Ανθρωποθυσίες στην Αρχαία Αίγυπτο: Κρανία 5.000 ετών αποκαλύπτουν τα σκοτεινά μυστικά των πρώτων Φαραώ

Στοιχεία που ενισχύουν τη θεωρία ότι αξιωματούχοι, τεχνίτες και άλλοι άνθρωποι που υπηρετούσαν τους πρώτους φαραώ της αρχαίας Αιγύπτου μπορεί να θυσιάζονταν όταν πέθαινε ο ηγεμόνας τους, φέρνει στο φως νέα επιστημονική μελέτη.

Η έρευνα, σύμφωνα με τον Guardian, βασίστηκε στην επανεξέταση κρανίων ανθρώπων που είχαν ταφεί γύρω από βασιλικούς τάφους στο Ουμ ελ-Καάμπ, κοντά στην Άβυδο, ένα από τα σημαντικότερα νεκροταφεία των πρώτων δυναστειών της Αιγύπτου. Η περιοχή περιλαμβάνει τους τάφους και τα ταφικά συγκροτήματα ηγεμόνων της Πρώτης Δυναστείας και χρονολογείται ακόμη και από το 3000 π.Χ.

Γύρω από τους βασιλικούς τάφους έχουν εντοπιστεί εκατοντάδες μικρότεροι τάφοι, οι οποίοι πιστεύεται ότι ανήκαν σε ανθρώπους που συνδέονταν με την αυλή των φαραώ: γυναίκες της αυλής, σφραγιδοφύλακες, επιθεωρητές και τεχνίτες.

Η δρ Ρόζελιν Κάμπελ, από το Πανεπιστήμιο Purdue των ΗΠΑ και συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Frontiers in Environmental Archaeology, επισημαίνει ότι ο Ώρος-Αχά, ο πρώτος ηγεμόνας της Πρώτης Δυναστείας, φαίνεται να είχε μόνο λίγους τάφους αυλικών γύρω από τον τόπο ανάπαυσής του. Γύρω από τα ταφικά συγκροτήματα των διαδόχων του, ωστόσο, υπήρχαν εκατοντάδες τέτοιοι τάφοι, οι οποίοι είχαν ανασκαφεί ήδη από τη δεκαετία του 1920 από τον Βρετανό αιγυπτιολόγο Φλίντερς Πίτρι.

Ο Πίτρι είχε διατυπώσει την άποψη ότι επρόκειτο για ανθρώπους που θυσιάζονταν προκειμένου να συνοδεύσουν τον ηγεμόνα τους στον θάνατο, θεωρία που αργότερα υποστήριξαν και άλλοι ειδικοί. Υπήρχε, όμως, ένα βασικό πρόβλημα: στα λείψανα δεν είχε εντοπιστεί τότε εμφανές τραύμα που να αποδεικνύει βίαιο θάνατο. Ο Πίτρι είχε εκτιμήσει ότι κάποιοι από αυτούς τους ανθρώπους ίσως είχαν ταφεί ζωντανοί, ενώ άλλοι ερευνητές πρότειναν μια διαφορετική εκδοχή: ότι είχαν πεθάνει από φυσικά αίτια και τα λείψανά τους μεταφέρθηκαν αργότερα στην Άβυδο, όταν πέθανε ο βασιλιάς τους.

Η Κάμπελ επανεξέτασε 46 κρανία υπηρετών της αυλής που βρίσκονταν γύρω από τα ταφικά συγκροτήματα τριών μελών της αιγυπτιακής βασιλικής οικογένειας: του βασιλιά Ντζερ, του βασιλιά Ντζετ και της βασίλισσας Μερνεΐθ, συζύγου του δεύτερου. Τα λείψανα φυλάσσονται στις συλλογές Duckworth του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ. «Το αν πράγματι υπήρχαν θυσίες υπηρετών στην Αίγυπτο συζητείται εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα, αλλά αυτή είναι η πρώτη μελέτη που εξετάζει τα ίδια τα ανθρώπινα λείψανα από αυτούς τους τάφους», δήλωσε η Κάμπελ στον Guardian.

Η μελέτη έδειξε ότι 18 από τα 46 κρανία έφεραν ενδείξεις δυνητικά θανατηφόρων τραυμάτων, όπως κατάγματα. Σε μία περίπτωση εντοπίστηκε ακόμη και τραύμα από χτύπημα στην περιοχή του ματιού. Κατά την ερευνήτρια, είναι πιθανό ο Πίτρι να είχε δει ορισμένα από τα κατάγματα, αλλά να τα είχε θεωρήσει ζημιές που προκλήθηκαν μετά τον θάνατο, κατά την ταφή ή την ανασκαφή, και όχι τραύματα που σημειώθηκαν γύρω από τη στιγμή του θανάτου.

Η μορφολογία των καταγμάτων προσφέρει και ενδείξεις για το είδος του αντικειμένου που ενδέχεται να χρησιμοποιήθηκε. Σύμφωνα με τη μελέτη, τα τραύματα δεν φαίνεται να προκλήθηκαν από ρόπαλο ή πολεμικό σκήπτρο, όπλο που απεικονίζεται συχνά στην αρχαία αιγυπτιακή τέχνη στα χέρια ενός νικητή βασιλιά που χτυπά τους εχθρούς του. Αντίθετα, είναι πιθανότερο να προκλήθηκαν από πλατιά, επίπεδα αντικείμενα κατασκευασμένα από ξύλο ή κέρατο.

Η Κάμπελ τονίζει, πάντως, ότι τα ευρήματα δεν σημαίνουν πως όλοι όσοι είχαν ταφεί γύρω από τους βασιλικούς τάφους σκοτώθηκαν τελετουργικά. «Για τα κρανία χωρίς τραύματα δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι επρόκειτο για θυσίες», ανέφερε. «Είναι απολύτως πιθανό κάποιοι από τους υπηρέτες να θυσιάστηκαν και άλλοι όχι». Όπως εξήγησε, το δείγμα είναι μικρό σε σχέση με τον αρχικό αριθμό των ταφών και επομένως δεν είναι δυνατόν να αποτυπωθεί πλήρως η έκταση αυτών των τελετουργιών ούτε να διαπιστωθεί εάν τα 46 κρανία είναι αντιπροσωπευτικά του συνόλου.

Ένα ακόμη στοιχείο που ενισχύει το ενδιαφέρον γύρω από την υπόθεση είναι ότι ο αριθμός των «συνοδευτικών τάφων» μειώθηκε γρήγορα και η πρακτική φαίνεται να εξαφανίστηκε με την έναρξη της Δεύτερης Δυναστείας. Η Σαλίμα Ικράμ, καθηγήτρια στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο του Καΐρου, σημείωσε ότι η θεωρία περί ανθρωποθυσιών δεν είναι καινούργια, αλλά η συγκεκριμένη μελέτη αποτελεί μία από τις λίγες περιπτώσεις στις οποίες εφαρμόζονται σύγχρονες και αυστηρές επιστημονικές μέθοδοι για την εξέταση των λειψάνων. Όπως εξήγησε, η πρακτική φαίνεται να ήταν βραχύβια και με τον καιρό οι άνθρωποι αντικαταστάθηκαν από αγαλματίδια, τα οποία θεωρούνταν ότι θα υπηρετούσαν συμβολικά τον νεκρό στον άλλο κόσμο.

Η ίδια σημείωσε επίσης ότι κάποιοι από τους ανθρώπους που θάφτηκαν δίπλα στους ηγεμόνες μπορεί να θεωρούσαν τιμή το γεγονός ότι θα συνέχιζαν να υπηρετούν τον «θεό-βασιλιά» στην αιωνιότητα. Άλλοι, όμως, είναι πιθανό να φοβούνταν, να αντιδρούσαν ή ακόμη και να προσπαθούσαν να αποφύγουν τη μοίρα τους.

Η δρ Ντον ΜακΚόρμακ, αιγυπτιολόγος στο Πανεπιστήμιο Samford της Αλαμπάμα, σημείωσε ότι ανάλογες θυσίες έχουν καταγραφεί σε διαφορετικούς πολιτισμούς και ιστορικές περιόδους. Κατά την ίδια, δεν θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι όλοι όσοι θάφτηκαν μαζί με τον ηγεμόνα αποδέχονταν οικειοθελώς τη μοίρα τους. «Αν σκεφτεί κανείς πραγματικά πώς θα έμοιαζαν αυτές οι σκηνές, θα ήταν πολύ σκληρές», ανέφερε χαρακτηριστικά.