Ο πιο φονικός καύσωνας των τελευταίων δεκαετιών: Πάνω από 50.000 νεκροί το φετινό καλοκαίρι στην Ευρώπη, λέει νέα ανάλυση

Περισσότεροι από 50.000 άνθρωποι εκτιμάται ότι έχασαν τη ζωή τους σε ευρωπαϊκές πόλεις εξαιτίας των σφοδρών κυμάτων καύσωνα που έπληξαν την ήπειρο το φετινό καλοκαίρι, καθιστώντας το 2026 τη φονικότερη χρονιά που έχει καταγραφεί στην περιοχή όσον αφορά τη θνησιμότητα από την ακραία ζέστη, σύμφωνα με νέα επιστημονική ανάλυση.

Περίπου τα δύο τρίτα των θανάτων, δηλαδή περισσότεροι από 32.600, αποδίδονται άμεσα στην κλιματική αλλαγή, η οποία τροφοδοτείται από τη ρύπανση που προκαλεί η χρήση ορυκτών καυσίμων. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν σε δύο επιστημονικές εργασίες, οι οποίες έχουν υποβληθεί σε αξιολόγηση από ομοτίμους, στο περιοδικό Nature Health.

«Πιστεύω ότι μπορούμε να πούμε με αρκετή βεβαιότητα πως το καλοκαίρι του 2026 ήταν πιθανότατα το χειρότερο που έχει καταγραφεί όσον αφορά τη θνησιμότητα από τη ζέστη σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης», δήλωσε η Κλερ Μπαρνς, μία από τους συντάκτες των μελετών και ερευνήτρια ακραίων καιρικών φαινομένων και κλιματικής αλλαγής στο Imperial College London.

Ο απολογισμός αυτός έρχεται στο φως μόλις λίγες εβδομάδες πριν από τη συγκέντρωση διεθνών ηγετών στην Τουρκία για την ετήσια διάσκεψη του ΟΗΕ για το κλίμα και λίγες ημέρες μετά την προειδοποίηση που απηύθυνε έκθεση των Ηνωμένων Εθνών ότι έχει πλέον χαθεί η δυνατότητα περιορισμού της υπερθέρμανσης του πλανήτη στον 1,5 βαθμό Κελσίου πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα.

«Βρισκόμαστε πολύ μακριά από την πορεία που απαιτείται για να περιορίσουμε τις χειρότερες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής. Οι κυβερνήσεις πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι, χωρίς ταχύτερη δράση και συντονισμό, η κατάσταση θα επιδεινωθεί», τόνισε η Μπαρνς.

Η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα από κάθε άλλη ήπειρο

Η Ευρώπη αποτελεί την ήπειρο που θερμαίνεται με τον ταχύτερο ρυθμό στον πλανήτη, ενώ η ακραία ζέστη, η πιο θανατηφόρα μορφή ακραίων καιρικών φαινομένων, γίνεται ήδη ολοένα και πιο ανυπόφορη.

Από τα τέλη Μαΐου έως και το τέλος Αυγούστου του 2026, πρωτοφανείς υψηλές θερμοκρασίες έπληξαν μεγάλο μέρος της ηπείρου. Έτσι, αυτό ήταν το θερμότερο καλοκαίρι που έχει καταγραφεί ποτέ στη δυτική Ευρώπη, με τις θερμοκρασίες να βρίσκονται περίπου 2,9 βαθμούς Κελσίου πάνω από τον μέσο όρο της περιόδου 1991-2020.

Σε μεμονωμένες ημέρες, ωστόσο, οι αποκλίσεις ήταν πολύ μεγαλύτερες, καθώς σε ορισμένες χώρες οι θερμοκρασίες ξεπέρασαν τα συνηθισμένα για την εποχή επίπεδα κατά περισσότερους από 12 βαθμούς Κελσίου.

Πώς υπολογίστηκαν οι 50.391 θάνατοι

Για να υπολογίσουν τον αριθμό των θανάτων, οι επιστήμονες συνέκριναν τις θερμοκρασίες που καταγράφηκαν το καλοκαίρι σε 854 πόλεις, σε 30 ευρωπαϊκές χώρες, με εκείνες που θα αναμένονταν σε έναν κόσμο χωρίς κλιματική αλλαγή.

Στη συνέχεια, χρησιμοποίησαν επιστημονικές μελέτες που έχουν αξιολογηθεί από ομοτίμους για τη σχέση μεταξύ υψηλών θερμοκρασιών και ημερήσιων θανάτων, προκειμένου να εκτιμήσουν τη θνησιμότητα που συνδέεται με τη ζέστη από τις αρχές Ιουνίου έως τα τέλη Αυγούστου. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η συγκεκριμένη μέθοδος έχει αποδειχθεί ότι παράγει εκτιμήσεις για τον αριθμό των θανάτων οι οποίες συμφωνούν σε γενικές γραμμές με τα στοιχεία που δημοσιεύουν μεταγενέστερα οι εθνικές υγειονομικές αρχές.

Η ανάλυση κατέληξε σε 50.391 εκτιμώμενους θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη στις πόλεις που εξετάστηκαν, οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου το 40% του συνολικού πληθυσμού των χωρών που περιλαμβάνονται στη μελέτη.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι πρόκειται για τον υψηλότερο αριθμό θανάτων των τελευταίων 26 ετών, σημαντικά μεγαλύτερο από εκείνον που είχε καταγραφεί κατά τους μεγάλους ευρωπαϊκούς καύσωνες του 2022 και του 2003.

Χιλιάδες νεκροί ακόμη και στις πιο δροσερές χώρες της βόρειας Ευρώπης

Η νότια και η δυτική Ευρώπη ήταν οι περιοχές που επλήγησαν περισσότερο, ωστόσο, ακόμη και οι συνήθως πιο δροσερές περιοχές της βόρειας Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου, κατέγραψαν χιλιάδες θανάτους.

Τα υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας παρατηρήθηκαν στους ανθρώπους ηλικίας 85 ετών και άνω. Παρά ταύτα, η ακραία ζέστη μπορεί να επηρεάσει οποιονδήποτε, ανεξαρτήτως ηλικίας. Σύμφωνα με τα ευρήματα, περισσότεροι από 800 άνθρωποι ηλικίας 20 έως 44 ετών έχασαν τη ζωή τους από αιτίες που σχετίζονται με τις υψηλές θερμοκρασίες.

Το φετινό καλοκαίρι «ήταν πιθανότατα το πιο επικίνδυνα θερμό καλοκαίρι που έχει βιώσει μέχρι σήμερα η Ευρώπη», καταλήγει η έκθεση.

Η κλιματική αλλαγή ευθύνεται πλέον για τα δύο τρίτα των θανάτων από τη ζέστη

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν επίσης ότι ο ρόλος της κλιματικής αλλαγής στη θνησιμότητα από τις υψηλές θερμοκρασίες γίνεται ολοένα και πιο έντονος.

Στις αρχές του αιώνα, η ρύπανση από τα ορυκτά καύσιμα εκτιμάται ότι ευθυνόταν για περίπου το 40% των θανάτων που συνδέονταν με τη ζέστη. Σήμερα, το ποσοστό αυτό έχει αυξηθεί περίπου στα δύο τρίτα.

Η Ρακέλ Νούνες, αναπληρώτρια καθηγήτρια στον τομέα της υγείας και του περιβάλλοντος στο Πανεπιστήμιο του Γουόρικ, η οποία δεν συμμετείχε στην έρευνα, δήλωσε ότι τα ευρήματα ενισχύουν «τα ολοένα αυξανόμενα επιστημονικά στοιχεία για το πόσο θανατηφόρα μπορεί να είναι η ακραία ζέστη, παρότι χαρακτηρίζεται «σιωπηλός δολοφόνος», επειδή οι επιπτώσεις της «δεν είναι πάντοτε άμεσα ορατές». Ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία, σύμφωνα με την ίδια, είναι ότι ο αριθμός των θανάτων ήταν υψηλός και μεταξύ των νεότερων ηλικιακών ομάδων, καθώς εκτιμάται ότι χιλιάδες άνθρωποι κάτω των 65 ετών έχασαν τη ζωή τους.

Οι επιφυλάξεις των ειδικών για τις εκτιμήσεις

Ο Λάσε Βέστεργκααρντ, επικεφαλής ιατρός του Ευρωπαϊκού Δικτύου Παρακολούθησης της Θνησιμότητας (EuroMOMO), επισήμανε ότι οι εκτιμήσεις θανάτων που προκύπτουν από στατιστικά μοντέλα πρέπει να αντιμετωπίζονται με προσοχή, «καθώς εμπεριέχουν αρκετές αβεβαιότητες και παραδοχές». Παρά τις επιφυλάξεις αυτές, πρόσθεσε ότι οι εκτιμήσεις των ερευνητών «συμφωνούν σε γενικές γραμμές» με τα στοιχεία που δημοσίευσε το EuroMOMO κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

«Όσο εξαρτόμαστε από τα ορυκτά καύσιμα, τα καλοκαίρια θα γίνονται πιο θανατηφόρα»

Η Κλερ Μπαρνς προειδοποίησε ότι, εάν δεν περιοριστεί η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, η Ευρώπη θα συνεχίσει να βιώνει ολοένα θερμότερα και πιο επικίνδυνα καλοκαίρια, με ακόμη μεγαλύτερο αριθμό θυμάτων στο μέλλον.

«Μέχρι να απαλλαγούμε από την εξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα, θα συνεχίσουμε να βλέπουμε όλο και πιο θερμά και επικίνδυνα καλοκαίρια», ανέφερε, προειδοποιώντας ότι στον ορίζοντα διαγράφονται ακόμη πιο θανατηφόρες θερινές περίοδοι: «Αυτοί οι αριθμοί αποτελούν μια σκληρή υπενθύμιση ότι τα ολοένα θερμότερα και πιο ακραία καλοκαίρια έχουν όλο και σοβαρότερες επιπτώσεις στη δημόσια υγεία. Πίσω από αυτές τις στατιστικές βρίσκονται πραγματικοί άνθρωποι που έχασαν τη ζωή τους και πραγματικές οικογένειες που θρηνούν την απώλειά τους».