Χάνει έως 5,5 δισ. ευρώ από το ΑΕΠ η Ελλάδα από τις ελλείψεις εργαζομένων, πού στρέφονται οι επιχειρήσεις

Αυξημένο κατά 5-5,5 δισ. ευρώ θα ήταν το ΑΕΠ της Ελλάδας αν κατορθώναμε, μέσα σε χρόνο ρεκόρ, να συμπληρώσουμε τις κενές θέσεις εργασίας σε κομβικούς τομείς της οικονομίας, όπως οι κατασκευές, ο τουρισμός, η βιομηχανία και ο αγροτικός τομέας. Αυτή η προοπτική, ωστόσο, ανήκει στη σφαίρα της φαντασίας και η έλλειψη προσωπικού ταλανίζει όχι μόνο την Ελλάδα, αλλά ολόκληρη την Ευρώπη, η οποία, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, βρίσκεται σε αναζήτηση 1 εκατ. εργαζομένων ανά έτος, όλων των ειδικοτήτων, για τα επόμενα χρόνια.

Στην προσπάθεια να ξεπεραστούν οι δυσκολίες και οι καθυστερήσεις που συνοδεύουν τη διαδικασία μετάκλησης εργαζομένων από τρίτες χώρες, τον τελευταίο χρόνο άρχισε να αξιοποιείται στη χώρα μας μια νέα πηγή εργατικού δυναμικού χαμηλής εξειδίκευσης: οι αναγνωρισμένοι πρόσφυγες, στους οποίους έχει ήδη χορηγηθεί άσυλο και διαμένουν στην Ελλάδα. Το ενδιαφέρον των εργοδοτών έχει στραφεί προς αυτή την κατεύθυνση, καθώς έχουν ήδη ταλαιπωρηθεί από τις διαδικασίες μετάκλησης, που συνήθως καθυστερούν έως και έξι μήνες. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που υποψήφιοι εργαζόμενοι, για παράδειγμα σε ένα ξενοδοχείο, φθάνουν στην Ελλάδα μετά τη λήξη της τουριστικής περιόδου, οπότε είναι δώρο άδωρο.

Στην πρόσφατη εκδήλωση που πραγματοποίησε η WorkInGreece.co, η πλατφόρμα που φέρνει σε επαφή εργοδότες με εργαζομένους από τρίτες χώρες, μαζί με το ACG The Demos Center, συναντήθηκαν περίπου 450 πρόσφυγες με 10 μεγάλες ελληνικές εταιρείες (Nestlé, Pharmathen, DEMO, AKTOR Group, Costa Navarino, ΑΒ Βασιλόπουλος, Πλαίσιο, KORRES, Melissa Kikizas και WorkInGreece), ενώ 250 πέρασαν στη δεύτερη φάση των συνεντεύξεων.

«Η έκπληξη για μας δεν ήταν τόσο η εντυπωσιακή προσέλευση», επισημαίνει ο managing director της WorkInGreece, Βαγγέλης Κανελλόπουλος, «αλλά η διαπίστωση ότι έχουμε ήδη στην Ελλάδα εργατικό δυναμικό το οποίο μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες των επιχειρήσεων. Οι αμοιβές τους ξεκινούν από τον βασικό μισθό, αλλά αν είναι πρόθυμοι να εκπαιδευτούν και έχουν κάποια προσόντα, για παράδειγμα είναι τεχνίτες ηλεκτροσυγκολλητές, χειριστές μηχανών, εργαζόμενοι στον τουρισμό ή έχουν δίπλωμα οδήγησης, σε 4-6 μήνες θα πάρουν προαγωγή και αύξηση μισθού. Είναι εύλογο να υπάρχει αμφιβολία και δισταγμός από την πλευρά των εργοδοτών. Γι' αυτό η συμβουλή μας είναι να ξεκινήσουν με 4-5 εργαζομένους, να τους δοκιμάσουν και στη συνέχεια, αν η δοκιμή πάει καλά, να επεκταθούν σε περισσότερες προσλήψεις. Όσο για τους υποψήφιους εργαζομένους, η εικόνα είχε πραγματικό ενδιαφέρον. Έφθαναν στη συνάντηση καχύποπτοι και έφευγαν χαμογελαστοί, βλέποντας ότι έχουν όντως ευκαιρίες να κυνηγήσουν το όνειρό τους στη χώρα μας. Έτσι κι αλλιώς, το 50% των αιτήσεων για μετάκληση αφορά θέσεις εργασίας χαμηλής ειδίκευσης. Οπότε η δική μου παρότρυνση προς τους εργοδότες είναι, αν χρειάζονται εργαζομένους για τέτοιες θέσεις, να απευθυνθούν στους πρόσφυγες με άσυλο που βρίσκονται ήδη στην Ελλάδα και είναι άμεσα διαθέσιμοι. Έτσι αποσυμφορούνται και τα προξενεία, που ευθύνονται εν πολλοίς για τις καθυστερήσεις των μετακλήσεων. Αν όμως χρειάζονται εξειδικευμένους εργαζομένους με πιστοποίηση των προσόντων τους, τότε μοιραία πρέπει να ακολουθήσουν τη διαδικασία των μετακλήσεων».

Από την πλευρά του, ο κ. Πέτρος Μαστάκας, Durable Solutions Officer της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), στη δεύτερη ημέρα του ίδιου event, που συνδιοργάνωσε η WorkInGreece με το Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδας (ACG), με τίτλο «Forum Εργοδοτών», έδωσε έμφαση στην ασφάλεια που χρειάζεται να αισθάνονται οι πρόσφυγες και στην επιθυμία τους να ριζώσουν σε έναν τόπο. «Προσπαθούν να βρουν μια νέα πατρίδα γιατί θέλουν να σώσουν τη ζωή τους, που κινδυνεύει στο Κονγκό ή στο Σουδάν», τόνισε. «Ωστόσο, αυτός ο πληθυσμός φέρνει μαζί του σπουδές και δεξιότητες. Σχεδόν το 40% των προσφύγων έχει ολοκληρώσει τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Από την άλλη πλευρά, ο εργοδότης βρίσκεται αντιμέτωπος με δυσκολίες αλλά και προκαταλήψεις, που είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης. Για παράδειγμα, ο πρόσφυγας δεν μπορεί να φέρει χαρτιά από την πατρίδα του. Η μεγάλη πλειοψηφία των προσφύγων αναζητεί να ριζώσει. Και θα ριζώσει εκεί που θα βρει μέλλον και όχι σε ένα παράπηγμα στα φραουλοχώρια της Ηλείας».

Ο κ. Βασίλης Παυλόπουλος, καθηγητής Διαπολιτισμικής Κοινωνικής Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ, αναφερόμενος στην ίδια ημερίδα στις προκαταλήψεις και τις συμπεριφορές, ανέφερε: «Αν έπρεπε να δώσω δύο-τρεις βασικές συμβουλές στις επιχειρήσεις, προκειμένου να εντάξουν τους πρόσφυγες πιο εύκολα στην εργασιακή πραγματικότητα, θα ήταν: Αποφύγετε τις υποτιμητικές συμπεριφορές. Βάλτε κανόνες, υποδείξτε έναν άνθρωπο-μέντορα, ο οποίος θα βοηθήσει τον πρόσφυγα να νιώσει ασφαλής. Στην αρχή δεν θα μιλάει πολύ, δεν θα έχει και τον τρόπο να εκφραστεί λόγω της δυσκολίας της γλώσσας. Όμως στη συνέχεια, αν αισθανθεί ασφάλεια, θα πάρει πρωτοβουλίες στη δουλειά και θα εκφράσει τη γνώμη του, που σημαίνει ότι σταδιακά αρχίζει να προσαρμόζεται».

Σημαντική είναι και η κατάθεση της εμπειρίας της κ. Βιολέτας Ιωαννίδου, γενικής διευθύντριας της ELASTOTET (χημική βιομηχανία), η οποία τόνισε: «Ξεκινήσαμε εδώ και δέκα χρόνια με την πρόσληψη Αλβανών και Πακιστανών, καθώς αναπτυσσόμαστε και έχουμε ανάγκη εργατικού δυναμικού. Περάσαμε από τη διαδικασία των μετακλητών και εννοείται ότι ταλαιπωρηθήκαμε, περιμένοντας ενάμιση χρόνο να έρθουν και μετά τέσσερις μήνες να πάρουν ΑΜΚΑ. Οπότε οι πρόσφυγες είναι μια ενδιαφέρουσα δεξαμενή. Ξεκινήσαμε σταδιακά με λίγους. Προσλάβαμε έξι Σουδανούς. Ήρθαν άνθρωποι που έπρεπε να τους στεγάσουμε, που δεν είχαν ορίζοντα ζωής, που έπρεπε να τους μάθουμε πώς να συμπεριφέρονται στο άλλο φύλο γιατί ήταν μουσουλμάνοι. Ήθελαν φροντίδα και λίγο “ντάντεμα”. Όμως σιγά σιγά ενσωματώθηκαν και η εικόνα που έχω σήμερα είναι γενικά θετική για τη συμπεριφορά και την απόδοσή τους».

Ο κ. Παναγιώτης Πετράκης, στέλεχος της WorkInGreece, διαχωρίζει τους πρόσφυγες που έχουν ήδη άδεια διαμονής από τους αιτούντες άσυλο, τονίζοντας ότι «υπάρχουν δυσκολίες μέχρι ο πρόσφυγας να αποκτήσει προσωρινή άδεια και επομένως προσωρινό αριθμό υγειονομικής περίθαλψης (ΠΑΥΠΑ), προκειμένου μετά από 90 ημέρες να αποκτήσει δικαίωμα για εργασία. Εμείς τους δίνουμε τις απαραίτητες πληροφορίες, τους καθοδηγούμε και συχνά τους συνοδεύουμε στα εργοστάσια όπου έχουν συνέντευξη για εργασία».

Ο κ. Αθανάσιος Βιτσεντζάτος, γενικός διευθυντής Μεταναστευτικής Πολιτικής του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, αναφέρθηκε στις θετικές εξελίξεις που έχουν προκύψει με τον πρόσφατο νόμο, οι οποίες περιορίζουν τις καθυστερήσεις και τη γραφειοκρατία.

«Η διαδικασία καθυστερεί πολύ στα προξενεία», τόνισε ο κ. Βιτσεντζάτος, «και αναλάβαμε εμείς στο υπουργείο να βοηθήσουμε με τις θεωρήσεις visa. Επίσης, η συμμετοχή των εταιρειών προσωρινής απασχόλησης (ΕΠΑ), που μπήκαν στη διαδικασία ως μεσάζοντες, βοήθησε ώστε να μην τίθεται εν αμφιβόλω η αξιοπιστία της διαδικασίας. Ακόμη, θεσπίστηκε μια ειδική κατηγορία μετακλήσεων προσωπικού για έργα στρατηγικής επένδυσης, όπου μπορούν να έρθουν στην Ελλάδα έως και 500 άτομα με fast track διαδικασίες. Οι εν λόγω μετακλήσεις εξετάζονται κατά προτεραιότητα για τα μεγάλα έργα, χρειάζονται λιγότερα χαρτιά και δεν τίθεται ως αναγκαίο το όριο του κεφαλαίου των 60.000 ευρώ ανά εργαζόμενο. Φέτος εγκρίθηκαν 95.000 μετακλήσεις και το ίδιο θα συμβεί και για το 2027. Τα στατιστικά δείχνουν ότι η κατάσταση έχει βελτιωθεί, καθώς οι εγκρίσεις, για παράδειγμα, για την εξαρτημένη εργασία από 15.111 το 2025 διπλασιάστηκαν και έφτασαν τις 30.000 το 2026.

Παράλληλα, ο νόμος δίνει τη δυνατότητα άδειας για αλλοδαπούς φοιτητές ΑΕΙ και όσους φοιτούν σε κολέγια, επισκέπτες καθηγητές, ενώ εκδίδονται TEK visa και talent visa για φοιτητές με υψηλά προσόντα».

Τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει όχι μόνο η Ελλάδα αλλά ολόκληρη η Ευρώπη με την έλλειψη εργαζομένων επισήμανε ο γενικός διευθυντής του υπουργείου Εργασίας, Κωνσταντίνος Αγραπιδάς, τονίζοντας: «Η χώρα μας παρουσιάζει τεράστιες ελλείψεις προσωπικού λόγω και της μείωσης του πληθυσμού. Παράλληλα, η Ευρώπη έχει ελλείψεις εργαζομένων που φθάνουν το 1 εκατ. κατ' έτος, σε όλες τις ειδικότητες, για τα επόμενα χρόνια. Το ζήτημα είναι τεράστιο σε όλους τους τομείς της οικονομίας. Η Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου την άνοιξη του 2027 αναμένεται να εγκρίνει και φέτος 95.000 μετακλήσεις εργαζομένων από τρίτες χώρες. Οι μετακλήσεις αφορούν κυρίως ανειδίκευτους στον αγροτικό τομέα, λαντζέρηδες, βοηθούς σερβιτόρων, ενώ μόνο 2.000 θέσεις αφορούν την τεχνολογία και την υψηλή εξειδίκευση. Οι εταιρείες προσωρινής απασχόλησης, που εντάχθηκαν στη διαδικασία των μετακλήσεων με τον νέο νόμο, μπορούν να δανείσουν προσωπικό στις επιχειρήσεις, συμβάλλοντας στην αξιοπιστία της χώρας όσον αφορά τις αμοιβές και τις συνθήκες εργασίας, κάτι που δεν μπορούν να εξασφαλίσουν τα ιδιωτικά γραφεία ευρέσεως εργασίας, που εξαιρούνται από τη διαδικασία, γιατί δεν θέλουμε τους εργοδότες που κινούνται στην γκρίζα ζώνη και αμαυρώνουν τη φήμη μας».

Η κ. Μαρία Ρηγάκη, partner της Ernst & Young, πιστεύει ότι για τις καθυστερήσεις έχουν μερίδιο ευθύνης και οι εργοδότες, οι οποίοι, ενώ έχουν τη δυνατότητα να βρουν ανειδίκευτο προσωπικό στον κύκλο των προσφύγων που διαμένουν στην Ελλάδα, «πέφτουν» όλοι στις μετακλήσεις από την Ινδία, με αποτέλεσμα να μεγαλώνει το πρόβλημα. «Μια εταιρεία με την οποία συνεργαστήκαμε», ανέφερε, «αναζήτησε προσωπικό από το Μεξικό και σε μια εβδομάδα είχαμε τελειώσει γιατί δεν υπήρξε συνωστισμός. Επιπλέον, πρέπει επιτέλους να αυτοματοποιηθεί η έκδοση ΑΦΜ και ΑΜΚΑ, να εκπαιδευτούν τα προξενεία και να βρεθεί λύση για το κενό της αλλαγής ειδικότητας των μετακλητών μετά από τρία χρόνια δουλειάς, οι οποίοι θέλουν να μείνουν στη χώρα μας και να μεταπηδήσουν σε άλλο κλάδο της οικονομίας. Με ανθρώπινη προσέγγιση όλοι προσαρμόζονται. Για να μοιραστώ μαζί σας μια πρόσφατη εμπειρία μου, στον Ινδό Μιχάλη, έτσι τον ονόμασαν οι συνάδελφοί του στο εργοστάσιο αφού δεν μπορούσαν να προφέρουν το όνομά του, δώρισαν ένα ποδήλατο και άνοιξαν την αγκαλιά τους».