Ελίζα Κονοφάγου: Από τη Βαρβάκειο, στην Ακαδημία των Αμερικανών Εφευρετών

Η Ελληνίδα επιστήμονας Ελίζα Κονοφάγου, που ανοίγει τον δρόμο για θεραπείες στον εγκέφαλο, εξελέγη μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Εφευρετών των ΗΠΑ και συγκαταλέγεται πλέον σε μια ιδιαίτερα εκλεκτή κοινότητα εφευρετών και επιστημόνων, με ισχυρό αποτύπωμα στην έρευνα και την καινοτομία. Από τη Βαρβάκειο Σχολή έως την Εθνική Ακαδημία Εφευρετών των ΗΠΑ, η πορεία της κυρίας Κονοφάγου είναι μια διαδρομή επιστημονικής επιμονής και καινοτομίας. Εδώ και δύο δεκαετίες η Ελληνίδα καθηγήτρια Βιοϊατρικής Τεχνολογίας στη Σχολή Μηχανικών & Εφαρμοσμένων Επιστημών του Πανεπιστημίου Κολούμπια της Νέας Υόρκης εστιάζει στην ανάπτυξη καινοτόμων εφαρμογών των υπερήχων στην Ιατρική και επιχειρεί να λύσει ένα από τα πιο δύσκολα προβλήματα της επιστήμης της: πώς μπορούν οι γιατροί να μεταφέρουν αποτελεσματικές θεραπείες μέσα στον εγκέφαλο, ξεπερνώντας τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, το φυσικό του αμυντικό σύστημα.

Η επιβράβευση

Η ερευνητική διαδρομή της αναγνωρίστηκε πρόσφατα με την εκλογή της στην Τάξη των Fellows 2025 της Εθνικής Ακαδημίας Εφευρετών των ΗΠΑ (National Academy of Inventors - NAI), ενός από τους σημαντικότερους θεσμούς αναγνώρισης της καινοτομίας και της εφευρετικότητας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η διάκριση αυτή απονέμεται σε επιστήμονες των οποίων οι κατοχυρωμένες εφευρέσεις έχουν διαρκή οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο και επιβεβαιώνει την ικανότητά της να μετατρέπει μια ιδέα του εργαστηρίου σε τεχνολογία με πραγματική προοπτική να βελτιώσει τη ζωή των ασθενών. «Είναι μια σημαντική διάκριση που αναγνωρίζει την επινόηση αλλά και εκτέλεση επιστημονικών ιδεών. Ηταν, όμως, και μια αναπάντεχη διάκριση. Ως επιστήμονας στη βιοϊατρική τεχνολογία, ο μεγαλύτερος στόχος μου είναι να βελτιωθεί η περίθαλψη των ασθενών...», λέει η κυρία Κονοφάγου στο «ΘΕΜΑ».

Σημειωτέον ότι η Ελληνίδα ερευνήτρια είναι ήδη μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Ιατρικής (National Academy of Medicine).

Ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός είναι από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της Νευρολογίας. Πρόκειται για έναν μηχανισμό που προστατεύει τον εγκέφαλο από τοξίνες, μικρόβια και βλαπτικούς παράγοντες. Ταυτόχρονα όμως μπλοκάρει και τα περισσότερα φάρμακα που θα μπορούσαν να βοηθήσουν ασθενείς με Αλτσχάιμερ, Πάρκινσον, εγκεφαλικούς όγκους ή άλλες νευρολογικές παθήσεις.

Για δεκαετίες η επιστημονική κοινότητα προσπαθεί να βρει έναν τρόπο να τον διαπεράσει με ασφάλεια. Η κυρία Κονοφάγου με την ομάδα της έχει επικεντρωθεί στους εστιακούς υπερήχους. Χρησιμοποιώντας ηχητικά κύματα υψηλής ακρίβειας, ανέπτυξε μια μέθοδο που επιτρέπει το προσωρινό και ελεγχόμενο άνοιγμα του αιματοεγκεφαλικού φραγμού χωρίς χειρουργική επέμβαση. Ετσι, δημιουργείται ένα μικρό παράθυρο μέσα από το οποίο μπορούν να περάσουν φάρμακα, βιολογικοί παράγοντες και γονιδιακές θεραπείες που μέχρι σήμερα δεν είχαν πρόσβαση στον εγκέφαλο. «Η μέθοδος βρίσκεται ακόμα σε δοκιμαστικό επίπεδο, με την τελευταία εφαρμογή να είναι στον παιδικό καρκίνο. Εχουμε αποδείξει την ασφάλεια της μεθόδου σε ασθενείς, που είναι ένα σημαντικό αλλά πολύ αρχικό βήμα. Το μεγάλο άλμα είναι τώρα η απόδειξη αποτελεσματικής θεραπείας που απαιτεί βεβαίως πολύ μεγαλύτερες μελέτες και συγκρίσεις με τις τωρινές θεραπείες για να αποδείξει την αξία της μεθόδου», λέει.

Ωστόσο, η απόσταση από το εργαστήριο στην καθημερινή κλινική πράξη είναι μεγάλη. Στο ερώτημα πόσο κοντά είμαστε στο να δούμε αυτή τη θεραπεία να εφαρμόζεται ευρύτερα σε ασθενείς με εγκεφαλικούς όγκους ή νευροεκφυλιστικές νόσους όπως το Αλτσχάιμερ και το Πάρκινσον, η απάντηση της ερευνήτριας είναι άμεση και σύντομη: «Είμαστε δυστυχώς αρκετά μακριά διότι πρέπει να ολοκληρωθούν οι κλινικές μελέτες που θα αποδείξουν (αν αποδείξουν) ότι η μέθοδος των εστιακών υπερήχων, με ή χωρίς το φάρμακο, είναι πιο αποτελεσματική από τα φάρμακα που είναι ήδη διαθέσιμα για αυτούς τους ασθενείς».

Η μεγάλη ελπίδα

Το επόμενο μεγάλο κεφάλαιο της έρευνας της ομάδας της καθηγήτριας Κονοφάγου αφορά τις νευροεκφυλιστικές νόσους. Εξετάζουν διάφορες θεραπευτικές προσεγγίσεις που μέχρι σήμερα σκοντάφτουν στον αιματοεγκεφαλικό φραγμό. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η γονιδιακή θεραπεία, μία από τις πιο πολλά υποσχόμενες τεχνολογίες της σύγχρονης Ιατρικής. «Η θεραπεία αυτή θα βοηθήσει τους νευρώνες να παράγουν τις νευροτροφικές πρωτεΐνες που σταματούν να παράγονται όταν ξεκινά ο εκφυλιστικός τους κύκλος», εξηγεί.

Ακόμη πιο σημαντικό είναι ένα εύρημα που έχει προκύψει τα τελευταία χρόνια από το εργαστήριό της. Οι ερευνητές διαπιστώνουν ότι οι εστιακοί υπέρηχοι ίσως δεν λειτουργούν μόνο ως όχημα μεταφοράς φαρμάκων. Ενδέχεται να έχουν και δική τους θεραπευτική δράση. «Εξετάζουμε επίσης το ενδεχόμενο να χρησιμοποιήσουμε τη μέθοδο των εστιακών υπερήχων χωρίς φάρμακο επειδή έχουμε δει ότι μπορεί να δημιουργήσει νευρογένεση στον ιππόκαμπο, την περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη μνήμη και επηρεάζεται καθοριστικά στη νόσο Αλτσχάιμερ. Ευελπιστούμε, λοιπόν, να χρησιμοποιούμε στο μέλλον έναν συνδυασμό των υπερήχων με φάρμακα για να μπορέσουμε να βάλουμε τουλάχιστον ένα φρένο στις ασθένειες αυτές. Εκτιμώ, ωστόσο, ότι θα χρειαστούν ακόμα 5 με 10 χρόνια μέχρι να φτάσουμε σε αυτό το σημείο» λέει.

Η εκλογή της κυρίας Κονοφάγου στην Εθνική Ακαδημία Εφευρετών των ΗΠΑ αποτελεί μία ακόμη κορυφή σε μια διαδρομή που ξεκίνησε πριν από σχεδόν τέσσερις δεκαετίες από τις αίθουσες της Βαρβακείου. Αποφοίτησε από τη Βαρβάκειο Πρότυπο Σχολή το 1989 και σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης Βιοφυσική και Φυσικοχημεία. Ακολούθησαν μεταπτυχιακές σπουδές στη Βιοϊατρική Τεχνολογία στο Imperial College του Λονδίνου και διδακτορικό στη Βιοϊατρική Τεχνολογία στο Πανεπιστήμιο του Χιούστον στο Τέξας, το οποίο και ολοκλήρωσε το 1999. Από το 2014 είναι τακτική και επίτιμη καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο Κολούμπια, όπου διευθύνει το Εργαστήριο Υπερήχων και Ελαστικής Απεικόνισης.

Η επαφή με την Ελλάδα

Η σύνδεσή της με την Ελλάδα παραμένει ισχυρή. Η πιο προσωπική φιλοδοξία της Ελληνίδας επιστήμονα αφορά πλέον την πατρίδα της. Η ομάδα της βρίσκεται κοντά στο να φέρει την τεχνολογία των εστιακών υπερήχων και στην Ελλάδα. «Εχουμε ξεκινήσει μια πολύ σημαντική προσπάθεια να φέρουμε το μηχάνημα στην Ελλάδα και να αρχίσουμε κλινικές μελέτες. Το ενδιαφέρον είναι πλέον πολύ μεγαλύτερο απ’ ό,τι στο παρελθόν. Ελπίζουμε ότι μέσα στα επόμενα δύο έως τρία χρόνια θα μπορέσουμε να ξεκινήσουμε συνεργασίες με ελληνικά νοσοκομεία που διαθέτουν τις κατάλληλες προδιαγραφές» λέει. Ο στόχος της παραμένει σταθερός: η μετάφραση της καινοτομίας σε θεραπεία και η δυνατότητα ώστε η τεχνολογία των εστιακών υπερήχων να βρει τον δρόμο της από τα εργαστήρια του Κολούμπια έως τους ασθενείς - και στην Ελλάδα.