Οι πρωτοβουλίες και οι ανησυχίες του Προέδρου της Δημοκρατίας: «Να μην επικρατήσει η υποχρεωτική ασυνεννοησία»

Στο ισόγειο γραφείο του Προέδρου της Δημοκρατίας ο Κωνσταντίνος Τασούλας μπήκε πριν από σχεδόν έναν χρόνο. Η βιβλιοθήκη πίσω από τη θέση στο γραφείο του αποτελείται από βιβλία «σταθερά», τα οποία μεταβιβάζονται από τον έναν κάτοχο του αξιώματος στον άλλον. Κάθε Πρόεδρος βεβαίως μπορεί να φέρει τα δικά του βιβλία και όσο είναι στο αξίωμα δέχεται πλείστα όσα δώρα, τα οποία εξοβελίζουν προοδευτικά τα παλαιότερα στα ράφια. Ερχόμενος στο Προεδρικό, ο κ. Τασούλας έφερε μαζί του την «Ιστορία του Ελληνικού Εθνους» της Εκδοτικής Αθηνών και τα αρχεία του Ιδρύματος Κωνσταντίνου Καραμανλή. Και αυτό είναι κάτι χρήσιμο για να καταλάβει κανείς την ιδιοσυστασία του Προέδρου. Εσχάτως, όμως, όπισθεν της θέσης του προστίθενται αντικείμενα, όπως ένα τζόκεϊ από τη φρεγάτα «Κίμων», την οποία επισκέφθηκε όταν έφτασε σε ελληνικά νερά. «Ενα πλοίο που ταξιδεύει είναι στρατός σε μάχη. Η καταιγίδα μπορεί να μη φαίνεται, αλλά καραδοκεί. Ολη η θάλασσα είναι μια ενέδρα», έλεγε ο Βίκτωρ Ουγκώ. Και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μοιάζει να το αντιλαμβάνεται, με δεδομένες τις ανησυχίες του για την προοπτική συναινέσεων τουλάχιστον στα βασικά από μέρους του πολιτικού συστήματος, την ώρα που το ελληνικό σκαρί πλέει ήδη στη φουρτουνιασμένη θάλασσα των γεωπολιτικών ανακατατάξεων. «Είμαστε όλοι πάνω στο ίδιο καράβι», λέει στους συνομιλητές του, και υπενθυμίζει κάτι που έχει πει και στον Κυριάκο Μητσοτάκη πάνω στον «Κίμωνα»: «Οταν ήρθε η φρεγάτα, την είδαμε μαζί με το “Αβέρωφ” και την αθηναϊκή τριήρη. Και τα τρία παρουσιάζουν την τεχνολογία της αντεστραμμένης πλώρης, που είναι η πιο κατάλληλη για την αντιμετώπιση της θαλασσοταραχής. Η Ελλάδα, λοιπόν, έχει σταθερά και πάντοτε τη γνώση και τις ικανότητες να αντιμετωπίζει επιτυχημένα τη θαλασσοταραχή».

Εντονος προβληματισμός

Ο νέος κόσμος που ανοίγεται μπροστά μας είναι κάτι που απασχολεί ιδιαίτερα τον κ. Τασούλα, ιδίως οι διεθνείς εξελίξεις. Εκτιμά δε ότι συντελούνται ιστορικά γεγονότα, με τις Ηνωμένες Πολιτείες στην αιχμή του δόρατος, αν και δεν αντιλαμβάνονται άπαντες στην Ελλάδα την κρισιμότητα της συγκυρίας. Ενα κείμενο στο οποίο ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ανατρέχει αυτές τις ημέρες είναι η ομιλία του πρωθυπουργού του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, από το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, όπου επισήμανε, μεταξύ άλλων, ότι «η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική» και «δεν είμαστε σε φάση μετάβασης, αλλά σε φάση ρήξης». Σε αυτό το περιβάλλον, όπου το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό, η δύναμη των μικρών και των μεσαίων είναι στην ενότητά τους. Κάτι που βεβαίως αφορά πρωτίστως την Ευρώπη ως πολιτικό project υπερεθνικής συνεργασίας. 

«Η υποχρεωτική ασυνεννοησία»

Και ποιος είναι ο ρόλος του Προέδρου σε αυτό το ταχέως μεταβαλλόμενο περιβάλλον; Επισήμως, ακόμα δεν είναι η ώρα του. Με δεδομένο όμως ότι ζούμε σε ένα πολιτικό περιβάλλον αυξημένων ρηγματώσεων και ελάχιστων συναινέσεων, στο οποίο οι παλαιότεροι παρασκηνιακοί δίαυλοι έχουν εξασθενήσει για τα καλά, ο κ. Τασούλας μπορεί να χρειαστεί να λειτουργήσει ως γεφυροποιός. Ιδίως αν οι εκλογές του 2027 οδηγήσουν σε μια κατάσταση «πολιτικού χυλού». 

«Αυτή τη στιγμή με ενδιαφέρει πολύ να συμβάλω όσο μπορώ, πρώτον, στην αντιμετώπιση της επικράτησης της λεγόμενης υποχρεωτικής ασυνεννοησίας που υπάρχει στο πολιτικό τοπίο. Ενώ θα έπρεπε να υπάρχουν συνομιλητές, κάποιοι στοιχειώδεις τρόποι επαφής, είναι όλοι εναντίον όλων», λέει ο κ. Τασούλας σε συνομιλητές του. Η αίσθηση που διαμορφώνεται στο Προεδρικό Μέγαρο είναι ότι επικρατεί η οξύτητα του πολιτικού διαλόγου και τα κόμματα προσανατολίζονται στο να καταγγέλλουν το ένα το άλλο αντί να αξιολογούν την ιστορικότητα της συγκυρίας και του διεθνούς περιβάλλοντος. Προφανώς, κάποια κόμματα εκτιμούν ότι αν τοκίσουν σε επιθετική ρητορική, θα πάνε και καλύτερα στις εκλογές που θα γίνουν σε έναν χρόνο και κάτι. Αυτό μπορεί ή μπορεί και να μη συμβεί, αλλά σίγουρα το περιβάλλον του μετεκλογικού διαλόγου φαντάζει από τώρα σχεδόν ναρκοθετημένο. 

Και κάπου εδώ εμφανίζεται ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ως εγγυητής του πολιτεύματος, παρά το ότι η εκλογή του πριν από σχεδόν έναν χρόνο και εν μέσω συλλαλητηρίων για τα Τέμπη αποτέλεσε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης. «Η προσπάθεια να αναδείξω την ανάγκη ενότητας στα μεγάλα και τα σπουδαία θα είναι αμείωτη», αναφέρει σε συνομιλητές του ο κ. Τασούλας, ο οποίος δεν εμφανίζεται μνησίκακος για πολιτικούς αρχηγούς που τον κατήγγειλαν πριν από την εκλογή του. Η προσπάθεια πάντως δεν είναι καθόλου εύκολη αν κρίνει κανείς και από το πώς «σφάζονται» τα κόμματα με φόντο την εκλογή επικεφαλής στις Ανεξάρτητες Αρχές, μια διαδικασία που παραμένει «παγωμένη» ήδη από την περίοδο που ο ίδιος ήταν πρόεδρος της Βουλής λόγω της αδυναμίας εξεύρεσης πλειοψηφίας 3/5 στις περισσότερες περιπτώσεις. «Οταν η σύμπραξη θεωρείται αξιοκατάκριτο πράγμα, πώς μπορούμε να συνεννοηθούμε;», φέρεται να διερωτάται σε συνομιλητές του με φόντο αυτή την αντιπαράθεση. 

Οι συζητήσεις με τους πρώην 

Ο κ. Τασούλας, πάντως, δεν μένει στα λόγια. Ιδιαίτερη αίσθηση έχει προκαλέσει η πρωτοβουλία του να ξεκινήσει συναντήσεις με διατελέσαντες πρωθυπουργούς, ενώ έχει μια σταθερή επικοινωνία με τους προκατόχους του στον προεδρικό θώκο Κατερίνα Σακελλαροπούλου και Προκόπη Παυλόπουλο. Μάλιστα, τα τηλεφωνήματα του νυν με τους πρώην είναι αρκετά τακτικά και φέρονται να τον ενθάρρυναν να προχωρήσει σε αυτή την πρωτοβουλία. Ως προς τους πρώην πρωθυπουργούς, το κατώφλι του Προεδρικού πέρασαν τις προηγούμενες ημέρες κατά σειρά ο Κώστας Καραμανλής, ο Γιώργος Παπανδρέου και ο Λουκάς Παπαδήμος, ενώ επίκεινται ραντεβού με τον Αντώνη Σαμαρά και τον Αλέξη Τσίπρα. Επίσης, ο κ. Τασούλας ζητά τη γνώμη και άλλων προσώπων με μεγάλη εμπειρία στην πολιτική σκηνή, όπως ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης, η Μαρία Δαμανάκη και ο Τάσος Γιαννίτσης. Πού αποσκοπούν αυτές οι συναντήσεις πέρα από τη φιλολογική συζήτηση για τα τρέχοντα και τα μελλούμενα; Κάποιοι εκτιμούν ότι επιχειρείται μέσω του Προεδρικού να δημιουργηθεί ένας δίαυλος επικοινωνίας με όλο το πολιτικό φάσμα. Αλλωστε, κάποιοι πρώην πρωθυπουργοί είναι ακόμα πολιτικά ενεργοί και είτε πολιτεύονται είτε παρεμβαίνουν συχνά στα πράγματα. 

«Με ενδιαφέρει η εμπειρία τους και η γνώση τους πάνω στα τρέχοντα σοβαρά εξωτερικά και εσωτερικά ζητήματα, αλλά με ενδιαφέρει και ο συμβολισμός ότι σε αυτή τη χώρα δεν είμαστε μόνο για να συγκρουόμαστε, αλλά και να συζητάμε, να ανταλλάσσουμε απόψεις», λέει σε συνομιλητές του κ. Τασούλας, δίνοντας το στίγμα της επιλογής του. Από αυτούς λέγεται ότι εισπράττει κατά βάση προβληματισμό, αλλά και εναλλακτικές προσεγγίσεις για τα μείζονα θέματα. Ο Πρόεδρος επιδιώκει να αξιοποιήσει την εμπειρία των πρώην, ακόμα και σε σημεία διαφωνίας. Αποκάλυψε τις προθέσεις του στον πρωθυπουργό λίγο προτού ξεκινήσει τις συναντήσεις για να μην το μάθει από τον Τύπο. Βεβαίως, δεν... ζήτησε την άδειά του, ακόμα και αν τα γραφεία τους είναι απέναντι. Φέρεται να εισέπραξε αν όχι την ενθάρρυνση, τουλάχιστον τη συγκατάνευσή του. 

Το Σύνταγμα και τα Τέμπη

Πέρα από τις συναντήσεις με τους πρώην και την προσομοίωση για την αναζήτηση συναινέσεων σε περίπτωση μη αυτοδυναμίας, μια ακόμη κρίσιμη άσκηση συναίνεσης θα είναι η διαδικασία Συνταγματικής Αναθεώρησης που ξεκινά σε μερικές εβδομάδες. Σύμφωνα με ανθρώπους που συνομιλούν μαζί του, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκτιμά ότι θα πρέπει οι πολιτικές δυνάμεις να εργαστούν εντατικά για να βρεθούν οι αναγκαίες 180 ψήφοι στην Προαναθεωρητική Βουλή ώστε μετά τις εκλογές να μένει η επικύρωση των αλλαγών με την απλή πλειοψηφία. Βεβαίως, αυτό προϋποθέτει διαβούλευση και ένα μίνιμουμ συναίνεσης. Αν αυτό όμως δεν συμβεί, ο κ. Τασούλας εκτιμά ότι θα περιοριστεί ουσιαστικά η δυναμική της αναθεώρησης. 

Βεβαίως, το μήλον της Εριδος της επικείμενης αναθεώρησης θα είναι το άρθρο 86 για την ευθύνη των υπουργών, συζήτηση που φούντωσε έτι περαιτέρω μετά τα περσινά μαζικά συλλαλητήρια για τα Τέμπη. Ο κ. Τασούλας φέρεται να αναγνωρίζει ειδικά το δεύτερο συλλαλητήριο ως σημείο καμπής για το πολιτικό σύστημα και μοιάζει να εκτιμά ότι και η δική του εκλογή μπήκε στο «μπλέντερ της αντιπαράθεσης», με δεδομένη τη φόρτιση της συγκυρίας. «Πρέπει να πειστεί η κοινή γνώμη ότι γίνεται μια βελτίωση και να νιώσει ότι δεν υπάρχει σοβαρός εξαιρετισμός του πολιτικού συστήματος από το ξίφος της Δικαιοσύνης», λέει σε συνομιλητές του ο Πρόεδρος, ο οποίος, βεβαίως, αναγνωρίζει ότι στην προηγούμενη αναθεώρηση έγινε ένα βήμα με την κατάργηση των αποσβεστικών προθεσμιών παραγραφής και την εξίσωση αυτών με τους πολίτες για πλημμελήματα και κακουργήματα, ενώ πλέον σχεδόν όλες οι άρσεις ασυλίας εγκρίνονται.

Αν κάτι δεδομένα «φορτίζει» τον συνήθως πράο και φλεγματικό κ. Τασούλα, αυτό είναι η μομφή που του απευθύνεται από την εποχή που ήταν πρόεδρος της Βουλής ότι απέκρυψε στοιχεία και δικογραφίες που αφορούν τη διερεύνηση της υπόθεσης των Τεμπών. Ο ίδιος είναι ξεκάθαρος ότι η Βουλή έκανε ό,τι έπρεπετόσο ως προς τις κύριες δικογραφίες όσο και ως προς τα συμπληρωματικά στοιχεία που της διαβιβάστηκαν μέσω του υπουργείου Δικαιοσύνης, καθώς τίποτα δεν μπορεί να κρυφτεί. Από εκεί και μετά η ευθύνη είναι των κομμάτων για τα δικά τους πολιτικά αντανακλαστικά.

Με αναλογικό Nokia

Στα... απόνερα των Τεμπών, βεβαίως, περιλαμβάνεται και η προοπτική δημιουργίας κόμματος από τη Μαρία Καρυστιανού. Το θέμα μπορεί να μην ταράζει τη διάχυτη ηρεμία στο Προεδρικό, όμως δεν μπορεί να μη συνεκτιμηθεί ως παράγοντας. Ιδίως από τη στιγμή που στις κυλιόμενες δημοσκοπήσεις το κυοφορούμενο κόμμα μοιάζει να έχει σημαντική δυναμική. «Δεν έχω πρόβλημα να μιλήσω με κανέναν και δεν μνησικακώ. Το θέμα είναι σε άλλους, όχι σε μένα», φέρεται να λέει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο οποίος βρέθηκε πολλές φορές στο στόχαστρο της κυρίας Καρυστιανού. Η ίδια, άλλωστε, είχε ζητήσει από τη Βουλή να μην υπερψηφίσει την υποψηφιότητά του. 

Ο Πρόεδρος παραμένει φαν του κλασικού. Χρησιμοποιεί ένα αναλογικό κινητό της Nokia με πλήκτρα. Δεν υποκύπτει στη σαγήνη π.χ. ενός iPhone ή Android τηλεφώνου και δεν χρησιμοποιεί τάμπλετ. Ενδεχομένως να χρειαστεί ένα νέο κινητό για να σηκώσει τον όγκο των επικοινωνιών το επόμενο διάστημα. Απέναντι από το γραφείο του έχει μια μεγάλη τηλεόραση και στη βιβλιοθήκη προς τη μεριά της Ηρώδου Αττικού σκληρόδετες λογοτεχνικές εκδόσεις της Εστίας που αγαπά ιδιαιτέρως. Μάλιστα ανατρέχει σε αυτές τακτικά. Ισως κάποια από τα βιβλία του φανούν χρήσιμα για το εκλογικό 2027. Ενα από αυτά είναι και η επίκαιρη «Μεγάλη Χίμαιρα», με τον ίδιο να ελπίζει πως ένα μίνιμουμ συναίνεσης δεν θα αποβεί... μεγάλη χίμαιρα.