Ο Αϊζενκοτ παίρνει την εντολή, ο Νετανιάχου αναζητά κυβέρνηση εθνικής ενότητας: Το παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων και τα τέσσερα σενάρια για το Ισραήλ

Η επόμενη κυβέρνηση του Ισραήλ βρίσκεται στο επίκεντρο μιας σύνθετης πολιτικής διαπραγμάτευσης, με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου να επιχειρεί να παραμείνει στην εξουσία παρά την απώλεια της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας και τον πρώην αρχηγό των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων, Γκάντι Αϊζενκοτ, να συγκεντρώνει την υποστήριξη της πλειοψηφίας των βουλευτών για τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης.

Οι εκλογές της 27ης Οκτωβρίου δεν ανέδειξαν αυτοδύναμο κυβερνητικό συνασπισμό, ωστόσο άλλαξαν ουσιαστικά τους πολιτικούς συσχετισμούς και έφεραν τα αραβικά κόμματα σε θέση καθοριστικής επιρροής.

Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά, ο πρόεδρος του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτζογκ, επέλεξε τον Αϊζενκοτ για την πρώτη προσπάθεια σχηματισμού κυβέρνησης. Η απόφαση ακολουθεί τις διαβουλεύσεις με τα κόμματα της νέας Κνεσέτ, κατά τις οποίες 67 από τους 120 βουλευτές υπέδειξαν τον Αϊζενκοτ, έναντι 46 που υποστήριξαν τον Νετανιάχου. Η αριθμητική αυτή υπεροχή δεν εξασφαλίζει, πάντως, κυβερνητική πλειοψηφία, καθώς αρκετά από τα κόμματα που εισηγήθηκαν την ανάθεση της εντολής στον Αϊζενκοτ διαφωνούν μεταξύ τους για τη σύνθεση και το πρόγραμμα της επόμενης κυβέρνησης.

Η αριθμητική της Κνεσέτ και οι 19 αραβικές έδρες

Το απερχόμενο κυβερνητικό στρατόπεδο του Νετανιάχου διαθέτει 53 έδρες, ενώ τα τέσσερα εβραϊκά κόμματα του αντιπολιτευόμενου μπλοκ συγκεντρώνουν 48. Οι υπόλοιπες 19 έδρες ανήκουν στα δύο αραβικά πολιτικά σχήματα: την Κοινή Λίστα, με 11 βουλευτές, και το Ra'am του Μανσούρ Αμπάς, με οκτώ.

Η υποστήριξη των αραβικών κομμάτων ανεβάζει τον αριθμό των βουλευτών που τάσσονται υπέρ της ανάθεσης εντολής στον Αϊζενκοτ στους 67. Πρόκειται για κοινοβουλευτική πλειοψηφία ως προς την επιλογή του προσώπου που θα επιχειρήσει να σχηματίσει κυβέρνηση, όχι όμως για συμφωνημένο κυβερνητικό συνασπισμό.

Η Κοινή Λίστα έχει δηλώσει ότι μπορεί να στηρίξει μια κυβέρνηση που θα απομακρύνει τον Νετανιάχου από την εξουσία, χωρίς να συμμετάσχει σε αυτήν με υπουργούς. Αντίθετα, το Ra'am εμφανίζεται διατεθειμένο να εξετάσει ακόμη και την κυβερνητική συμμετοχή, υπό την προϋπόθεση πολιτικών συμφωνιών.

Η διαφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο Αϊζενκοτ έχει αποκλείσει μέχρι στιγμής την άνευ όρων συμμετοχή των αραβικών κομμάτων στην κυβέρνησή του. Οι διαπραγματεύσεις, επομένως, δεν αφορούν μόνο την εξασφάλιση των αναγκαίων ψήφων, αλλά και το κατά πόσον η επόμενη κυβέρνηση θα στηρίζεται σε κοινοβουλευτικές δυνάμεις που δεν θα συμμετέχουν επίσημα στον συνασπισμό.

Η νέα παρέμβαση Νετανιάχου και η πρόταση εθνικής ενότητας

Το Σάββατο ο Νετανιάχου παρενέβη δημόσια, ζητώντας τον σχηματισμό κυβέρνησης εθνικής ενότητας. Η πρότασή του περιλαμβάνει όλα τα κόμματα της απερχόμενης κυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένων των υπερορθόδοξων και των ακροδεξιών σχηματισμών, μαζί με τις σιωνιστικές πολιτικές δυνάμεις της αντιπολίτευσης.

Η μετατόπιση της δημόσιας θέσης του είναι χαρακτηριστική. Αμέσως μετά τις εκλογές είχε μιλήσει για νέα ισχυρή δεξιά κυβέρνηση. Στις 2 Νοεμβρίου ζήτησε ευρύτερο κυβερνητικό συνασπισμό υπό την ηγεσία του. Πλέον προβάλλει την ανάγκη εθνικής ενότητας, χωρίς στη νέα παρέμβασή του να διευκρινίζει ποιος θα αναλάβει την πρωθυπουργία.

Παράλληλα, επιτέθηκε με ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα στο ενδεχόμενο σχηματισμού κυβέρνησης Αϊζενκοτ με την υποστήριξη των αραβικών κομμάτων, κατηγορώντας τα ότι υποστηρίζουν την τρομοκρατία και υποστηρίζοντας ότι ένας τέτοιος συνασπισμός θα έθετε σε κίνδυνο την ασφάλεια και τη συνοχή του Ισραήλ. Οι χαρακτηρισμοί αυτοί αποτελούν πολιτικές κατηγορίες του Νετανιάχου και όχι διαπιστωμένα χαρακτηριστικά των συγκεκριμένων κομμάτων.

Στο επίκεντρο της παρέμβασής του τοποθέτησε την αντιμετώπιση της Χαμάς, την ασφάλεια των ισραηλινών στρατιωτικών στη Γάζα και στον Λίβανο και την ιρανική πυρηνική απειλή. Συνέδεσε επίσης τη συμμετοχή των αραβικών κομμάτων με τον κίνδυνο εσωτερικής αποσταθεροποίησης, επιχειρώντας να μεταφέρει τη συζήτηση από την κοινοβουλευτική αριθμητική στα ζητήματα εθνικής ασφάλειας.

Η απάντηση Αϊζενκοτ και οι τέσσερις προϋποθέσεις

Η απάντηση του κόμματος Γιασάρ του Αϊζενκοτ ήταν άμεση. Κατηγόρησε τον Νετανιάχου ότι επικαλείται την εθνική ενότητα ενώ ο ίδιος, σύμφωνα με το κόμμα, έχει συμβάλει στον διχασμό της ισραηλινής κοινωνίας. Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συμμετοχής του Λικούντ σε μια ευρύτερη κυβέρνηση, αλλά μόνο εφόσον εγκαταλείψει τη συνεργασία με τους ακροδεξιούς συμμάχους του και αποδεχθεί κυβέρνηση υπό την ηγεσία Αϊζενκοτ.

Ο πρώην αρχηγός του στρατού έχει θέσει τέσσερις βασικές προϋποθέσεις για όσους επιθυμούν να συμμετάσχουν στον νέο συνασπισμό: αναγνώριση του Ισραήλ ως εβραϊκού, δημοκρατικού, φιλελεύθερου και ισότιμου κράτους, προσήλωση στις αρχές της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας, υποχρέωση στρατιωτικής ή εθνικής υπηρεσίας για όλους τους πολίτες και αναγνώριση της Χαμάς ως τρομοκρατικής οργάνωσης, με δέσμευση για την εξάλειψη της στρατιωτικής και διοικητικής ισχύος της στη Γάζα.

Οι όροι αυτοί δημιουργούν δυσκολίες σε διαφορετικές κατευθύνσεις. Η απαίτηση καθολικής υπηρεσίας προσκρούει στις θέσεις των υπερορθόδοξων κομμάτων, ενώ η αναγνώριση της Χαμάς ως τρομοκρατικής οργάνωσης αποτελεί σημείο διαφωνίας με τον Μανσούρ Αμπάς. Ο ηγέτης του Ra'am έχει υποστηρίξει τον αφοπλισμό της Χαμάς, αλλά έχει αποφύγει να χρησιμοποιήσει τον συγκεκριμένο χαρακτηρισμό.

Οι υπερορθόδοξοι και το ενδεχόμενο αλλαγής στρατοπέδου

Ένας δεύτερος καθοριστικός παράγοντας είναι η στάση των υπερορθόδοξων κομμάτων. Το United Torah Judaism, παραδοσιακός σύμμαχος του Νετανιάχου, απέφυγε να υποστηρίξει την υποψηφιότητά του κατά τις προεδρικές διαβουλεύσεις. Η επιλογή αυτή στέρησε από τον απερχόμενο πρωθυπουργό επτά επιπλέον συστάσεις βουλευτών και άφησε ανοιχτό ένα κανάλι επικοινωνίας με την αντιπολίτευση.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το ζήτημα της στρατιωτικής θητείας των υπερορθόδοξων Εβραίων. Η απαίτηση εξαίρεσής τους από την υποχρεωτική στράτευση αποτελεί βασικό όρο των θρησκευτικών κομμάτων, ενώ για αρκετούς από τους πιθανούς κυβερνητικούς εταίρους του Αϊζενκοτ η επέκταση της στρατιωτικής υποχρέωσης συνιστά κεντρική πολιτική δέσμευση.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μετατόπιση του Αβίγκντορ Λίμπερμαν, ο οποίος εμφανίστηκε διατεθειμένος να εξετάσει συνεργασία με υπερορθόδοξους σχηματισμούς, εγκαταλείποντας την προηγούμενη κατηγορηματική άρνησή του. Ο Λίμπερμαν μίλησε για την ανάγκη επώδυνων συμβιβασμών, χωρίς ωστόσο να έχει προκύψει συμφωνία για τη στρατιωτική θητεία.

Εάν τα δύο υπερορθόδοξα κόμματα, United Torah Judaism και Shas, συμφωνούσαν να συνεργαστούν με το μπλοκ Αϊζενκοτ, ο συνασπισμός θα μπορούσε να συγκεντρώσει ακριβώς 61 έδρες. Το Shas, ωστόσο, έχει ήδη υποστηρίξει τον Νετανιάχου, ενώ το United Torah Judaism δεν έχει δεσμευτεί ότι θα εγκαταλείψει οριστικά το απερχόμενο κυβερνητικό στρατόπεδο.

Η δυνατότητα κυβέρνησης μειοψηφίας

Μία από τις επιλογές που εξετάζονται στο ισραηλινό πολιτικό σύστημα είναι ο σχηματισμός κυβέρνησης μειοψηφίας, με την εξωτερική κοινοβουλευτική υποστήριξη των αραβικών κομμάτων.

Η ισραηλινή νομοθεσία δεν απαιτεί υποχρεωτικά 61 θετικές ψήφους για την αρχική παροχή εμπιστοσύνης σε μια κυβέρνηση. Αρκεί η πλειοψηφία των βουλευτών που συμμετέχουν στη σχετική ψηφοφορία. Αυτό επιτρέπει, υπό συγκεκριμένες κοινοβουλευτικές συνθήκες, την ανάδειξη κυβέρνησης που δεν διαθέτει από την πρώτη ημέρα απόλυτη πλειοψηφία 61 εδρών.

Μια τέτοια συμφωνία θα επέτρεπε στον Αϊζενκοτ να αναλάβει την πρωθυπουργία χωρίς να εντάξει τα αραβικά κόμματα στον κυβερνητικό συνασπισμό. Θα απαιτούσε, όμως, συνεννόηση με πολιτικές δυνάμεις που διαφωνούν σε βασικά ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, ασφάλειας και σχέσεων με τους Παλαιστινίους.

Η Κοινή Λίστα ζητά μεταξύ άλλων μέτρα για την αντιμετώπιση της εγκληματικότητας στις αραβικές κοινότητες, περιορισμό των κατεδαφίσεων κατοικιών, καταπολέμηση των διακρίσεων και πολιτική προοπτική για το παλαιστινιακό ζήτημα. Η ηγεσία της έχει καταστήσει σαφές ότι η υποστήριξη στην απομάκρυνση του Νετανιάχου δεν ισοδυναμεί με πλήρη αποδοχή των θέσεων του Αϊζενκοτ.

Ο ρόλος Χέρτζογκ και το χρονοδιάγραμμα

Ο Ισαάκ Χέρτζογκ επιχείρησε τις προηγούμενες ημέρες να διερευνήσει τη δυνατότητα κυβέρνησης εθνικής ενότητας, επισημαίνοντας ότι οι αμοιβαίοι αποκλεισμοί μεταξύ των κομμάτων δυσχεραίνουν τον σχηματισμό βιώσιμου συνασπισμού.

Η προεδρική εντολή δίνει στον υποψήφιο 28 ημέρες για να σχηματίσει κυβέρνηση, με δυνατότητα παράτασης 14 ημερών. Εάν η πρώτη προσπάθεια αποτύχει, προβλέπονται νέες διαδικασίες ανάθεσης εντολής και, εφόσον δεν εξασφαλιστεί κυβερνητική λύση, η χώρα οδηγείται σε επαναληπτικές εκλογές.

Μέχρι την ορκωμοσία νέας κυβέρνησης, ο Νετανιάχου παραμένει πρωθυπουργός υπηρεσιακού χαρακτήρα. Η απώλεια της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας και η ανάθεση εντολής στον πολιτικό του αντίπαλο δεν συνεπάγονται αυτομάτως την αποχώρησή του από το αξίωμα.

Αυτό σημαίνει ότι ο χρόνος αποτελεί σημαντικό παράγοντα στις διαπραγματεύσεις. Ο Αϊζενκοτ καλείται να μετατρέψει την κοινοβουλευτική υποστήριξη που εξασφάλισε σε λειτουργική κυβερνητική συμφωνία, ενώ ο Νετανιάχου διατηρεί τη δυνατότητα να παραμείνει στην πρωθυπουργία όσο οι προσπάθειες σχηματισμού νέας κυβέρνησης δεν ολοκληρώνονται.

Τα σενάρια της επόμενης ημέρας

Στο ισραηλινό πολιτικό σκηνικό διαμορφώνονται τέσσερις βασικές δυνατότητες. Η πρώτη αφορά κυβέρνηση Αϊζενκοτ με τη συμμετοχή υπερορθόδοξων κομμάτων, εφόσον επιτευχθεί συμφωνία για τη στρατιωτική θητεία. Η δεύτερη αφορά κυβέρνηση μειοψηφίας με εξωτερική υποστήριξη αραβικών κομμάτων. Η τρίτη είναι ένας ευρύτερος κυβερνητικός συνασπισμός με συμμετοχή του Λικούντ, υπό προϋποθέσεις που παραμένουν αντικείμενο διαφωνίας. Η τέταρτη είναι η αποτυχία των διαπραγματεύσεων και η προκήρυξη νέων εκλογών.

Για τον Νετανιάχου, η επιδίωξη κυβέρνησης εθνικής ενότητας προσφέρει τη δυνατότητα διατήρησης του Λικούντ στο κέντρο των κυβερνητικών διαπραγματεύσεων, παρά την απώλεια της πλειοψηφίας από τον προηγούμενο συνασπισμό του. Για τον Αϊζενκοτ, το ζητούμενο είναι να συνδυάσει την απομάκρυνση του απερχόμενου πρωθυπουργού με τη συγκρότηση κυβέρνησης που θα μπορεί να διαχειριστεί τις σημαντικές προκλήσεις ασφάλειας και τις εσωτερικές κοινωνικές αντιθέσεις.

Οι 19 έδρες των αραβικών κομμάτων αποτελούν το νέο δεδομένο αυτής της αναμέτρησης. Η υποστήριξή τους δίνει στον βασικό αντίπαλο του Νετανιάχου σαφές αριθμητικό προβάδισμα στις προεδρικές διαβουλεύσεις, χωρίς όμως να αίρει τις πολιτικές αντιρρήσεις για τη συμμετοχή τους στη διακυβέρνηση.

Η εξέλιξη των διαπραγματεύσεων θα καθορίσει εάν το Ισραήλ θα αποκτήσει κυβέρνηση υπό νέο πρωθυπουργό, εάν θα προκύψει συμφωνία συνεργασίας μεταξύ παραδοσιακών αντιπάλων ή εάν το πολιτικό αδιέξοδο θα παρατείνει την παραμονή του Νετανιάχου στην εξουσία μέχρι μια νέα εκλογική αναμέτρηση.