικόνα πιθανής εμπορίας και εκμετάλλευσης ανθρώπων.

Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη διάσταση αν ληφθεί υπόψη ότι η παρένθετη μητρότητα αποτελεί μια διαδικασία η οποία, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, επιτρέπεται από την ελληνική νομοθεσία. Στην περίπτωση της κλινικής των Χανίων, ωστόσο, οι δικαστικές αρχές αποδίδουν στους κατηγορουμένους την οργάνωση ενός παράνομου μηχανισμού που εκμεταλλευόταν γυναίκες και παρέκαμπτε τις νόμιμες διαδικασίες.

Σήμερα, με την έναρξη της δίκης, οι περιγραφές αυτές περνούν στο επίκεντρο της δικαστικής διερεύνησης.