Στοιχεία σοκ για το οικολογικό έγκλημα στον Κηφισό: Έλλειψη οξυγόνου αφανίζει τα ψάρια

Τόνοι επικίνδυνων αποβλήτων, που περιλαμβάνουν ακόμη και ακραία τοξικές ουσίες όπως ο φώσφορος, καταλήγουν κάθε χρόνο στον Κηφισό. Η υπόθεση της απόρριψης των βιομηχανικών λυμάτων της μπισκοτοβιομηχανίας Παπαδοπούλου στις αρχές της εβδομάδας έφερε ξανά στην επιφάνεια το τεράστιο πρόβλημα της υποβάθμισης των ποταμιών της χώρας, αφού αντιμετωπίζονται ως «αγωγοί» για να χαθούν τελικά στη θάλασσα ή στον υδροφόρο ορίζοντα τεράστιοι όγκοι λυμάτων, χωρίς κόστος διαχείρισης για εκείνους που τα παράγουν.

Επιστημονικές μελέτες, όπως της Γενικής Διεύθυνσης Υδάτων και του Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), περιγράφουν μια τρομακτική κατάσταση στα ποτάμια της χώρας λόγω ρύπανσης.

Στον Κηφισό, άζωτο και φώσφορο, μεταξύ πολλών άλλων, στον Πηνειό επιμένει η ρύπανση από τις τεράστιες ποσότητες αγροχημικών, φυτοφαρμάκων και αστικών αποβλήτων που παρέσυρε ο «Daniel», ενώ σε Αξιό, Αλιάκμονα και αλλού εντοπίζονται αυξημένες συγκεντρώσεις ζιζανιοκτόνων και εντομοκτόνων αλλά και νιτρορρύπανση.

Οι έρευνες στον Κηφισό

Στον Κηφισό οι έρευνες των επιστημόνων δείχνουν ότι η ηλεκτρική αγωγιμότητα και το Ph χτυπάνε «κόκκινο» στις μετρήσεις. Το pH δείχνει την οξύτητα, όπως παράνομη ρίψη βιομηχανικών οξέων, ενώ η αγωγιμότητα φανερώνει την παρουσία διαλυμένων αλάτων και χημικών.

Από την άλλη το διαλυόμενο οξυγόνο (ο κρισιμότερος δείκτης ζωής) φτάνει στο μηδέν όσο το COD και το άζωτο κορυφώνονται κάθε φορά που βρέχει. Οταν πέφτει στο μηδέν, τα ψάρια πεθαίνουν από ασφυξία. Το COD και το άζωτο δείχνουν αστικά λύματα και χημικά απόβλητα) Με λίγα λόγια, ο Κηφισός άλλαζε σύσταση και γέμιζε από νεκρά ψάρια κάθε φορά που έβρεχε.

Το Ινστιτούτο Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων του ΕΛΚΕΘΕ πραγματοποίησε μηνιαίες δειγματοληψίες από τον Απρίλιο του 2021 έως τον Οκτώβριο του 2022 σε πέντε σταθμούς, από τις πηγές μέχρι τις εκβολές.

Το αποτέλεσμα: η ποιότητα των υδάτων ως προς τα νιτρικά χαρακτηρίζεται επισήμως «κακή» με βάση την ευρωπαϊκή Οδηγία-Πλαίσιο για τα Υδατα, ενώ για το αμμώνιο κυμαίνεται από μέτρια έως κακή. Τα νιτρικά κινήθηκαν από 1,7 έως 18,7 mg/L, με μέσο όρο 7,6. Η αιχμή καταγράφηκε στον σταθμό του Ποδονίφτη, με μέσο όρο 9,5 mg/L έναντι 6,2 στο άνω τμήμα του ποταμού. Το διαλυμένο οξυγόνο έπεσε έως τα 3,6 mg/L.

Live πληροφόρηση

Οι επιστήμονες του ΕΛΚΕΘΕ δεν έμειναν σε εκείνες τις μετρήσεις. Αντίθετα, έστησαν υπερσύγχρονους, ψηφιακούς σταθμούς σε δύο σημεία του Κηφισού (και άλλων ποταμών της χώρας), λαμβάνοντας ζωντανά πληροφόρηση που ανανεώνεται ανά μία ώρα. Οι σταθμοί του Hydro Stations δικτύου του ΕΛΚΕΘΕ λειτουργούν ως «ψηφιακά μάτια» στο ποτάμι.

Ειδικοί ψηφιακοί αισθητήρες είναι εμβαπτισμένοι στο νερό και πραγματοποιούν μετρήσεις κάθε 30 ή 60 λεπτά. Τα δεδομένα στέλνονται αυτόματα (μέσω δικτύου κινητής τηλεφωνίας) στις κεντρικές εγκαταστάσεις του ΕΛΚΕΘΕ. Από εκεί, ανεβαίνουν σε πραγματικό χρόνο στην ανοιχτή πλατφόρμα για το κοινό και τους φορείς.

Σε κομβικά σημεία (όπως ο Κόκκινος Μύλος) το σύστημα διαθέτει μηχανισμό που συλλέγει αυτόματα φυσικό δείγμα νερού όταν ανιχνευτεί απότομη μεταβολή (π.χ. ξαφνική ρύπανση), ώστε να αναλυθεί εργαστηριακά. Πέρα από τα μηχανήματα, οι επιστήμονες του ΕΛΚΕΘΕ εξετάζουν τα μακροασπόνδυλα (μικρά έντομα και προνύμφες που ζουν στον πυθμένα).

Επειδή οι χημικές ουσίες μπορεί να παρασυρθούν γρήγορα από τη ροή, οι οργανισμοί αυτοί λειτουργούν ως «ζωντανή μνήμη»: αν το νερό μολύνεται συχνά, επιβιώνουν μόνο τα πολύ ανθεκτικά είδη που αντέχουν χωρίς οξυγόνο. Στον Κηφισό, λοιπόν, τα αποτελέσματα είναι απογοητευτικά.

Οι ερευνητές σημειώνουν ότι οι υψηλότερες συγκεντρώσεις ρύπων εμφανίζονται το καλοκαίρι λόγω χαμηλής παροχής και αναφέρονται ρητά σε ανεξέλεγκτες διοχετεύσεις βιομηχανικών αποβλήτων, σε αστικά λύματα και σε βλάβες ή διαρροές του αποχετευτικού δικτύου.

Ο Ηλίας Δημητρίου, ερευνητής εσωτερικών υδάτων του ΕΛΚΕΘΕ, περιέγραψε έναν αστικό ποταμό που είναι διαχρονικά υποβαθμισμένος, με ποιότητα κατώτερη της καλής, συνήθως μέτρια και συχνά φτωχή. Πρόσθεσε ότι κάποιοι ρίχνουν λύματα είτε τις νυχτερινές ώρες είτε μέσα από φρεάτια, κάτι γνωστό ειδικά στο ανοιχτό τμήμα στον Κόκκινο Μύλο.

Καθημερινότητα η ρύπανση

Οσοι περνούν συχνά από τον Κηφισό και κυρίως όσοι ζουν δίπλα στο ποτάμι δεν χρειάζονται μελέτες για να καταλάβουν τι συμβαίνει. Η Χρυσάνθη Γεωργίου, πρόεδρος του Συλλόγου Πολιτών υπέρ των Ρεμάτων «Ροή», περιέγραψε μια χαρακτηριστική σκηνή που κατέγραψε στη Νέα Φιλαδέλφεια. Ψάρια πλησιάζουν απελπισμένα στις άκρες της όχθης, εκεί όπου η ισχυρή ρύπανση δεν έχει «φτάσει» ακόμα στο νερό, και σταδιακά πεθαίνουν.

Οπως εξηγεί η ίδια, ο ποταμός κατεβάζει σαπούνια και αλλάζει χρώμα. Ο όγκος του νερού πολλαπλασιάζεται μέσα σε μία ώρα κατά είκοσι φορές, κι αυτό δεν μπορεί να το προκαλεί «μια μικρή δραστηριότητα». Η ρύπανση, λέει, δεν είναι σπάνιο συμβάν αλλά καθημερινότητα, που έχει ενταθεί τα τελευταία πέντε με έξι χρόνια. Η ίδια υπενθυμίζει ότι ο κίνδυνος δεν σταματά στα ψάρια.

Ο ποταμός, όπως εξηγεί, εκπέμπει στην ατμόσφαιρα, η ρύπανση περνά στον υδροφόρο ορίζοντα και στην τροφική αλυσίδα, και οι κάτοικοι αναγκάζονται να ζουν δίπλα σε έναν «κινούμενο οχετό». Ο Δημοσθένης Σαρηγιάννης, καθηγητής Περιβαλλοντικής Μηχανικής του ΑΠΘ, επισημαίνει ότι ο Κηφισός είναι ήδη επιβαρυμένος με αυξημένες συγκεντρώσεις μετάλλων όπως ο μόλυβδος, το αρσενικό, ο υδράργυρος και το νικέλιο, με διαπιστωμένο κίνδυνο για τα υπόγεια νερά και τη δημόσια υγεία.

Ο σύλλογος κάνει καταγγελίες μία με δύο φορές τον μήνα, πάντα με φωτογραφίες και βίντεο. Οι αυτοψίες, λέει η κυρία Γεωργίου, γίνονται πάντα ετεροχρονισμένα, αποδεικνύοντας τα συνήθως αργά αντανακλαστικά του κρατικού μηχανισμού. Ενα κλιμάκιο φτάνει δύο τρεις μέρες αργότερα, όταν το απόβλητο έχει ήδη ξεπλυθεί προς τη θάλασσα. Η διαδικασία έχει γίνει ρουτίνα: καταγγελία, αριθμός πρωτοκόλλου, απάντηση ότι «έγιναν συστάσεις» και αρχειοθέτηση.

Η μελέτη-σοκ στα χέρια του υπουργείου

Κυβερνητικοί φορείς οι οποίοι σχεδίασαν παρεμβάσεις διαπίστωσαν ότι το πρόβλημα είναι χαοτικά μεγάλο. Η εικόνα στην οποία καταλήγει και το ίδιο το υπουργείο Περιβάλλοντος είναι τρομακτική: η πιο πρόσφατη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων της 2ης αναθεώρησης του Σχεδίου Διαχείρισης των Λεκανών Απορροής της Αττικής (τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία είναι από τον Ιούνιο του 2023) αξιολογεί 15 ποτάμια υδατικά συστήματα. Μόνο τέσσερα διαπιστώνει πως βρίσκονται σε καλή συνολική κατάσταση. Οκτώ είναι σε μέτρια, ένα, στο ρέμα της Ραφήνας, σε κακή, ενώ για δύο τα στοιχεία είναι ελλιπή.

Ακόμα τραγικότερα είναι τα στοιχεία που βρίσκουν οι επιστήμονες για το υπέδαφος και τον υδροφόρο ορίζοντα: το υπόγειο υδατικό σύστημα της λεκάνης του Κηφισού βρίσκεται σε κακή ποιοτική κατάσταση, με υπερβάσεις σε νιτρικά, χλωριόντα, θειικά και μέταλλα. Γιατί;

Οπως προκύπτει, τα παράνομα φορτία που ρίχνονται στους υδάτινους όγκους και αναμειγνύονται τελικά με τα νερά της Αττικής είναι τεράστια. Η μελέτη του Σχεδίου Διαχείρισης τα υπολογίζει σε περίπου 4.839 τόνους βιοχημικά απαιτούμενου οξυγόνου (BOD), 5.643 τόνους αζώτου και 1.204 τόνους φωσφόρου τον χρόνο.

Το πιο σοκαριστικό, βέβαια, είναι το ποιος τα παράγει, αφού δεν μπορεί να πιστέψει κανείς ότι οι ρύποι… πέφτουν από τον ουρανό. Οι σημειακές πηγές, δηλαδή συγκεκριμένα σημεία απόρριψης όπως βιομηχανίες, μονάδες επεξεργασίας και αγωγοί, ευθύνονται για 4.869 από τους 5.643 τόνους αζώτου και για 1.005 από τους 1.204 τόνους φωσφόρου.

Ως ρυπαντές, οι έρευνες και οι ακτιβιστές δείχνουν βιομηχανίες με τεράστιους όγκους αποβλήτων, που οφείλουν να τα στέλνουν σε κέντρα επεξεργασίας. Δείχνουν επίσης βυτιοφόρα που «δεν φτάνουν ποτέ» στις νόμιμες μονάδες επεξεργασίας αποβλήτων, αλλά συνδέονται παράνομα στους αγωγούς.

Βόθροι και άλλα λύματα

Δεν είναι όμως μόνο η βιομηχανία. Το δεύτερο μέτωπο των ρυπαντών είναι πιο ήσυχο αλλά και πιο εκτεταμένο: τα λύματα των ίδιων των σπιτιών. Εδώ ο Κηφισός, ο Ασωπός και άλλα ποτάμια έχουν πολύ λιγότερα να πουν από τα ρέματα, τον υδροφόρο ορίζοντα και τους αγωγούς ομβρίων της Ανατολικής Αττικής που… στενάζουν.

Οι παράνομες συνδέσεις με τους αγωγούς των ομβρίων ή η απόρριψη λυμάτων ακόμη και στους δρόμους ειδικά τις βροχερές μέρες, αλλά και η συστηματική απόρριψη των νερών από τα πλυντήρια συστηματικά στους δρόμους είναι η εικόνα που περιγράφει το μεγαλύτερο μέρος της Ανατολικής Αττικής, αφού με την εξαίρεση μικρών τμημάτων, το αποχετευτικό δίκτυο τελειώνει στον Σταυρό της Αγίας Παρασκευής.

Το κόστος για το άδειασμα του βόθρου που για μια μονοκατοικία είναι 110 ευρώ τον μήνα, ενώ μια πολυκατοικία 10 διαμερισμάτων πρέπει να αδειάζει κάθε εβδομάδα, πράγμα που σημαίνει κόστος τουλάχιστον 440 ευρώ, είναι η εξήγηση γι’ αυτή τη συμπεριφορά.

Μια εικόνα του αποτελέσματος δίνει η ίδια η μελέτη του υπουργείου. Το ρέμα της Ραφήνας, στο τμήμα που ονομάζεται «Ραφήνα 3», είναι το μόνο ποτάμιο υδατικό σύστημα της Αττικής που έχει χαρακτηριστεί σε κακή οικολογική κατάσταση και τα δύο υπόλοιπα τμήματα του ρέματος είναι μέτριας κατάστασης.

Το ΕΛΚΕΘΕ και άλλοι φορείς, στις μετρήσεις και στις εκθέσεις τους διαπιστώνουν επανειλημμένα την ίδια σύνθεση ρύπων: βιομηχανικά απόβλητα, αστικά λύματα και δυσλειτουργίες του δικτύου. Κι όμως, αν και θα έπρεπε να υπάρχει αποχετευτικό δίκτυο από τις αρχές του 2000, τώρα βρίσκεται σε εξέλιξη η κατασκευή αποχετευτικού δικτύου που θα εξυπηρετεί περίπου 400.000 κατοίκους.

Το έγκλημα του Ασωπού

Είναι μερικές φορές που οι επιστήμονες και οι ελεγκτικοί φορείς, οι οποίοι προσπαθούν να εντοπίσουν και να σταματήσουν τους ρυπαντές αλλά και να σώσουν τους υδάτινους όγκους και το υπέδαφος της χώρας μας, αισθάνονται σαν να παλεύουν με τη Λερναία Υδρα. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Ασωπού, που μολυνόταν από τη βιομηχανική δραστηριότητα με το καρκινογόνο για τον άνθρωπο εξασθενές χρώμιο.

Ο «συναγερμός» για το ποτάμι που διασχίζει τη Βοιωτία και συνορεύει με την Αττική χτύπησε όταν επιστήμονες προσπαθούσαν να καταλάβουν τον λόγο για τον οποίο σε συγκεκριμένες περιοχές από τις οποίες περνούσε υπήρχε «έκρηξη» των κρουσμάτων καρκίνου.

Το εξασθενές χρώμιο, καρκινογόνο για τον άνθρωπο, ήταν ο κύριος ρύπος στον οποίο αποδόθηκε η ευθύνη για το ότι ο καρκίνος «θέριζε» τον πληθυσμό της Βοιωτίας.

Η ρύπανση αποδόθηκε εν πολλοίς σε ένα μεγάλο μέρος από τις περίπου 400 βιομηχανίες που δραστηριοποιούνταν τότε στην περιοχή και που παρήγαγαν χρωμιούχα απόβλητα, τα οποία, είτε διοχέτευαν ανεξέλεγκτα στον ποταμό (με απευθείας απόρριψη σε αυτόν ή με αγωγούς που έκαναν τη «δουλειά»), είτε τα «ξεφορτώνονταν» θάβοντας βαρέλια με τα απόβλητα στο χώμα, από το οποίο μολυνόταν τελικά ο υδροφόρος ορίζοντας. Τα αριθμητικά δεδομένα από τους ελέγχους των αρχών ήταν σοκαριστικά.

Ενώ η ΚΥΑ του 2010 όριζε ως ανώτατο όριο για το εξασθενές χρώμιο στα απόβλητα τα 30 μικρογραμμάρια ανά λίτρο, τον Μάρτιο του 2013 μετρήθηκαν στον αγωγό στη θέση Μαΐλη 3.500 μικρογραμμάρια ανά λίτρο, στο πλαίσιο του προγράμματος Life Charm με τη συνδρομή του ΕΜΠ. Δηλαδή, πάνω από 115 φορές το επιτρεπτό!

Η ανθρώπινη διάσταση αποτυπώθηκε σε μια επιδημιολογική μελέτη που παρουσιάστηκε το 2010 για λογαριασμό του ΚΕΕΛΠΝΟ, με συντονιστή το Πανεπιστήμιο Αθηνών και επιστημονική υπεύθυνη την καθηγήτρια Αθηνά Λινού. Κάλυπτε τη θνησιμότητα των κατοίκων του τότε Δήμου Οινοφύτων, περίπου 5.842 ατόμων, την περίοδο 1999-2009.

Από τους 474 θανάτους, οι 118 οφείλονταν σε καρκίνο και η θνησιμότητα από αυτη την αιτία ήταν κατά 14% υψηλότερη από τον υπόλοιπο πληθυσμό της Βοιωτίας. Το πιο ανησυχητικό ήταν το είδος των νεοπλασιών. Ο καρκίνος του ήπατος εμφάνιζε 1.472% μεγαλύτερη συχνότητα από τη λοιπή Βοιωτία και αυτός του ουροποιητικού των γυναικών 841%.

Από το 2007, έπειτα από δημοσιεύματα και καταγγελίες, παρενέβησαν οι εισαγγελικές αρχές (με προκαταρκτικές εξετάσεις και εποπτεία από εισαγγελείς Εφετών και Πρωτοδικών) που οδήγησαν σε πολυετείς δικαστικές και εισαγγελικές παρεμβάσεις, με χαρακτηριστικότερη την ποινική δίωξη και τις προτάσεις για καταδίκη μεγαλοβιομηχάνων και τη διενέργεια προκαταρκτικών εξετάσεων υπό την εποπτεία εισαγγελέων, ενώ εκδόθηκαν και ΚΥΑ για τον καθορισμό αυστηρότερων ορίων ρύπων.

Οι τοπικές βιομηχανίες συμμορφώθηκαν και δεν χρησιμοποιούν πλέον εξασθενές χρώμιο στην παραγωγή τους. Και όντως, τετραετής έρευνα του Εργαστηρίου Αναλυτικής Χημείας του Πανεπιστημίου Αθηνών για λογαριασμό της Περιφέρειας Αττικής έδειξε το 2020 ότι τα ποσοστά του χρωμίου και του εξασθενούς χρωμίου εμφανίζονται μειωμένα.

Η ίδια έρευνα, ωστόσο, εντόπισε νέους ρύπους από φαρμακευτικές και φυτοφάρμακα, πιο έντονους στον σταθμό στα σύνορα Αττικής και Βοιωτίας. Το χρώμιο υποχώρησε, αλλά τη θέση του πήραν άλλες ουσίες.

Το πιο σκληρό κεφάλαιο της ίδιας ιστορίας γράφτηκε το 2023, όταν βγήκε στο φως μια μελέτη του Πανεπιστημίου Αθηνών για τον Ασωπό από το 2020. Αντικείμενό της ήταν οι υπερφθοριωμένες ενώσεις PFAS, οι λεγόμενες «αιώνιες χημικές ουσίες» ή «παντοτινά χημικά», όπως επικράτησε να αποκαλούνται.

Πρόκειται για ρύπους οι οποίοι διαχέονται στο περιβάλλον αλλά δεν διασπώνται κυριολεκτικά ποτέ, ακόμα και ύστερα από χιλιάδες χρόνια! Τους θερινούς μήνες η μέση συγκέντρωση οκτώ ουσιών PFAS στα επιφανειακά ύδατα του ποταμού έφτανε τα 321 ng/L, περισσότερο από το τριπλάσιο του ορίου με το οποίο οι επιστημονικοί σύμβουλοι της έρευνας ορίζουν μια περιοχή ως εστία ρύπανσης. Η πιο ενδεικτική λεπτομέρεια αφορά το ημερολόγιο.

Τα επίπεδα PFAS στον ποταμό πέφτουν τις Κυριακές, όταν τα εργοστάσια των Οινοφύτων είναι κλειστά. Η ίδια η έκθεση του πανεπιστημίου το εξηγεί με τη φράση «κύκλους βιομηχανικής δραστηριότητας/ρίψεις». Τα ίχνη των PFAS εντοπίστηκαν επίσης στα ιζήματα, στον υπόγειο υδροφορέα και σε μια πηγή πόσιμου νερού της περιοχής.

Το πρόβλημα λοιπόν δεν ανήκει στο παρελθόν. Οσα δείχνουν τα δεδομένα, από τα 3.500 μικρογραμμάρια του 2013 έως τις τωρινές μετρήσεις PFAS, είναι ότι υπάρχουν ακόμη όσοι χρησιμοποιούν τον ποταμό ως αποδέκτη βρομιάς, χωρίς φραγμό και χωρίς ενοχές. Κι ας έχουν αλλάξει οι ουσίες. Οι ασθένειες που συνδέονται με υψηλές συγκεντρώσεις των ουσιών αυτών κοστίζουν στα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας, κατά εκτιμήσεις, από 52 έως 84 δισ. ευρώ τον χρόνο.

Τα άλλα ποτάμια

Η παρακολούθηση του Κηφισού βασίζεται σε μια συνδυαστική προσέγγιση από το ΕΛΚΕΘΕ, η οποία περιλαμβάνει αυτόματους τηλεμετρικούς σταθμούς (για άμεση καταγραφή φυσικοχημικών παραμέτρων) και εποχιακές βιολογικές δειγματοληψίες (που αποκαλύπτουν τη μακροπρόθεσμη υποβάθμιση). Την ίδια στρατηγική ακολουθούν οι επιστήμονες και για άλλα ποτάμια, με τα ευρήματα να είναι πολλές φορές ακόμα πιο σοκαριστικά από αυτά για τον μεγαλύτερο ποταμό της Αττικής.

Σε ό,τι αφορά το διαλυόμενο οξυγόνο, λοιπόν, στον Αλφειό, τον τελευταίο μήνα, ο ένας σταθμός (Ερύμανθος 1) δίνει σταθερά μηδενικές τιμές (!) ενώ ο δεύτερος (Ασπρα Σπίτια) δίνει μηδέν στις 27 Αυγούστου και στις 3, 16 και 21 Σεπτεμβρίου. Στον Αλιάκμονα, ο ένας σταθμός που δίνει δεδομένα δίνει μηδενικές τιμές κάθε εβδομάδα, περίπου, ενώ στον Αραχθο, ο ένας στους τρεις σταθμούς δείχνει θετικό πρόσημο μόνο 10 φορές από τις 26 Αυγούστου έως σήμερα.

Το βυτιοφόρο αδειάζει

Εκεί που είναι σοκαριστικά όμως τα στοιχεία, είναι στις πλατφόρμες πραγματικού χρόνου Ηydro Stations του ΕΛΚΕΘΕ, όπου μετριέται η ηλεκτρική αγωγιμότητα, δηλαδή πόσο εύκολα περνά το ηλεκτρικό ρεύμα από το νερό (φανερώνοντάς μας την ύπαρξη αλάτων και διαλυμένων ιόντων). Οταν η πλατφόρμα χρωματίζεται κόκκινη, σημαίνει ότι μπαίνει σε επίπεδο συναγερμού, καθώς δείχνει ότι στο ποτάμι έχουν πέσει μεγάλες ποσότητες από ξένα στοιχεία, όπως βιομηχανικά απόβλητα, χημικά, οξέα ή βαρέα μέταλλα.

Το ποτάμι, δηλαδή, εκείνη τη στιγμή δέχεται μια βίαιη περιβαλλοντική επιβάρυνση, είτε επειδή κάποιος αγωγός, είτε επειδή κάποιο βυτιοφόρο αδειάζει αστικά λύματα ή ανεπεξέργαστα απόβλητα που περιέχουν πολλά άλατα και χλωριούχα σε αυτό, είτε επειδή πέφτει η στάθμη του νερού και το καθαρό νερό λιγοστεύει, με αποτέλεσμα τα εναπομείναντα απόβλητα να μην αραιώνονται και η συγκέντρωση των ρύπων να εκτοξεύεται, μαζί της και η αγωγιμότητα.

Τον τελευταίο χρόνο, λοιπόν, καταγράφεται αυτό το φαινόμενο στον Αλιάκμονα, στον Αλφειό, στον Αώο, στον Αραχθο, στον Καλαμά και τον Κηφισό, αλλά ακόμα και στον Ληθαίο που διασχίζει τα Τρίκαλα και στο κομμάτι της Θεόπετρας. Σε σχεδόν… διαρκή συναγερμό βρίσκονται ο Λούρος και ο Λούσιος, ενώ συχνά είναι τα περιστατικά ρύπανσης που καταγράφονται σε Πηνειό και Σπερχειό.

Καθαρότεροι είναι ο Εβρος ποταμός και ο Αγιος Γερμανός στις Πρέσπες, κάτι που δεν παρατηρείται στον Σακουλέβα της Φλώρινας, στον Αχελώο και τον Ευρώτα. Συχνά τίθεται σε κατάσταση συναγερμού το ρέμα της Πικροδάφνης, στην Αττική, ενώ περιστατικά ρύπανσης καταγράφονται και στους ποταμούς Πάμισος της Μεσσηνίας, αλλά και της Καλύμνου.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: EUROKINISSI