Η Σύνοδος Κορυφής της Σενζέν: Δεν ήταν Γιάλτα, αλλά οι αποφάσεις πόνεσαν την Ευρώπη - Τι κέρδισαν Πούτιν, Σι και Τραμπ

Η ιστορική συνάντηση δεν μοίρασε τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής, αλλά επιχειρεί να καθιερώσει τις τρεις μεγάλες πυρηνικές δυνάμεις σε ένα σχήμα διαχείρισης παγκόσμιων κρίσεων στο οποίο οι «μικροί» καλούνται να παρακολουθούν

Η ιστορική φωτογραφία τραβήχτηκε. Οι τρεις ηγέτες κάθισαν στο ίδιο τραπέζι και ο κόσμος, τουλάχιστον προς το παρόν, δεν μοιράστηκε ξανά. Η συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ, του Βλαντίμιρ Πούτιν και του Σι Τζινπίνγκ στη Σενζέν της Κίνας δεν κατέληξε σε μια νέα Γιάλτα, παρά τις προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί και τους συμβολισμούς που επιδίωξαν να αξιοποιήσουν οι πρωταγωνιστές της. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι όσα συνέβησαν την Πέμπτη 19 Νοεμβρίου στερούνται την ιστορική σημασία τους. Αντιθέτως, το γεγονός ότι οι ηγέτες των HΠA, Ρωσίας και Κίνας συναντήθηκαν για πρώτη φορά, συζήτησαν για τη στρατηγική σταθερότητα και συνυπέγραψαν κοινή διακήρυξη, δημιουργεί ένα διπλωματικό προηγούμενο που θα μπορούσε να επηρεάσει τη λειτουργία του διεθνούς συστήματος. Οχι επειδή αποφασίστηκε ο καταμερισμός του κόσμου, αλλά επειδή οι τρεις μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις δοκίμασαν δημοσίως ένα σχήμα διαχείρισης των παγκόσμιων κρίσεων στο οποίο οι υπόλοιποι καλούνται, τουλάχιστον αρχικά, να παρακολουθούν.

Το χάσμα ανάμεσα στην εικόνα και στην ουσία υπήρξε εντυπωσιακό. Περίπου 80 λεπτά συνομιλιών, τέσσερα σημεία κοινής διακήρυξης, καμία συγκεκριμένη συμφωνία για την Ουκρανία, καμία εκεχειρία, κανένας μηχανισμός επίλυσης της κρίσης με το Ιράν και καμία απόφαση για τον περιορισμό των πυρηνικών. Κι όμως, η συνάντηση παρήγαγε πολιτικά αποτελέσματα. Κυρίως επειδή κάθε συμμετέχων προσήλθε με διαφορετικό ορισμό της επιτυχίας.

Ταυτόχρονα με τη σύνοδο της Σενζέν οι Ευρωπαίοι ηγέτες (στο στιγμιότυπο Μερτς και Φον ντερ Λάιεν) συναντήθηκαν στο Βερολίνο με θέμα τη στήριξη της Ουκρανίας και την ευρωπαϊκή ασφάλεια

Τι κέρδισε ο καθένας

Για τον Σι Τζινπίνγκ, η σύνοδος αποτέλεσε την ευκαιρία να τοποθετήσει την Κίνα στο γεωγραφικό και πολιτικό κέντρο της διεθνούς διπλωματίας. Δεν ήταν ο Κινέζος πρόεδρος αυτός που ταξίδεψε στην Ουάσινγκτον ή στη Μόσχα αναζητώντας μια συμφωνία. Οι ηγέτες των άλλων δύο δυνάμεων βρέθηκαν στο δικό του έδαφος, σε μια πόλη που συμβολίζει την τεχνολογική άνοδο της Κίνας. Η επιλογή της Σενζέν είχε σημασία. Σε μια περίοδο όπου η αντιπαράθεση ΗΠΑ και Κίνας εκτείνεται από τους ημιαγωγούς και την Τεχνητή Νοημοσύνη μέχρι τις σπάνιες γαίες και την Ταϊβάν, το Πεκίνο φιλοξένησε τους δύο συνομιλητές του σε μία από τις σημαντικότερες τεχνολογικές μητροπόλεις του πλανήτη.

Ο Σι δεν παραχώρησε κάτι για να εξασφαλίσει αυτό το αποτέλεσμα. Δεν δεσμεύτηκε σε μειώσεις του κινεζικού πυρηνικού οπλοστασίου, δεν αποδέχθηκε περιορισμούς στην πολιτική του έναντι της Ταϊβάν και δεν μετέβαλε τις βασικές θέσεις του Πεκίνου απέναντι στη Μόσχα. Αντιθέτως, κατάφερε να εμφανίσει την Κίνα ως αναγκαίο συνομιλητή τόσο της αμερικανικής όσο και της ρωσικής πλευράς.

Για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, το διακύβευμα ήταν διαφορετικό. Η παρουσία του στο ίδιο τραπέζι είχε πολιτική σημασία, καθώς η Μόσχα εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη με τις συνέπειες της εισβολής στην Ουκρανία και τις Δυτικές κυρώσεις. Η εικόνα του Ρώσου προέδρου ως ενός από τους τρεις διαχειριστές των παγκόσμιων ισορροπιών εξυπηρετεί έναν στόχο της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής: την αναγνώριση της Μόσχας ως δύναμης που διατηρεί ειδικά δικαιώματα λόγου στις υποθέσεις της ευρωπαϊκής ασφάλειας.

Η Ρωσία μπορεί να υπολείπεται οικονομικά και τεχνολογικά των ΗΠΑ και της Κίνας, διαθέτει όμως πυρηνικό οπλοστάσιο αντίστοιχης κλίμακας με εκείνο της Ουάσινγκτον, στρατιωτική ισχύ και δυνατότητα να επηρεάζει κρίσεις από την Ανατολική Ευρώπη μέχρι τη Μέση Ανατολή. Υπήρξε, επιπλέον, ένα σημείο της διακήρυξης με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το Κρεμλίνο: η αναφορά στον σεβασμό της ασυλίας των κρατικών αξιωματούχων και στην ανάγκη να μη γίνεται κατάχρηση δικαιοδοσίας από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και ανάλογους θεσμούς. Η διατύπωση δεν ακυρώνει το ένταλμα σύλληψης που έχει εκδοθεί σε βάρος του Πούτιν. Παρέχει, ωστόσο, στη Μόσχα πολιτικό επιχείρημα απέναντι σε έναν θεσμό τον οποίο αμφισβητεί συστηματικά.

Ο Ντόναλντ Τραμπ, από την πλευρά του, επένδυσε στη διπλωματία των προσωπικών επαφών. Η παρουσία του σε μια συνάντηση που κανένας Αμερικανός πρόεδρος δεν είχε πραγματοποιήσει με αυτή τη σύνθεση αποτελεί πολιτικό κεφάλαιο για τον ίδιο. Ο Τραμπ έχει συνδέσει επανειλημμένα την αποτελεσματικότητα της εξωτερικής του πολιτικής με τη δυνατότητα να συνομιλεί απευθείας με ηγέτες με τους οποίους η Ουάσινγκτον βρίσκεται σε αντιπαράθεση.

Ωστόσο η αμερικανική αποτίμηση είναι περισσότερο σύνθετη. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ δεν επέστρεψε με μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, ούτε με ένα νέο πλαίσιο πυρηνικού αφοπλισμού που να δεσμεύει τη Ρωσία και την Κίνα. Απέκτησε έναν τριμερή δίαυλο, όχι όμως τα αποτελέσματα που θα μπορούσαν να μετατρέψουν τη διπλωματική πρωτοβουλία σε στρατηγική επιτυχία.

Τι λείπει από τη Διακήρυξη

Η κοινή δήλωση είναι αποκαλυπτική για όσα δεν περιλαμβάνει παρά για όσα καταγράφει. Οι τρεις ηγέτες συμφώνησαν να προωθήσουν μεταρρυθμίσεις στον ΟΗΕ, να ενισχύσουν την παραγωγή και την προσφορά διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων, να υπογραμμίσουν τη σημασία της κρατικής συναίνεσης και της ασυλίας αξιωματούχων απέναντι σε διεθνείς δικαστικούς θεσμούς και να συνεχίσουν τον διάλογο για τη μείωση των πυρηνικών. Καμία από αυτές τις διατυπώσεις δεν συνοδεύτηκε από συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.

Η αναφορά στην πυρηνική ασφάλεια έχει τη δική της σημασία. Το γεγονός ότι οι τρεις δυνάμεις επανέλαβαν ότι ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει να διεξαχθεί αποτελεί κοινή πολιτική δέσμευση σε μια περίοδο αυξημένων εντάσεων. Δεν πρόκειται, όμως, για καινούρια αρχή. Η ίδια θέση έχει εκφραστεί από τον Ρόναλντ Ρίγκαν και τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ το 1985. Ακόμη σημαντικότερη είναι η απουσία της Ουκρανίας από το τελικό κείμενο. Ενας πόλεμος που έχει ανατρέψει την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας δεν απέκτησε ούτε συγκεκριμένο πλαίσιο διαπραγμάτευσης ούτε κοινώς αποδεκτή πρόταση τερματισμού του. Ανάλογη είναι η εικόνα για το Ιράν, τις εντάσεις στον Περσικό Κόλπο και την ασφάλεια των ενεργειακών οδών. Οι τρεις δυνάμεις αναγνώρισαν γενικά τη σημασία της σταθερότητας, χωρίς να παρουσιάσουν έναν συγκεκριμένο τρόπο αντιμετώπισης των κρίσεων. Η Σενζέν δεν παρήγαγε μια μεγάλη συμφωνία. Παρήγαγε, όμως, το πρώτο κοινό κείμενο ενός νέου τριμερούς σχήματος.

Η Ευρώπη αφυπνίζεται

Η μεγαλύτερη πολιτική αντίθεση της 19ης Νοεμβρίου καταγράφηκε στο Βερολίνο, όπου οι Ευρωπαίοι ηγέτες επέλεξαν να δώσουν τη δική τους απάντηση σε μια συνάντηση από την οποία απουσίαζαν, παρά το γεγονός ότι η ασφάλεια της ηπείρου αποτελεί κεντρικό αντικείμενο της αντιπαράθεσης ανάμεσα στη Δύση και τη Ρωσία. Η συνάντηση της Συμμαχίας των Προθύμων, με τη συμμετοχή Γερμανίας, Γαλλίας, Βρετανίας, Πολωνίας, Ιταλίας, Ελλάδας, εκπροσώπων του ΝΑΤΟ και της Ουκρανίας, εξελίχθηκε σε μια προσπάθεια να αποτραπεί η επιστροφή της ευρωπαϊκής ασφάλειας στη λογική των συμφωνιών μεταξύ μεγάλων δυνάμεων.

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς απέρριψε ευθέως το ενδεχόμενο μιας νέας Γιάλτας. Η θέση του Βερολίνου ήταν ότι μια τέτοια διαδικασία δεν μπορεί να φέρει ειρήνη, καθώς η Ευρώπη δεν προτίθεται να αποδεχθεί έναν νέο διαχωρισμό της σε ζώνες επιρροής. Η επιλογή του Μερτς να προσφέρει στους συμμετέχοντες κομμάτια από το Τείχος του Βερολίνου ήταν μια πολιτική υπενθύμιση της ιστορικής εμπειρίας της ηπείρου. Για τους Ευρωπαίους, η Γιάλτα δεν αποτελεί απλώς μια διάσκεψη των νικητών του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Συνδέεται με τις δεκαετίες κατά τις οποίες η Ανατολική Ευρώπη βρέθηκε υπό σοβιετική κυριαρχία και η ήπειρος έζησε διαιρεμένη.

Ο Εμανουέλ Μακρόν υποστήριξε ότι η κοινή δήλωση της Σενζέν δεν συνιστά αναδιοργάνωση του κόσμου, επιμένοντας ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να αποφασίζεται χωρίς ευρωπαϊκή συμμετοχή. Η βρετανική κυβέρνηση κινήθηκε στην ίδια κατεύθυνση, ενώ ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ αντέδρασε έντονα στον χαρακτηρισμό του Πούτιν ως «φίλου» από τον Αμερικανό πρόεδρο.

Στο Βερολίνο βρέθηκαν επίσης οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ. Η παρουσία τους επέτρεψε να αποτυπωθεί μια σημαντική σύγκλιση ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και στους Ευρωπαίους για την ανάγκη συμμετοχής της ηπείρου στις συνομιλίες. Ο Κούσνερ αναφέρθηκε μάλιστα στην πιθανότητα εγγυήσεων ασφαλείας προς την Ουκρανία με χαρακτηριστικά αντίστοιχα του Αρθρου 5 του ΝΑΤΟ, χωρίς αυτό να συνιστά ήδη συμφωνημένο καθεστώς.

Αυτή είναι η βασική αντίφαση της ευρωπαϊκής θέσης. Η Ευρώπη δεν βρέθηκε στο τραπέζι των τριών ισχυρών, αλλά κινητοποιήθηκε για να διασφαλίσει ότι δεν θα αποκλειστεί από το τραπέζι όπου θα ληφθούν οι αποφάσεις. Το ερώτημα είναι εάν αυτή η διπλωματική κινητοποίηση θα συνοδευτεί από την απαιτούμενη στρατιωτική, οικονομική και πολιτική ισχύ. Διότι η δυνατότητα μιας δύναμης να συμμετέχει στη διαμόρφωση των κανόνων εξαρτάται και από την ικανότητά της να τους υπερασπίζεται.

Οι διαφορές με τη Γιάλτα

Η σύγκριση με τον Φεβρουάριο του 1945 είναι ελκυστική, αλλά παρουσιάζει μία θεμελιώδη ιστορική διαφορά. Στη Γιάλτα, οι Ρούσβελτ, Τσόρτσιλ και Στάλιν συναντήθηκαν ως ηγέτες συμμαχικών δυνάμεων που βρίσκονταν κοντά στη νίκη απέναντι στη ναζιστική Γερμανία. Μοιράζονταν τον άμεσο στρατιωτικό στόχο της ολοκλήρωσης του πολέμου, ακόμη και αν διέφεραν βαθιά ως προς τη μεταπολεμική διευθέτηση. Το 2026, Τραμπ, Πούτιν και Σι δεν εκπροσωπούν μια ενιαία συμμαχία, ούτε έχουν κοινό σχέδιο για τη διαμόρφωση της επόμενης διεθνούς τάξης.

Οι ΗΠΑ επιδιώκουν να διατηρήσουν την παγκόσμια στρατηγική και τεχνολογική πρωτοκαθεδρία τους. Η Κίνα επιδιώκει να διευρύνει την επιρροή της και να περιορίσει την αμερικανική δυνατότητα να καθορίζει μονομερώς τους όρους του διεθνούς ανταγωνισμού. Η Ρωσία επιδιώκει την αναγνώριση της δικής της σφαίρας ασφαλείας, πρωτίστως στον μετασοβιετικό χώρο. Οι τρεις επιδιώξεις μπορούν κατά περιόδους να συγκλίνουν. Δεν συνιστούν όμως κοινό στρατηγικό πρόγραμμα.

Υπάρχει και μία δεύτερη διαφορά. Το 1945, οι αποφάσεις των μεγάλων δυνάμεων στηρίζονταν σε έναν συγκεκριμένο στρατιωτικό συσχετισμό. Το 2026, καμία από τις τρεις δυνάμεις δεν διαθέτει τη δυνατότητα να επιβάλει τους όρους της στους υπόλοιπους. Οι οικονομικές αλληλεξαρτήσεις, η τεχνολογική αντιπαράθεση, τα περιφερειακά κράτη και οι στρατιωτικές συμμαχίες καθιστούν μια γενικευμένη κατανομή επιρροής πολύ πιο σύνθετη.

Η Ουκρανία εξακολουθεί να πολεμά. Η Ταϊβάν παραμένει στο επίκεντρο μιας επικίνδυνης στρατηγικής αντιπαράθεσης. Η Ευρώπη επιμένει ότι δεν αποδέχεται αποφάσεις για την ασφάλειά της ερήμην της. Και χώρες όπως η Ινδία, η Ιαπωνία και οι περιφερειακές δυνάμεις δεν πρόκειται να περιορίσουν τις επιλογές τους επειδή τρεις ηγέτες συναντήθηκαν στην Κίνα. Πάνω απ’ όλα, δεν υπήρξε το στοιχείο που θα επέτρεπε στη Σενζέν να χαρακτηριστεί επανάληψη της Γιάλτας: μια συμφωνία με συγκεκριμένες γεωπολιτικές διευθετήσεις και αποδοχή αμοιβαίων υποχρεώσεων.

Η επόμενη μέρα

Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι τι συμφωνήθηκε στη Σενζέν, αλλά τι θα ακολουθήσει. Το πρώτο πεδίο είναι η Ουκρανία. Εάν οι επαφές Τραμπ και Πούτιν οδηγήσουν σε διαπραγματεύσεις με τη συμμετοχή του Κιέβου και της Ευρώπης, η τριμερής συνάντηση θα μπορούσε να καταγραφεί ως ένα διπλωματικό βήμα. Εάν, αντιθέτως, ενισχυθεί η λογική ότι οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να διαπραγματεύονται για την κυριαρχία και την ασφάλεια τρίτων κρατών, τότε η Σενζέν θα αποκτήσει διαφορετική βαρύτητα.

Το δεύτερο πεδίο είναι η πυρηνική ασφάλεια. Η λήξη της New START έχει αφήσει τις ΗΠΑ και τη Ρωσία χωρίς το προηγούμενο δεσμευτικό πλαίσιο περιορισμού των πυρηνικών οπλοστασίων τους. Η σταδιακή ενίσχυση των κινεζικών δυνατοτήτων καθιστά σημαντικότερο το ερώτημα της συμμετοχής του Πεκίνου σε μια νέα διαδικασία ελέγχου των εξοπλισμών. Εδώ βρίσκεται ίσως η περισσότερο ουσιαστική δυνατότητα που άφησε ανοιχτή η συνάντηση. Ακόμη και μια περιορισμένη συμφωνία για διαφάνεια, επικοινωνία και αποφυγή πυρηνικών παρεξηγήσεων θα μπορούσε να μειώσει τους κινδύνους σε μια περίοδο κατά την οποία οι μηχανισμοί στρατηγικής σταθερότητας έχουν αποδυναμωθεί.

Τεχνολογικός ανταγωνισμός

Το τρίτο πεδίο είναι ο οικονομικός και τεχνολογικός ανταγωνισμός ΗΠΑ και Κίνας. Η εύθραυστη εμπορική εκεχειρία, οι περιορισμοί στις εξαγωγές προηγμένων ημιαγωγών, η πρόσβαση στις σπάνιες γαίες και οι αλυσίδες εφοδιασμού της AI εξακολουθούν να αποτελούν ζητήματα στα οποία οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου συγκρούονται. Οι επαφές Τραμπ και Σι δεν αρκούν για να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη μεταξύ Ουάσινγκτον και Πεκίνου.

Το τέταρτο πεδίο αφορά την ίδια τη λειτουργία των διεθνών θεσμών. Η αναφορά στη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ και η κοινή τοποθέτηση για τη δικαιοδοσία του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου αποτυπώνουν μια πιθανή σύγκλιση των τριών κυβερνήσεων ως προς την υπεράσπιση της κρατικής κυριαρχίας απέναντι σε ορισμένους διεθνείς περιορισμούς. Δεν σημαίνει ότι έχουν ταυτόσημες αντιλήψεις για το διεθνές δίκαιο. Σημαίνει, όμως, ότι μπορούν να συμφωνήσουν σε διατυπώσεις που περιορίζουν πολιτικά τον ρόλο θεσμών τους οποίους θεωρούν ανεπιθύμητους όταν παρεμβαίνουν στις δικές τους επιλογές. Αυτή η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για τα μικρότερα κράτη, τα οποία στηρίζουν μεγαλύτερο μέρος της ασφάλειας και της διεθνούς τους θέσης σε κανόνες, συμμαχίες και πολυμερείς μηχανισμούς.

Ο κόσμος των τριών

Η Σενζέν επιβεβαίωσε μια τάση που αναπτύσσεται εδώ και χρόνια: η διεθνής ισχύς συγκεντρώνεται σε ορισμένους κρίσιμους τομείς, χωρίς όμως να συγκροτείται ενιαίο σύστημα παγκόσμιας διακυβέρνησης. Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να διαθέτουν ένα εκτεταμένο δίκτυο συμμαχιών, οικονομική και στρατιωτική ισχύ και σημαντική τεχνολογική υπεροχή. Η Κίνα διευρύνει το βιομηχανικό και εμπορικό της αποτύπωμα και αμφισβητεί ολοένα περισσότερο τις αμερικανικές επιλογές. Η Ρωσία, παρά την οικονομική της υστέρηση, εξακολουθεί να επηρεάζει καθοριστικά την ευρωπαϊκή και τη διεθνή ασφάλεια.

Το ενδιαφέρον είναι ότι καμία από αυτές τις δυνάμεις δεν μπορεί να πετύχει όλους τους στόχους της χωρίς να υπολογίζει τις άλλες δύο. Η αλληλεξάρτηση συνυπάρχει με τον ανταγωνισμό και ο ανταγωνισμός με την ανάγκη συνεννόησης.

Για την Ευρώπη, η νέα αυτή πραγματικότητα δημιουργεί ένα στρατηγικό δίλημμα. Από τη μία πλευρά, χρειάζεται τις ΗΠΑ για τη συλλογική της ασφάλεια. Από την άλλη, οφείλει να διαμορφώσει μεγαλύτερη αυτονομία. Η απάντηση του Βερολίνου απέδειξε ότι οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αντιλαμβάνονται τον κίνδυνο. Δεν απέδειξε ακόμη ότι διαθέτουν τα μέσα για να τον αποτρέψουν.
Η Ουκρανία παραμένει η πιο άμεση δοκιμασία. Για το Κίεβο, η διαφορά ανάμεσα σε μια διπλωματική διαδικασία που σέβεται την κυριαρχία του και σε μια συμφωνία που επιβάλει τετελεσμένα αφορά την πολιτική του επιβίωση. Η ιστορική σημασία μπορεί να βρίσκεται σε όσα δεν αποφασίστηκαν. Η συνάντηση Τραμπ, Πούτιν και Σι δεν άλλαξε μέσα σε 80 λεπτά τον παγκόσμιο χάρτη, δεν έλυσε τους πολέμους και δεν διαμόρφωσε μια νέα τάξη. Το πραγματικό της αποτύπωμα ενδέχεται να αποδειχθεί λιγότερο θεαματικό, αλλά περισσότερο διαρκές. Για πρώτη φορά, η Ουάσινγκτον, το Πεκίνο και η Μόσχα δοκίμασαν στο υψηλότερο επίπεδο ένα κοινό διπλωματικό σχήμα, αφήνοντας ανοιχτή την πιθανότητα να το χρησιμοποιήσουν ξανά. Εάν αυτό εξελιχθεί σε μια περιοδική διαδικασία συνεννόησης, τότε η Σενζέν θα αποκτήσει σημασία πολύ μεγαλύτερη από εκείνη της τελικής διακήρυξης.

Υπάρχει, όμως, κι ένα άλλο ενδεχόμενο. Η συνάντηση να μην εξελιχθεί σε σταθερό μηχανισμό συνεργασίας, αλλά να νομιμοποιήσει σταδιακά μια νέα πρακτική: οι μεγάλες δυνάμεις να συζητούν απευθείας για ζητήματα που επηρεάζουν τρίτους, διατηρώντας παράλληλα τις μεταξύ τους αντιπαλότητες. Σε αυτή την περίπτωση δεν θα χρειαστεί μία νέα Γιάλτα για να μεταβληθούν οι παγκόσμιες ισορροπίες. Θα αρκεί μία σειρά μικρότερων συνεννοήσεων, συμβιβασμών και τετελεσμένων, των οποίων οι συνέπειες θα συσσωρεύονται με την πάροδο του χρόνου. Η 19η Νοεμβρίου του 2026 δεν ήταν η μέρα που τρεις ηγέτες μοίρασαν τον κόσμο. Μπορεί, όμως, να αποδειχθεί η μέρα κατά την οποία άρχισε να διαμορφώνεται ένας διαφορετικός τρόπος να αποφασίζεται ποιος έχει λόγο για το μέλλον του.

Φωτογραφίες: Getty images / Ideal image, REUTERS
Ακολουθήστε το protothema.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο Protothema.gr