Το άγνωστο παρεκκλήσι των Τριών Ιεραρχών στο Παγκράτι, όπου έψελνε ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, δείτε βίντεο

Τους Τρεις Ιεράρχες τιμά σήμερα, 30 Ιανουαρίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία, και για πολλούς τα βλέμματα στρέφονται στην οδό Ερατοσθένους, στο Παγκράτι. Εκεί, στη σκιά του μεγαλοπρεπούς Ιερού Ναού του Αγίου Σπυρίδωνος, κρύβεται ένα πραγματικό «διαμάντι», άγνωστο στους περισσότερους περαστικούς.

Πρόκειται για το ιστορικό παρεκκλήσιο των Τριών Ιεραρχών. Ένας ναός μόλις 30 τετραγωνικών μέτρων, που όμως «χωράει» μέσα του τεράστια ιστορία, καθώς ταυτίστηκε με μορφές όπως ο Άγιος Νικόλαος ο Πλανάς και ο «άγιος των ελληνικών γραμμάτων», Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Ένα παρεκκλήσι κλειστό, το οποίο ανοίγει στους πιστούς κατόπιν αιτήματος στο νεωκόρο του Αγίου Σπυρίδωνα.

Ένα ταξίδι στο παλιό «Βατραχονήσι»

Για την ιστορία αυτού του ξεχωριστού χώρου, μίλησε στο Orange Press Agency ο εφημέριος του Αγίου Σπυρίδωνος Παγκρατίου, πατήρ Κυριάκος Τσουρός, ο οποίος, εκτάκτως, άνοιξε τις πόρτες για να καταγραφεί το εσωτερικό του ναού.

«Βρισκόμαστε στο παρεκκλήσιο των Τριών Ιεραρχών και βρίσκεται στην οδό Ερατοσθένους αριθμός 10. Παλαιότερα η περιοχή αυτή ονομαζόταν ‘Βατραχονήσι’, γι' αυτό και είναι γνωστός τόσο ο ναός ως ναός του Αγίου Σπυρίδωνος Βατραχονησίου ή ‘Τρεις Ιεράρχες Βατραχονησίου’», αναφέρει χαρακτηριστικά.


Γυρίζοντας τον χρόνο πίσω, περιγράφει μια Αθήνα εντελώς διαφορετική: «Το παρεκκλήσιο αυτό χτίστηκε σε περιοχή που τότε ήταν μόνο βουνά, όπως μαζί με άλλα παρεκκλήσια τα οποία υπήρχαν στην ίδια περιοχή».

Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία, το παρεκκλήσιο, που βρίσκεται στη γωνία με την οδό Κωνσταντίνου Βερσή, ανήκε αρχικά στην οικογένεια Καλογρίδη. Οικοδομήθηκε από τον Δημήτριο Καλογρίδη, πέρασε στον Ιωάννη Καλογρίδη και τελικά η σύζυγός του, Παναγιώτα, το δώρησε στον Ναό.

«Σύμφωνα με τις πηγές και τις πληροφορίες που έχουμε, πρέπει να έχει κτιστεί προ του 1880. Έχουμε μία επιγραφή η οποία βρίσκεται εκεί σε μια αγιογραφία, που λέει ότι αυτή η αγιογραφία έγινε δωρεά και μάλιστα το 1887» εξηγεί ο π. Κυριάκος.

Στα βήματα του Αγίου Νικολάου Πλανά και του Παπαδιαμάντη

Ωστόσο, το μεγαλύτερο «μυστικό» του ναού κρύβεται στα πρόσωπα που πέρασαν από το ταπεινό του κατώφλι.

«Έχουμε και την πληροφορία ότι λειτουργούσε εδώ και ο Άγιος Νικόλαος ο Πλανάς», αποκαλύπτει ο π. Κυριάκος με φανερή συγκίνηση. «Είναι πολύ συγκινητικό για εμάς, όταν λειτουργούμε σ' αυτό το παρεκκλήσι, να σκεπτόμαστε και να αισθανόμαστε ότι πατάμε στο χώρο, στο μέρος όπου πατούσε ο Άγιος Νικόλαος ο Πλανάς».

Η σύνδεση αυτή, σύμφωνα με το αρχείο του Αγίου Σπυρίδωνα, επιβεβαιώνεται και από μαρτυρίες που διέσωσε ο Φώτης Κόντογλου και επανέλαβε ο Δημήτρης Φερούσης. Ο Άγιος Νικόλαος ο Πλανάς λειτουργούσε εκεί συχνά, έχοντας στο πλευρό του κορυφαίες μορφές της λογοτεχνίας.

«Εδώ όταν ερχόταν ο Άγιος Νικόλαος ο Πλανάς και λειτουργούσε, είχε μαζί του ψάλτες διάφορους, μεταξύ των οποίων και τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη. Γι' αυτό και αυτή την πληροφορία την έχουμε καταγράψει έξω από το παρεκκλήσι, ως να παραμένει ως ιστορικό γεγονός. Διότι δεν είναι μικρό πράγμα να ψάλλει εδώ μέσα ο Παπαδιαμάντης, να τον φανταζόμαστε σ' αυτό το ταπεινό αναλόγιο», τονίζει ο ιερέας.

Αγιογραφημένο με λαϊκή τέχνη

Ο χώρος αποπνέει μια μυσταγωγία, ενισχυμένη από τον ασυνήθιστο διάκοσμό του. «Το παρεκκλήσιο αυτό είναι αγιογραφημένο με λαϊκή τέχνη, όπως μπορείτε να δείτε γύρω. Οι αγιογραφίες που είναι γύρω στους τοίχους δεν έχουν πάνω χρονολογίες, υποθέτουμε όμως ότι είναι της ίδιας περίπου εποχής», σημειώνει ο π. Κυριάκος.

Η τεκμηρίωση της ιστορίας του ναού δεν αφέθηκε στην τύχη. «Την ιστορία του ναού του Αγίου Σπυρίδωνος την έχουμε καταγράψει σε ένα βιβλίο, το οποίο στηρίζεται στα διασωθέντα αρχεία του ναού. Τα αρχεία του ναού διασώζονται από τις αρχές του 20ου αιώνα, οπότε από εκεί μέσα πήραμε όλες τις πληροφορίες τις οποίες γράφουμε», μας εξηγεί.

«Καταφύγιο ψυχών»

Παρά το μικρό του μέγεθος, ο ρόλος του παρεκκλησίου ήταν και παραμένει σημαντικός για την τοπική κοινωνία.

«Ο κυρίως ναός, το κυρίως παρεκκλήσιο, είναι περίπου 30 τετραγωνικά μέτρα. Υπήρχε μια αυλή γύρω, την οποία καλύψαμε ώστε να μπορεί να παρακολουθεί τη Θεία Λειτουργία και ο κόσμος που έρχεται, ο οποίος δεν χωράει μέσα στο ναό», αναφέρει ο π. Κυριάκος Τσουρός.

Θυμάται μάλιστα χαρακτηριστικά: «Οπωσδήποτε και το παρεκκλήσιο αυτό, όπως όλα τα παρεκκλήσια, ήταν σημεία καταφυγής και ψυχικής ενισχύσεως. Έχουμε μια παλαιά φωτογραφία, του 1930 περίπου, η οποία δείχνει ότι εδώ απ' έξω ακριβώς, στην είσοδο, υπήρχε και μία βρύση όπου ερχόταν ο κόσμος και έπαιρνε νερό».

Σήμερα, το μικρό ναΐδριο συνεχίζει να εμπνέει. «Αυτά τα μικρά παρεκκλήσια, προσελκύουν πολλούς πιστούς και ιδιαίτερα νέους, ώστε να παίρνουν την ενίσχυση στη ζωή τους και στον αγώνα της ζωής», σημειώνει.

Κλείνοντας, ο Πατήρ Κυριάκος στέλνει το δικό του μήνυμα για τη σημερινή γιορτή: «Το μήνυμα για σήμερα είναι ότι μπορούμε να στηρίζουμε τη ζωή μας, την ύπαρξή μας, τις πράξεις μας όλες, πάνω στην πίστη μας στον Χριστό και στους Αγίους, για να μπορούμε να αντιμετωπίζουμε όλες αυτές τις δυσκολίες που υπάρχουν παγκοσμίως, δυστυχώς, όπου το κακό έχει εξαπλωθεί».

Ποιος είναι ο Πρωτοπρεσβύτερος Κυριάκος Τσουρός

Ο π. Κυριάκος Τσουρός διακονεί ως εφημέριος στον Ι.Ν. Αγίου Σπυρίδωνος από το 1976 και ως Προϊστάμενος από το 1989. Είναι Διδάκτωρ Θεολογίας της Ρωμαιοκαθολικής Θεολογικής Σχολής Νότιας Ιταλίας, με διατριβή πάνω στον Ιερό Χρυσόστομο. Έχει πλούσιο εκπαιδευτικό έργο, υπήρξε στενός συνεργάτης του μακαριστού π. Αντωνίου Αλεβιζοπούλου και έχει διατελέσει επί 25ετία μέλος του Επισκοπικού Δικαστηρίου της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών. Έχει τιμηθεί με τον «Χρυσούν Σταυρόν του Αποστόλου Παύλου» από την Εκκλησία της Ελλάδος.