Ο... νόμος των Ρομά: Από τη Γαστούνη στο Μενίδι, ο τρόμος κλείνει στόματα

Δύο υποθέσεις φαινομενικά άσχετες μεταξύ τους: Στη Γαστούνη, ο Χρήστος Σαμψώνης, που έκανε μια νέα αρχή επιδιώκοντας να ανοίξει ένα κατάστημα, λίγο καιρό αφότου υποχρεώθηκε να κλείσει το περίπτερο που διατηρούσε, το είδε να γίνεται στάχτη λίγες μέρες πριν από τα εγκαίνια. Στις δικαστικές αίθουσες της Ευελπίδων, οι γονείς του Μάριου Σουλούκου, που στη συλλογική συνείδηση έμεινε ως «ο 11χρονος Μάριος που σκοτώθηκε από αδέσποτη σφαίρα στο Μενίδι», περιμένουν να δικαιωθεί η μνήμη του παιδιού τους, που αν ζούσε θα ήταν τώρα είκοσι χρόνων - όπως οι συμμαθητές του, που προ ημερών εμφανίστηκαν στη δίκη φορώντας μαύρες μπλούζες με το όνομα του παιδιού που δεν μεγάλωσε.

Στην πρώτη περίπτωση, ο εμπρησμός συνδέεται με την υπόθεση κλοπής και εν συνεχεία ξυλοδαρμού του περιπτερά από ομάδα Ρομά. Στη δεύτερη, κατηγορούμενοι είναι δύο Ρομά που κάθονται στο εδώλιο εννέα χρόνια μετά τον θάνατο του αγοριού. Ο περιπτεράς στη Γαστούνη νιώθει τον τρόμο για δεύτερη φορά. Ο ίδιος τρόμος, να βρεθούν στο στόχαστρο Ρομά, κλείνει τα στόματα των μαρτύρων στην υπόθεση του Μάριου, με αποτέλεσμα να «ξεχνούν», να αρνούνται και να αλλάζουν καταθέσεις, προτιμώντας να βρεθούν μπροστά σε ποινικές ευθύνες για ψευδορκία και ψευδομαρτυρία, από τον φόβο να βρεθούν στο στόχαστρο ομοφύλων των κατηγορουμένων.

Ο φόβος

Ο φόβος που κλείνει στόματα, ενέργειες όπως ο εμπρησμός που δείχνουν ότι οι απειλές για εκδίκηση δεν είναι μόνο στα λόγια, δημιουργούν συνθήκες για ένα ιδιότυπο ακαταδίωκτο. Ο περιπτεράς της Γαστούνης δηλώνει κυριευμένος από φόβο, προσθέτοντας ότι οι Ρομά έχουν τον απόλυτο έλεγχο της περιοχής και κανείς δεν μπορεί να τους αγγίξει. Οι γονείς του Μάριου ζητούν δικαιοσύνη για το παιδί τους και κάνουν έκκληση στους μάρτυρες να θυμηθούν, αν όχι για τον Μάριο, για τα παιδιά που ζουν και μεγαλώνουν στην περιοχή.

«Μετρώ τις πληγές μου. Πέντε μέρες πριν ανοίξω το νέο μου κατάστημα, μου το έκαψαν», λέει στο «ΘΕΜΑ» ο Χρήστος Σαμψώνης και συνεχίζει: «Δεν έμεινε τίποτα. Ολα έγιναν στάχτη. Είμαι στο απόλυτο μηδέν. Με έχει κυριεύσει μεγάλος φόβος κι εμένα και την οικογένειά μου. Δυστυχώς τον απόλυτο έλεγχο της περιοχής τον έχουν οι Ρομά και κανείς δεν μπορεί να τους αγγίξει. Αυτό είναι δική μου διαπίστωση και μια πικρή αλήθεια. Εδρασαν το βράδυ που δεν υπήρχε καμία Αστυνομία, δεν υπήρχαν περιπολίες και το έκαψαν το μαγαζί ολοσχερώς. Μαζί κάηκαν και οι ελπίδες μου για ένα νέο ξεκίνημα ώστε να μπορέσω να συνεχίσω να ζω εγώ, το παιδί μου κι η γυναίκα μου. Είναι γκέτο μεγάλο που δεν θα βρεθεί ποτέ λύση για να αντιμετωπιστεί αυτή η κατάσταση. Από θαύμα δεν έχει υπάρξει νεκρός ακόμα. Κι εγώ εδώ νιώθω ότι κινδυνεύω. Τι να κάνω; Να τα παρατήσω; Δεν ξέρω τίποτα ακόμα. Νιώθω μεγάλη απογοήτευση και απελπισία, ειλικρινά. Εχω κι έναν συνέταιρο που πρέπει να δούμε τι θα κάνουμε γιατί επένδυσα χωρίς χρήματα. Περίμενα ότι θα τα καταφέρω με το μαγαζί, αλλά με έχουν διαλύσει. Μου απέδειξαν ότι αυτοί κάνουν κουμάντο εδώ. Κι εγώ τώρα πρέπει να προστατέψω την οικογένειά μου. Δεν νιώθω ασφαλής. Εχει Αστυνομία, έχει ΟΠΚΕ που κάνουν περιπολίες την ημέρα και δεν πιάνουν ποτέ κανέναν. Εγιναν όλα βράδυ και κανείς δεν είδε τίποτα. Πρέπει να το πάρω απόφαση ότι εδώ δεν υπάρχει μέλλον. Πραγματικά δεν ξέρω τι θα κάνω, προσπαθώ να συνέλθω γιατί είναι ένα ακόμα σοκ για μένα και μετά να πάρω μια σωστή απόφαση για το καλύτερο της οικογένειας».

Ο εφιάλτης που άλλαξε οριστικά τη ζωή της οικογένειας Σαμψώνη στη Γαστούνη ξεκίνησε τον περασμένο Φεβρουάριο, όταν ο περιπτεράς αντιλήφθηκε ένα παιδί Ρομά να επιχειρεί να κλέψει προϊόντα. Ο άνθρωπος κάλεσε την Αστυνομία, αλλά πριν από τους αστυνομικούς κατέφθασαν συγγενείς του ανηλίκου, που εξαπέλυσαν άγρια επίθεση και χτύπησαν τον περιπτερά και τον γιο του, προκαλώντας παράλληλα σοβαρές ζημιές και στο περίπτερο.

Στο μυαλό του κ. Σαμψώνη το ενδεχόμενο να φύγει οριστικά από την περιοχή της Γαστούνης, τον τόπο του, είναι στο τραπέζι.

«Δεν θα φύγω»

Οι γονείς του Μάριου αποφάσισαν διαφορετικά. «Εδώ είναι το σπίτι μου, εδώ μεγάλωσαν τα παιδιά μου. Δεν θα φύγω», λέει στο «ΘΕΜΑ» ο κ. Θανάσης Σουλούκος, ο πατέρας του Μάριου. «Το παιδί μου δεν γυρίζει πίσω, αλλά η κατάσταση εδώ πρέπει να αλλάξει». Επί έξι χρόνια η υπόθεση του θανάτου του παιδιού του είχε την ένδειξη «ανεξιχνίαστη». Κι ας υπήρχαν από την πρώτη στιγμή μαρτυρίες και καταθέσεις που έδειχναν προς συγκεκριμένη κατεύθυνση για τον εντοπισμό των υπόπτων, για την ταυτοποίηση των ενόχων. Κι όταν όμως, ταυτοποιήθηκαν από την αστυνομική έρευνα οι δύο κατηγορούμενοι, χρειάστηκε να περάσουν άλλα τρία χρόνια για να ξεκινήσει η ποινική διαδικασία. Για τον θάνατο του παιδιού, στη διάρκεια σχολικής γιορτής τον Ιούνιο του 2017, μπροστά στα μάτια των γονιών του, των συμμαθητών και των δασκάλων του δικάζονται δύο άνδρες Ρομά.

Ο ένας κατηγορείται για ανθρωποκτονία με ενδεχόμενο δόλο και ο άλλος για απόπειρα ανθρωποκτονίας με ενδεχόμενο δόλο. Και οι δύο κατηγορούμενοι πυροβολούσαν στον αέρα στη διάρκεια γλεντιού. «Το να πυροβολεί κάποιος σε μια πυκνοκατοικημένη περιοχή τον καθιστά εν δυνάμει δολοφόνο», είπε η μητέρα του Μάριου, καταθέτοντας στο δικαστήριο. Περιέγραψε τις τελευταίες στιγμές του παιδιού της και το άγχος που ένιωθε λίγο πριν βγει στη σκηνή της σχολικής γιορτής για ένα σκετς με τον φίλο του, τον Μιχαήλ Αγγελο, που την άκουγε καθισμένος στο ακροατήριο. «Γυρίζω την πλάτη μου να του πω να μην στενοχωριέται και ακούω μια φωνή. Ηταν ο Μάριος, έπεσε. Ηταν πεσμένος μπρούμυτα. Αίματα δεν είδα αμέσως. Τον γύρισα, έπιασα τα ποδαράκια του και τότε είδα το αίμα να τρέχει ποτάμι. Αργήσαμε πολύ να καταλάβουμε τι είχε συμβεί, τότε όλοι έλεγαν ότι ζαλίστηκε κι έπεσε. Δεν πήγε το μυαλό μου ότι το παιδί έπεσε από σφαίρα. Εγώ υποψιάστηκα ότι κάτι το χτύπησε...».

Η γυναίκα κατέθεσε ότι στην περιοχή του Μενιδίου ήταν συχνοί οι πυροβολισμοί σε γλέντια που κρατούσαν ακόμη και 24ωρα μεταξύ των Ρομά. «Τα γλέντια τους είναι ατελείωτα. Ξέραμε ότι πέφτουν πυροβολισμοί. Εβρισκαν όλοι βολίδες στις ταράτσες, στα μπαλκόνια. Εχει πέσει σφαίρα στο πόδι παιδιού την ώρα που περπατούσε». Η οικογένεια του Μάριου έμαθε την επόμενη μέρα ότι το παιδί είχε χτυπηθεί από σφαίρα. «Εγιναν πολλά λάθη. Τα στοιχεία χάθηκαν, τα όπλα πετάχτηκαν, οι ένοχοι εξαφανίστηκαν», είπε. Ο πατέρας του Μάριου τόνισε ότι ακόμη και σήμερα εξακολουθούν να ακούγονται πυροβολισμοί στον αέρα. «Ο Μάριος δεν θα γυρίσει πίσω, δεν θα ξαναδώ το παιδί μου, υπάρχουν όμως άλλα παιδιά», λέει ο κ. Θανάσης Σουλούκος.

Οι μάρτυρες

Τόσο εκείνος όσο και η σύζυγός του απηύθυναν έκκληση στους μάρτυρες να μην αλλάζουν τις καταθέσεις τους. Είναι χαρακτηριστικό ότι η πρώτη συνεδρίαση για την εκδίκαση της υπόθεσης είχε διακοπεί με διαταγή από το δικαστήριο για βίαιη προσαγωγή των μαρτύρων. Κι όταν την περασμένη Τρίτη η διαδικασία συνεχίστηκε, μάρτυρας, που αμέσως μετά τον θάνατο του παιδιού είχε καταθέσει λεπτομέρειες για όσα είχε δει και ακούσει το μοιραίο απόγευμα του Ιουνίου του 2017, τώρα άλλαξε τα πάντα, υποστηρίζοντας ότι οι αστυνομικοί τού έδωσαν ένα χαρτί και το υπέγραψε. Οι αντιφάσεις του προκάλεσαν την αντίδραση του εισαγγελέα, λέγοντάς του ότι «το δικαστήριο δεν είναι θέατρο της Δευτέρας, που ο καθένας λέει ό,τι θέλει. Δεν θα απαλλάξετε εσείς τους κατηγορούμενους, ούτε θα τους δικάσετε. Αν ήταν το δικό σας παιδί σε αυτή τη θέση, θα θέλατε οι γείτονες να πουν την αλήθεια. Εδώ δικάζονται δύο άνθρωποι για σοβαρότατο έγκλημα. Είναι ιερή στιγμή που απονέμεται Δικαιοσύνη».

Οι γονείς του Μάριου ξέρουν καλά ότι ο φόβος της στοχοποίησης και ο κίνδυνος αντεκδίκησης κλείνει στόματα και αλλάζει μαρτυρίες. Ξέρουν ότι όταν ζητούν από τους μάρτυρες να πουν όσα γνωρίζουν, τους ζητούν ταυτόχρονα να τα βάλουν με το ιδιότυπο καθεστώς του ακαταδίωκτου που επιβάλλει ο φόβος. Στην επόμενη δικάσιμο, στις 22 Μαΐου, αναμένεται να εξεταστούν μάρτυρες που ζήτησε η πλευρά της υπεράσπισης του ενός εκ των δύο κατηγορούμενων και στη συνέχεια θα ακολουθήσουν οι απολογίες τους.

Ο φόβος αντεκδίκησης από ομάδες Ρομά σε βάρος ανθρώπων τους οποίους έχουν βλάψει δεν είναι κάτι που παραγνωρίζουν οι Αρχές. Κάθε άλλο παρά τυχαία ήταν η παρατήρηση του εισαγγελέα στον μάρτυρα της υπόθεσης του Μάριου Σουλούκου. Στην καρδιά του προβλήματος για την απονομή δικαιοσύνης για τον θάνατο του 11χρονου Μάριου είναι η έκκληση των γονιών του να ανοίξουν τα στόματα, να πάψουν να φοβούνται οι μάρτυρες, αφού οι καταστάσεις με άσκοπους πυροβολισμούς σε γλέντια, που είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατό του, δεν έχουν εκλείψει ούτε στο Μενίδι ούτε σε άλλες περιοχές που ζουν μεγάλες κοινότητες Ρομά. Με εργαλείο τον φόβο και την επαπειλούμενη εκδίκηση, άλλωστε, εκατοντάδες θύματα συμμοριών Ρομά, κυρίως θύματα κλοπών και εξαπάτησης, έφταναν στο σημείο να υπογράφουν ότι είχαν αποζημιωθεί από τους θύτες τους ώστε, στο πλαίσιο της ποινικής συνδιαλλαγής όπως προβλεπόταν από τον νόμο, να έπαυε η δίωξη σε βάρος τους.

Η απόρρητη έκθεση της ΕΛ.ΑΣ.

Το φαινόμενο είχε καταγραφεί από την απόρρητη έκθεση της Αστυνομίας για το σοβαρό και οργανωμένο έγκλημα που ήρθε στη δημοσιότητα: διαπιστώθηκε ότι σχεδόν στο σύνολο των ποινικών υποθέσεων στις οποίες εμπλέκονταν Ρομά, γινόταν χρήση της ποινικής συνδιαλλαγής. Ακόμη και πριν από την απολογία τους, τα μέλη των συμμοριών έρχονταν σε επικοινωνία με τα θύματά τους και επί της ουσίας εκβιαστικά πρότειναν αποζημίωση με κάποιο χρηματικό ποσό, με αντάλλαγμα την ανάκληση της μήνυσης ώστε να πάψει η ποινική δίωξη. Τα ποσά των αποζημιώσεων ήταν κατά κανόνα μικρά, αλλά τα θύματα δέχονταν τον συμβιβασμό φοβούμενα τις συνέπειες μιας άρνησης.

Η διαπίστωση αυτής της κατάχρησης της πρόβλεψης του νομοθέτη είχε ως αποτέλεσμα να αλλάξει ο νόμος και πλέον ο κατηγορούμενος που έχει αποζημιώσει πλήρως το θύμα του αναγνωρίζεται μεν ως ελαφρυντική συνθήκη, αλλά όχι ως λόγος απαλλαγής από την κατηγορία.