Όλα γίνονται πια με ψηφιακές πλατφόρμες, από το delivery μέχρι τον έρωτα

Το efood και η Wolt για το τροφικό delivery. Το gov.gr για τη συνδιαλλαγή με το Ελληνικό Δημόσιο. Το eBay απ’ όπου το Ελληνικό Δημόσιο ανέκτησε τις πολύτιμες φωτογραφίες από τις εκτελέσεις της Καισαριανής. Η Uber. Το bitcoin και όλα τα κρυπτονομίσματα. Το Revolut. Το Skroutz και το marketplace του Facebook, δύο απέραντες αγορές αγαθών, καινούριων και μεταχειρισμένων. Το myAADE και το MyDEDDiE για τη φορολογία και τη σύνδεση με το δίκτυο ενέργειας, αντιστοίχως. Το Netflix και το Cinobo. Το MyHealth του Εθνικού Συστήματος Υγείας, αλλά και το DoctorAnytime για την ανεύρεση ιδιώτη γιατρού. Το Apple Store και το Google Play, αλλά πλέον και σύσσωμη η Google.

Το Airbnb για τη μίσθωση ακινήτων. Το Tinder και το Grinder για τις γνωριμίες. Πλατφόρμες, ψηφιακές πλατφόρμες παντού. Μέσα σε λιγότερο από 20 χρόνια, ουσιαστικά από την εμφάνιση του smartphone με το πρώτο iPhone που λάνσαρε η Apple το 2007 και με καταλύτη τις εφαρμογές (applications ή apps), η παγκόσμια οικονομία πέρασε στη φάση της πλατφόρμας. Και μαζί της, η ζωή δισεκατομμυρίων ανθρώπων.

Μάλιστα, το μοντέλο της πλατφόρμας σε ό,τι αφορά την οικονομική και επιχειρηματική δραστηριότητα είναι τόσο καινούριο, ώστε στην πλειονότητά τους οι ίδιοι άνθρωποι που κάνουν χρήση τους καθημερινά δεν συνειδητοποιούν ότι, π.χ., το app μέσω του οποίου παραγγέλνουν καφέ ή έτοιμο φαγητό, κλείνουν ραντεβού με το ληξιαρχείο, βρίσκουν τον κοντινότερο και φθηνότερο χώρο στάθμευσης του οχήματός τους ανάλογα με τον προορισμό τους κ.ο.κ., είναι υπηρεσίες που παρέχονται από πλατφόρμες. Και καθώς ψηφιακή πλατφόρμα χωρίς application δεν νοείται, πρακτικά κάθε app είναι το alter ego ή μάλλον ο σιαμαίος αδελφός της αντίστοιχης πλατφόρμας.

Το μοντέλο της πλατφόρμας συνιστά μία από τις πλέον χαρακτηριστικές καινοτομίες της ψηφιακής εποχής συμβάλλοντας καθοριστικά στον μετασχηματισμό, και δη σε έναν εις βάθος μετασχηματισμό της οικονομίας γενικότερα. Γιατί άραγε πολλαπλασιάζονται στους δρόμους γύρω μας, π.χ., τα σκούτερ με τα εταιρικά σήματα της efood και της Wolt, σε βαθμό που το παραδοσιακό ντελίβερι με τα ανώνυμα «καλάθια» στο πίσω μέρος των δικύκλων να μοιάζει πια με αναχρονισμό; Μα, διότι πολλοί επιχειρηματίες εστίασης, και ειδικά στον κλάδο του γρήγορου φαγητού, επιλέγουν να πληρώνουν μια άυλη υπηρεσία παρά να προσλαμβάνουν υπαλλήλους ώστε να καλύψουν την ανάγκη για τη διανομή των προϊόντων τους.

Αλλά κάπως έτσι λειτουργεί κάθε μορφή πλατφόρμας, με βασικό εργαλείο την αντίστοιχη ψηφιακή εφαρμογή: επενδύοντας στον όγκο του εξυπηρετούμενου κοινού, «πουλώντας» τη μεσολάβηση ανάμεσα στον παραγωγό, στον έμπορο, στον πάροχο κ.λπ. από τη μία πλευρά και τον καταναλωτή και τελικό αποδέκτη της προσφερόμενης υπηρεσίας από την άλλη. Συνεπώς, ένα πρώτο και θεμελιώδες γνώρισμα της οικονομίας τύπου πλατφόρμας είναι η απουσία πρωτογενούς παραγωγής. Οι ψηφιακές πλατφόρμες απεχθάνονται την απευθείας κατασκευή ή παρασκευή προϊόντων. Αντιθέτως, λατρεύουν τη διαμεσολάβηση, εφόσον ειδικεύονται στο να συνδέουν με ευέλικτο, αναλογικά του περιορισμένου κόστους, τρόπο τους δύο πόλους του εμπορίου: τον επιχειρηματία με την πελατεία του.

Οι νόμοι της πλατφόρμας

Γενικά, η οικονομία της ψηφιακής πλατφόρμας που έχει δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια και διαγράφει τροχιά ραγδαίας ανάπτυξης σε όλο τον κόσμο επιβάλλει νέα δεδομένα ως προς το κόστος και, αντίστοιχα, τις προοπτικές κερδοφορίας, τις συνθήκες ανταγωνισμού στην πραγματική αγορά, αλλά και τις απαιτήσεις του καταναλωτικού κοινού. Η δομή και η οργάνωση μιας σύγχρονης ψηφιακής πλατφόρμας διαφέρουν ριζικά από εκείνες μιας παραδοσιακής, συμβατικής επιχείρησης. Η ταχύτητα και ο εξορθολογισμός του όλου μηχανισμού, το πλαίσιο κανόνων που διέπει τις προσλήψεις και την απασχόληση των υπαλλήλων, η μέγιστη δυνατή αυτοματοποίηση στον προγραμματισμό και την εκτέλεση του εκάστοτε έργου είναι μερικά από τα κύρια συστατικά της συνταγής που εφαρμόζεται στις ψηφιακές πλατφόρμες.

Στις οποίες, σχεδόν αναπόφευκτα, οι ατομικές ιδιαιτερότητες των εργαζομένων, η προσωπικότητά τους κ.λπ. διαδραματίζουν απειροελάχιστο ή και εντελώς μηδενικό ρόλο. Το μόνο ζητούμενο για την πλατφόρμα είναι η απόλυτη συνέπεια στην εκτέλεση της αποστολής και η ικανοποίηση των δύο μερών, του επιχειρηματία που συμβάλλεται με την πλατφόρμα και του πελάτη, ο οποίος από τη δική του πλευρά καταφεύγει στην πλατφόρμα προκειμένου να εξασφαλίσει ταχεία και αξιόπιστη εξυπηρέτηση.

Στη θεωρία, τουλάχιστον, τα πλεονεκτήματα της επιχείρησης παροχής υπηρεσιών στο μοντέλο της πλατφόρμας είναι η ελαχιστοποίηση των τριβών μεταξύ των συναλλασσομένων, ο ορθολογικός προγραμματισμός και η διαφάνεια. Επίσης, μία από τις ειδοποιούς διαφορές στη φιλοσοφία της πλατφόρμας είναι η έμπρακτη υποβάθμιση της ιδιοκτησίας: τα μέσα που χρησιμοποιούνται εξασφαλίζονται με μακροχρόνιες μισθώσεις και συμβάσεις, ενώ και το κοινό από την πλευρά του διαπαιδαγωγείται ώστε να προτιμά την ενοικίαση παρά την αγορά, φέρ’ ειπείν, οχήματος.

Θα έλεγε κανείς ότι η έννοια του on demand είναι ο χρυσός κανόνας και το θεμέλιο της πλατφόρμας. Για την οικονομία της πλατφόρμας, η ιδανική πρόταση για τον καταναλωτή συνίσταται στο «ό,τι θέλει ο πελάτης, όποτε το θέλει και για όσο το θέλει». Το να γίνει αυτό συμφέρον για την επιχείρηση, αλλά και για την ίδια την πλατφόρμα που μεσολαβεί, οπωσδήποτε αποτελεί πρόκληση. Εντούτοις, η κοινή εμπειρία μαρτυρά ότι οι πλατφόρμες πολλαπλασιάζονται διαρκώς, άρα εκ του αποτελέσματος μπορεί κανείς να υποθέσει με ασφάλεια ότι έχει συσσωρευτεί ήδη η απαραίτητη γνώση ώστε το μοντέλο της πλατφόρμας να αποφέρει κέρδη τόσο στον επιχειρηματία που κάνει χρήση της όσο και στις ίδιες τις πλατφόρμες.

Apps και πλατφόρμες

Η «πρώτη ύλη» για τις πλατφόρμες είναι, φυσικά, τα δεδομένα. Ανεξαρτήτως πεδίου δραστηριότητας, του είδους και του αντικειμένου των υπηρεσιών που προσφέρουν, οι πλατφόρμες εξαρτώνται πλήρως από την ψηφιακή τεχνολογία. Οι περιβόητοι αλγόριθμοι -και η Τεχνητή Νοημοσύνη, βεβαίως- επιστρατεύονται από τους διαχειριστές των πλατφορμών ώστε να εξαλείψουν δυσλειτουργίες και αστοχίες, με μόνο στόχο την ταχύτερη και πιο αποδοτική εκπλήρωση των αποστολών που αναλαμβάνουν.

Μιλώντας όμως για δεδομένα, data, μοιραία η εστίαση της προσοχής μετατοπίζεται από την πλατφόρμα στο app. Από το 2007 έως σήμερα οι ψηφιακές εφαρμογές υποκατέστησαν -ή, έστω, δημιούργησαν την εναλλακτική λύση- σχεδόν για κάθε ανάγκη, επιθυμία και υπηρεσία. Σε άλλες σελίδες της παρούσας έκδοσης μπορεί κανείς να διαβάσει σχετικά με μια εφαρμογή που αναλύει τα χαρακτηριστικά προσώπου του χρήστη, τα συγκρίνει με τα τρέχοντα πρότυπα ομορφιάς και κατόπιν συστήνει τις πλαστικές επεμβάσεις που απαιτούνται ώστε να επιτευχθεί η συμμόρφωση με το εξιδανικευμένο κάλλος!

Σε πιο πρακτικά, χρήσιμα ή ακόμη και κρίσιμα ζητήματα, όλο και περισσότεροι γιατροί δημιουργούν εφαρμογές μέσω των οποίων οι ασθενείς τους επιλύουν απορίες, συμβουλεύονται οδηγίες για τη θεραπεία τους, προγραμματίζουν ραντεβού και εξετάσεις. Όσοι προσπαθούν να ελέγξουν τη διατροφή τους, υπάρχουν δεκάδες apps τα οποία εξατομικεύουν ημερήσια και εβδομαδιαία προγράμματα προτείνοντας συνταγές, γεύματα, υπολογίζοντας τις θερμίδες των τροφίμων μέσω της κάμερας του smartphone.

Στον αμιγώς εμπορικό τομέα, τα καταστήματα που επενδύουν στις online πωλήσεις, ως αυτονόητο συμπλήρωμα του e-shop, προτρέπουν τους πελάτες τους να εγκαταστήσουν στο τηλέφωνό τους το οικείο app. Μέσω του οποίου μπορούν να διατρέχουν τον κατάλογο των προϊόντων, να ψωνίζουν και να παρακολουθούν την πορεία της παραγγελίας τους ανά πάσα στιγμή, να προσθέτουν προϊόντα στις λίστες με τα αγαπημένα προς μελλοντική αγορά ή σύγκριση με άλλα, να τηρούν ιστορικό αγορών κ.λπ.

Η διοργάνωση συνεδρίων, εκθέσεων και παρόμοιων εκδηλώσεων εδώ και αρκετά χρόνια συμπεριλαμβάνει οπωσδήποτε τη δημιουργία ειδικού app, έτσι ώστε ο συμμετέχων να βρίσκει αμέσως οποιαδήποτε πληροφορία χρειάζεται. Σε διεθνείς εκθέσεις, για παράδειγμα, όπου το πλήθος των εκθετών και των επιμέρους γεγονότων είναι τεράστιο, συνήθως σε έναν αχανή χώρο, η ψηφιακή εφαρμογή γίνεται πολύτιμος βοηθός για τον επισκέπτη. Ο οποίος βρίσκει εύκολα αναλυτικές πληροφορίες για το πρόγραμμα των events ανά εκθέτη, πλοηγείται κατευθείαν στο περίπτερο που τον ενδιαφέρει, πληροφορείται τα δρομολόγια των ΜΜΜ ή των ειδικά μισθωμένων shuttle buses για τις μετακινήσεις, τα αξιοθέατα της πόλης όπου φιλοξενείται η έκθεση, τα επιλεγμένα ξενοδοχεία, τα εστιατόρια κ.λπ.

Η οικονομία των apps βρίσκεται σε διαρκή άνοδο - αν και όχι τόσο έντονη πλέον όσο πριν από περίπου μία δεκαετία. Ενδεικτικά του κολοσσιαίου μεγέθους της παγκόσμιας αγοράς ψηφιακών εφαρμογών είναι τα στοιχεία που δημοσιεύει ο οργανισμός Business of Apps. Μόνο το 2025 οι διαφημίσεις που εμφανίστηκαν στα apps ανήλθαν σε 419 δισ. δολάρια, καταγράφοντας αύξηση της τάξης του 7,4% συγκριτικά με το προηγούμενο έτος. Η δε καταναλωτική δαπάνη των χρηστών που εκτελούν τις συναλλαγές τους μέσω app έφτασε στα 166,8 δισ. δολάρια. Και οι συνδρομές -εφόσον οι περισσότερες εφαρμογές διαθέτουν δωρεάν μόνο ένα πολύ μικρό τμήμα των δυνατοτήτων τους, ωθώντας τον χρήστη να πληρώσει για να αποκτήσει πλήρη πρόσβαση- απέφεραν στα apps 79,5 δισ. δολάρια.

Μετά τα apps, η Τεχνητή Νοημοσύνη

Παρά τα αστρονομικά μεγέθη και την καθολική επικράτηση των ψηφιακών εφαρμογών, η τάση προς το μέλλον φαίνεται πως οδηγεί σε μια υπέρβαση της παρούσας κατάστασης, σε μια φάση «μετα-app». Σε αυτό το βήμα, τον πρωτεύοντα ρόλο προβλέπεται ότι θα διαδραματίσει ο συνήθης ύποπτος της προηγμένης ψηφιακής τεχνολογίας, η Τεχνητή Νοημοσύνη.

Όπως σε κάποιον βαθμό ήδη συμβαίνει, ο χρήστης δεν θα χρειάζεται πλέον να χρησιμοποιεί συγκεκριμένα apps για συγκεκριμένες ενέργειες. Απλώς θα διατυπώνει το αίτημά του στο smartphone, λόγου χάριν «θέλω να κλείσω εισιτήρια και διαμονή για το Νέο Δελχί τα επόμενα Χριστούγεννα», και το ΑΙ θα αναλαμβάνει την πραγματοποίηση της επιθυμίας. Στην πράξη, ωστόσο, πίσω από αυτό το ψηφιακό λυχνάρι του Αλαντίν, πίσω και από τα apps τα οποία θα είναι πια αθέατα, θα παραμένουν πάντα οι ψηφιακές πλατφόρμες. Ίσως μάλιστα σε μερικά χρόνια από σήμερα και λόγω ΑΙ οι πλατφόρμες να γίνουν ακόμη πιο ισχυρές, ακόμη πιο κυρίαρχες.