Κουμάνοβο: Από το Ισλαμικό Κράτος και τις αιματηρές συγκρούσεις, στο ιρανικό σχέδιο δολοφονίας στην Ελλάδα - Η ιστορία μιας πόλης με ταραγμένο παρελθόν
18.11.2026
19:31
Η διήμερη μάχη του 2015 με τους οκτώ νεκρούς αστυνομικούς, οι στρατολογήσεις για τη Συρία και οι νέες αποκαλύψεις για το δίκτυο που σχεδίαζε δολοφονία Ισραηλινού στην Ελλάδα
Το Κουμάνοβο που αναφέρεται στην έρευνα για το φερόμενο ιρανικό σχέδιο δολοφονίας στην Ελλάδα βρίσκεται στη Βόρεια Μακεδονία, βορειοανατολικά των Σκοπίων, κοντά στα σύνορα με τη Σερβία. Στα αλβανικά ονομάζεται Kumanovë. Είναι πολυεθνοτικός δήμος με 98.104 μόνιμους κατοίκους, σύμφωνα με την απογραφή του 2021. Από αυτούς, 25.493 καταγράφηκαν ως Αλβανοί, περίπου ένας στους τέσσερις.
Το όνομα της πόλης έχει εμφανιστεί σε τρεις σοβαρές, αλλά διαφορετικές υποθέσεις μέσα σε 11 χρόνια. Το 2015, ένοπλοι, πολλοί από τους οποίους είχαν έρθει από το Κόσοβο, συγκρούστηκαν επί δύο ημέρες με την αστυνομία σε κατοικημένη συνοικία. Από το 2015 έως το 2020, έρευνες για το Ισλαμικό Κράτος εντόπισαν ανθρώπους από το Κουμάνοβο που επιχείρησαν να φτάσουν στη Συρία και, αργότερα, υπόπτους για προετοιμασία επιθέσεων μετά την αποφυλάκισή τους. Στην πιο πρόσφατη υπόθεση οι αρχές περιγράφουν κάτι διαφορετικό. Ερευνούν αν πρόσωπα με διασυνδέσεις στο οργανωμένο έγκλημα δέχθηκαν οδηγίες από Ιρανό υπήκοο για τη δολοφονία ανθρώπου στην Ελλάδα.
Το ισχυρότερο στοιχείο που συνδέει διαχρονικά την περιοχή με τη διεθνή τρομοκρατία αφορά τη στρατολόγηση για τη Συρία. Εκεί υπάρχουν συλλήψεις σε δύο χώρες, προηγούμενες καταδίκες και εισαγγελικές πράξεις. Για σύνδεση των ίδιων προσώπων με την ένοπλη ομάδα του 2015 ή με το φερόμενο ιρανικό δίκτυο του 2026 δεν εντόπισα δημόσιο τεκμήριο.
Ο Χριστόφσκι ανέφερε ότι οι ύποπτοι είχαν διασυνδέσεις με εγκληματικές οργανώσεις και κατονόμασε ως έναν από τους φερόμενους στρατολόγους τον Νατζί Σαριφί Ζινταστί. Το όνομα έχει ιδιαίτερη σημασία. Σε ξεχωριστή υπόθεση, το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης δημοσιοποίησε το 2024 κατηγορητήριο σε βάρος του Ζινταστί και δύο Καναδών για σχέδιο δολοφονίας δύο κατοίκων του Μέριλαντ. Η αμερικανική δικογραφία περιγράφει απόπειρα ανάθεσης των δολοφονιών σε τρίτους έναντι αμοιβής. Αυτό είναι το συγκεκριμένο διεθνές προηγούμενο που συνδέεται με πρόσωπο της σημερινής έρευνας.
Στις 9 και 10 Μαΐου 2015 η βία έφτασε μέσα στην πόλη. Στη συνοικία Ντίβο Νάσελιε, γνωστή στα αλβανικά ως Lagjja e Trimave, αστυνομικοί συγκρούστηκαν με ένοπλη ομάδα Αλβανών, πολλοί από τους οποίους προέρχονταν από το Κόσοβο. Ανάμεσά τους υπήρχαν βετεράνοι των προηγούμενων συγκρούσεων. Οκτώ αστυνομικοί σκοτώθηκαν. Για τους νεκρούς της ένοπλης ομάδας υπάρχει απόκλιση στις πηγές. Η μεταγενέστερη έκθεση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για το 2017 καταγράφει δέκα, ενώ αρκετές πρώτες ανταποκρίσεις ανέφεραν 14.
Στις 2 Νοεμβρίου 2017, δικαστήριο των Σκοπίων καταδίκασε 33 από τους 37 κατηγορουμένους και αθώωσε τέσσερις. Επτά καταδικάστηκαν σε ισόβια και δεκατρείς σε κάθειρξη 40 ετών. Το Εφετείο επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση. Το δικαστήριο έκρινε την υπόθεση με βάση τις διατάξεις περί τρομοκρατίας και τρομοκρατικής οργάνωσης. Η διασυνοριακή διάσταση αφορούσε την προέλευση και τη δράση μελών της ομάδας από το Κόσοβο.
Το 2016 προέκυψε ένα από τα πιο συγκεκριμένα στοιχεία για την πόλη. Σε επιχείρηση με τις τουρκικές αρχές συνελήφθησαν στην Κωνσταντινούπολη πέντε υπήκοοι της τότε ΠΓΔΜ που κατευθύνονταν προς τη Συρία. Τρεις προέρχονταν από το Κουμάνοβο και δύο από τα Σκόπια. Η υπόθεση έχει σημασία, επειδή τεκμηριώνει την απόπειρα μετάβασης συγκεκριμένων προσώπων.
Στις αρχές Σεπτεμβρίου 2020 η εισαγγελία ανακοίνωσε νέα έρευνα σε βάρος τριών ανδρών από το Κουμάνοβο. Και οι τρεις είχαν ήδη εκτίσει ποινές για συμμετοχή σε ξένο ένοπλο σχηματισμό. Σύμφωνα με την έκθεση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, είχαν εκδοθεί από την Τουρκία το 2016 και αποφυλακιστεί το 2019. Η νέα κατηγορία ήταν ότι μετά την αποφυλάκισή τους συγκρότησαν ομάδα με ιδεολογική αναφορά στο ISIS και προετοίμαζαν επιθέσεις στο έδαφος της Βόρειας Μακεδονίας. Το 2021 η εισαγγελία των Σκοπίων παρέπεμψε τους τρεις σε δίκη για τρομοκρατία και τρομοκρατική οργάνωση.
Στις 27 Δεκεμβρίου 2020 ακολούθησαν οκτώ ακόμη συλλήψεις, πέντε στο Κουμάνοβο και τρεις στα Σκόπια, τις οποίες οι αρχές συνέδεσαν με την ίδια έρευνα. Εδώ βρίσκεται μια ουσιαστική απάντηση στο γιατί το όνομα της πόλης εμφανίζεται τόσο συχνά. Μέρος των δημοσιευμάτων αφορά διαδοχικά στάδια της ίδιας υπόθεσης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα ίδια πρόσωπα σε διαφορετικά χρόνια. Οι προηγούμενες ποινές των τριών είναι επιβεβαιωμένες. Για τις νέες κατηγορίες επιβεβαίωσα την παραπομπή τους, αλλά δεν εντόπισα τελεσίδικη απόφαση που να επιτρέπει ασφαλές συμπέρασμα για την έκβαση της δίκης. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ καταγράφει επίσης ότι το 2020 δεν σημειώθηκε τρομοκρατική επίθεση στη χώρα.
Για το «γιατί» έχει ιδιαίτερη αξία η δουλειά του ερευνητικού προγράμματος PAVE, με συμμετοχή του ΕΛΙΑΜΕΠ. Στο Κουμάνοβο και στο Τέτοβο η ομάδα πραγματοποίησε συνολικά 29 συνεντεύξεις και τέσσερις ομαδικές συζητήσεις με εκπαιδευτικούς, θρησκευτικούς λειτουργούς, αστυνομικούς, στελέχη τοπικών θεσμών και κατοίκους. Οι μαρτυρίες αναδεικνύουν τη συνύπαρξη περισσότερων παραγόντων. Οι μνήμες της ένοπλης σύγκρουσης και οι διαιρέσεις μεταξύ κοινοτήτων επηρεάζουν την εμπιστοσύνη προς το κράτος. Οι προσωπικές επαφές και η διαδικτυακή προπαγάνδα μπορούν να ενισχύσουν η μία την άλλη. Στην υπόθεση του 2020 υπάρχει και ένα χειροπιαστό πρόβλημα που ξεπερνά τις γενικές ερμηνείες περί φτώχειας ή θρησκείας. Άνθρωποι που είχαν ήδη καταδικαστεί βρέθηκαν ξανά υπό έρευνα μετά την αποφυλάκισή τους.
Μια δεύτερη μελέτη, του Strong Cities Network, εξέτασε ειδικά τους κατοίκους του Κουμάνοβο και κατέληξε σε ένα εύρημα που συχνά λείπει από το αστυνομικό ρεπορτάζ. Ο πληθυσμός εμφάνιζε συνολικά σχετικά ισχυρή αντίσταση στη βίαιη ριζοσπαστικοποίηση. Οι μεγαλύτερες διαφορές εντοπίστηκαν ανά ηλικία και γειτονιά. Σημαντικό ρόλο έπαιζε το κατά πόσο οι κάτοικοι εμπιστεύονταν τον δήμο, τα σχολεία και τους θρησκευτικούς θεσμούς τους. Αυτό βοηθά να εξηγηθεί πώς μια πόλη σχεδόν 100.000 κατοίκων μπορεί να εμφανίζεται επανειλημμένα σε δικογραφίες που αφορούν μικρές ομάδες, ενώ η μεγάλη πλειονότητα των κατοίκων παραμένει μακριά από αυτές.
Το όνομα της πόλης έχει εμφανιστεί σε τρεις σοβαρές, αλλά διαφορετικές υποθέσεις μέσα σε 11 χρόνια. Το 2015, ένοπλοι, πολλοί από τους οποίους είχαν έρθει από το Κόσοβο, συγκρούστηκαν επί δύο ημέρες με την αστυνομία σε κατοικημένη συνοικία. Από το 2015 έως το 2020, έρευνες για το Ισλαμικό Κράτος εντόπισαν ανθρώπους από το Κουμάνοβο που επιχείρησαν να φτάσουν στη Συρία και, αργότερα, υπόπτους για προετοιμασία επιθέσεων μετά την αποφυλάκισή τους. Στην πιο πρόσφατη υπόθεση οι αρχές περιγράφουν κάτι διαφορετικό. Ερευνούν αν πρόσωπα με διασυνδέσεις στο οργανωμένο έγκλημα δέχθηκαν οδηγίες από Ιρανό υπήκοο για τη δολοφονία ανθρώπου στην Ελλάδα.
Το ισχυρότερο στοιχείο που συνδέει διαχρονικά την περιοχή με τη διεθνή τρομοκρατία αφορά τη στρατολόγηση για τη Συρία. Εκεί υπάρχουν συλλήψεις σε δύο χώρες, προηγούμενες καταδίκες και εισαγγελικές πράξεις. Για σύνδεση των ίδιων προσώπων με την ένοπλη ομάδα του 2015 ή με το φερόμενο ιρανικό δίκτυο του 2026 δεν εντόπισα δημόσιο τεκμήριο.
Τι γνωρίζουμε για το σχέδιο δολοφονίας στην Ελλάδα
Στις 17 Νοεμβρίου 2026, ο διευθυντής της Υπηρεσίας Εθνικής Ασφάλειας της Βόρειας Μακεδονίας, Μπόγιαν Χριστόφσκι, ανακοίνωσε ότι η υπηρεσία του ερευνούσε επί μήνες ομάδα που φέρεται να προετοίμαζε δολοφονία στην Ελλάδα. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του υπουργείου Εσωτερικών, η έρευνα αφορούσε έξι υπηκόους της χώρας από τα Σκόπια και το Κουμάνοβο. Τέσσερις συνελήφθησαν στη Βόρεια Μακεδονία. Ένας πέμπτος συνελήφθη στην Ελλάδα και παραδόθηκε στις αρχές της γειτονικής χώρας. Ο έκτος εξακολουθούσε να αναζητείται κατά την ανακοίνωση.Ο Χριστόφσκι ανέφερε ότι οι ύποπτοι είχαν διασυνδέσεις με εγκληματικές οργανώσεις και κατονόμασε ως έναν από τους φερόμενους στρατολόγους τον Νατζί Σαριφί Ζινταστί. Το όνομα έχει ιδιαίτερη σημασία. Σε ξεχωριστή υπόθεση, το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης δημοσιοποίησε το 2024 κατηγορητήριο σε βάρος του Ζινταστί και δύο Καναδών για σχέδιο δολοφονίας δύο κατοίκων του Μέριλαντ. Η αμερικανική δικογραφία περιγράφει απόπειρα ανάθεσης των δολοφονιών σε τρίτους έναντι αμοιβής. Αυτό είναι το συγκεκριμένο διεθνές προηγούμενο που συνδέεται με πρόσωπο της σημερινής έρευνας.
Η ένοπλη σύγκρουση του 2015 και η σχέση με το Κόσοβο
Για να εξηγηθεί γιατί το όνομα της πόλης ήταν ήδη γνωστό στις βαλκανικές υπηρεσίες ασφαλείας, πρέπει να γυρίσει κανείς στο 2001. Χωριά γύρω από το Κουμάνοβο, ανάμεσά τους το Σλούπτσανε, βρέθηκαν στο επίκεντρο των συγκρούσεων ανάμεσα στις κρατικές δυνάμεις και τον αλβανικό Εθνικό Απελευθερωτικό Στρατό. Άμαχοι εκτοπίστηκαν και οικογένειες αναζήτησαν καταφύγιο στο γειτονικό Κόσοβο. Η Συμφωνία της Οχρίδας, τον Αύγουστο του 2001, έθεσε το πολιτικό πλαίσιο για τον τερματισμό της σύγκρουσης και τη διεύρυνση των δικαιωμάτων της αλβανικής κοινότητας.Στις 9 και 10 Μαΐου 2015 η βία έφτασε μέσα στην πόλη. Στη συνοικία Ντίβο Νάσελιε, γνωστή στα αλβανικά ως Lagjja e Trimave, αστυνομικοί συγκρούστηκαν με ένοπλη ομάδα Αλβανών, πολλοί από τους οποίους προέρχονταν από το Κόσοβο. Ανάμεσά τους υπήρχαν βετεράνοι των προηγούμενων συγκρούσεων. Οκτώ αστυνομικοί σκοτώθηκαν. Για τους νεκρούς της ένοπλης ομάδας υπάρχει απόκλιση στις πηγές. Η μεταγενέστερη έκθεση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για το 2017 καταγράφει δέκα, ενώ αρκετές πρώτες ανταποκρίσεις ανέφεραν 14.
Στις 2 Νοεμβρίου 2017, δικαστήριο των Σκοπίων καταδίκασε 33 από τους 37 κατηγορουμένους και αθώωσε τέσσερις. Επτά καταδικάστηκαν σε ισόβια και δεκατρείς σε κάθειρξη 40 ετών. Το Εφετείο επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση. Το δικαστήριο έκρινε την υπόθεση με βάση τις διατάξεις περί τρομοκρατίας και τρομοκρατικής οργάνωσης. Η διασυνοριακή διάσταση αφορούσε την προέλευση και τη δράση μελών της ομάδας από το Κόσοβο.
Η διαδρομή προς τη Συρία και οι συλλήψεις στην Κωνσταντινούπολη
Η πρώτη μεγάλη επιχείρηση για τη στρατολόγηση μαχητών του ISIS έγινε τον Αύγουστο του 2015, μόλις τρεις μήνες μετά τη μάχη στο Ντίβο Νάσελιε. Η χρονική εγγύτητα ευνοεί τη σύγχυση. Επρόκειτο για διαφορετική έρευνα. Η αστυνομική επιχείρηση «Cell» αφορούσε στρατολόγηση για τον πόλεμο στη Συρία και κάλυψε περισσότερες πόλεις, μεταξύ των οποίων τα Σκόπια, το Γκόστιβαρ, τη Στρούγκα και το Κουμάνοβο. Βασικός στρατολόγος που καταγράφεται στη σχετική έρευνα του British Council ήταν ο ιμάμης Ρετζέπ Μεμίσι, ο οποίος δρούσε στα Σκόπια. Το Κουμάνοβο αποτελούσε μέρος ενός ευρύτερου δικτύου.Το 2016 προέκυψε ένα από τα πιο συγκεκριμένα στοιχεία για την πόλη. Σε επιχείρηση με τις τουρκικές αρχές συνελήφθησαν στην Κωνσταντινούπολη πέντε υπήκοοι της τότε ΠΓΔΜ που κατευθύνονταν προς τη Συρία. Τρεις προέρχονταν από το Κουμάνοβο και δύο από τα Σκόπια. Η υπόθεση έχει σημασία, επειδή τεκμηριώνει την απόπειρα μετάβασης συγκεκριμένων προσώπων.
Στις αρχές Σεπτεμβρίου 2020 η εισαγγελία ανακοίνωσε νέα έρευνα σε βάρος τριών ανδρών από το Κουμάνοβο. Και οι τρεις είχαν ήδη εκτίσει ποινές για συμμετοχή σε ξένο ένοπλο σχηματισμό. Σύμφωνα με την έκθεση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, είχαν εκδοθεί από την Τουρκία το 2016 και αποφυλακιστεί το 2019. Η νέα κατηγορία ήταν ότι μετά την αποφυλάκισή τους συγκρότησαν ομάδα με ιδεολογική αναφορά στο ISIS και προετοίμαζαν επιθέσεις στο έδαφος της Βόρειας Μακεδονίας. Το 2021 η εισαγγελία των Σκοπίων παρέπεμψε τους τρεις σε δίκη για τρομοκρατία και τρομοκρατική οργάνωση.
Στις 27 Δεκεμβρίου 2020 ακολούθησαν οκτώ ακόμη συλλήψεις, πέντε στο Κουμάνοβο και τρεις στα Σκόπια, τις οποίες οι αρχές συνέδεσαν με την ίδια έρευνα. Εδώ βρίσκεται μια ουσιαστική απάντηση στο γιατί το όνομα της πόλης εμφανίζεται τόσο συχνά. Μέρος των δημοσιευμάτων αφορά διαδοχικά στάδια της ίδιας υπόθεσης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα ίδια πρόσωπα σε διαφορετικά χρόνια. Οι προηγούμενες ποινές των τριών είναι επιβεβαιωμένες. Για τις νέες κατηγορίες επιβεβαίωσα την παραπομπή τους, αλλά δεν εντόπισα τελεσίδικη απόφαση που να επιτρέπει ασφαλές συμπέρασμα για την έκβαση της δίκης. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ καταγράφει επίσης ότι το 2020 δεν σημειώθηκε τρομοκρατική επίθεση στη χώρα.
Γιατί η ακραία στρατολόγηση βρήκε έδαφος στην περιοχή
Οι επιτόπιες έρευνες δίνουν ακριβέστερη εικόνα από μια απλή αναφορά στη γειτνίαση με το Κόσοβο. Μελέτες για τους ξένους μαχητές εντοπίζουν πράγματι σημαντική συγκέντρωση περιπτώσεων στα Σκόπια και στο Κουμάνοβο. Άλλες περιλαμβάνουν το Γκόστιβαρ και επιμέρους δήμους γύρω από την πρωτεύουσα. Υπάρχει επομένως τεκμηρίωση για τοπική συγκέντρωση στρατολόγησης την περίοδο του πολέμου στη Συρία. Δεν εντόπισαν, ωστόσο, συγκρίσιμα στοιχεία ανά δήμο και ανά κάτοικο που να επιτρέπουν τον ισχυρισμό ότι το Κουμάνοβο είχε το υψηλότερο ποσοστό στη χώρα. Ο αριθμός των 143 πολιτών που, κατά την εθνική εκτίμηση του 2022, ταξίδεψαν ή προσπάθησαν να ταξιδέψουν στη Συρία ή στο Ιράκ αφορά ολόκληρη τη Βόρεια Μακεδονία και εξαιρεί τα παιδιά.Για το «γιατί» έχει ιδιαίτερη αξία η δουλειά του ερευνητικού προγράμματος PAVE, με συμμετοχή του ΕΛΙΑΜΕΠ. Στο Κουμάνοβο και στο Τέτοβο η ομάδα πραγματοποίησε συνολικά 29 συνεντεύξεις και τέσσερις ομαδικές συζητήσεις με εκπαιδευτικούς, θρησκευτικούς λειτουργούς, αστυνομικούς, στελέχη τοπικών θεσμών και κατοίκους. Οι μαρτυρίες αναδεικνύουν τη συνύπαρξη περισσότερων παραγόντων. Οι μνήμες της ένοπλης σύγκρουσης και οι διαιρέσεις μεταξύ κοινοτήτων επηρεάζουν την εμπιστοσύνη προς το κράτος. Οι προσωπικές επαφές και η διαδικτυακή προπαγάνδα μπορούν να ενισχύσουν η μία την άλλη. Στην υπόθεση του 2020 υπάρχει και ένα χειροπιαστό πρόβλημα που ξεπερνά τις γενικές ερμηνείες περί φτώχειας ή θρησκείας. Άνθρωποι που είχαν ήδη καταδικαστεί βρέθηκαν ξανά υπό έρευνα μετά την αποφυλάκισή τους.
Μια δεύτερη μελέτη, του Strong Cities Network, εξέτασε ειδικά τους κατοίκους του Κουμάνοβο και κατέληξε σε ένα εύρημα που συχνά λείπει από το αστυνομικό ρεπορτάζ. Ο πληθυσμός εμφάνιζε συνολικά σχετικά ισχυρή αντίσταση στη βίαιη ριζοσπαστικοποίηση. Οι μεγαλύτερες διαφορές εντοπίστηκαν ανά ηλικία και γειτονιά. Σημαντικό ρόλο έπαιζε το κατά πόσο οι κάτοικοι εμπιστεύονταν τον δήμο, τα σχολεία και τους θρησκευτικούς θεσμούς τους. Αυτό βοηθά να εξηγηθεί πώς μια πόλη σχεδόν 100.000 κατοίκων μπορεί να εμφανίζεται επανειλημμένα σε δικογραφίες που αφορούν μικρές ομάδες, ενώ η μεγάλη πλειονότητα των κατοίκων παραμένει μακριά από αυτές.
Ακολουθήστε το protothema.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο Protothema.gr
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο Protothema.gr