Η φωτογραφία που αποκαλύπτει τον συναισθηματικό κόσμο των ελεφάντων: Θηλυκό κουβαλούσε το νεκρό μωρό άλλης μητέρας

O Φεντερίκο Βερονέζι έγινε μάρτυρας μιας σκηνής που σπαράζει την καρδιά. Ενώ παρακολουθούσε ελέφαντες στην κοιλάδα του ποταμού Χουάμπ στη Ναμίμπια συνάντησε μία ελεφαντίνα που μετέφερε ένα νεκρό ελεφαντάκι, με το πόδι του σφηνωμένο ανάμεσα στον κυνόδοντα και την προβοσκίδα της. Το καρέ αποτυπώνει μια σπάνια συμπεριφορά των ελεφάντων που αποκαλύπτει την συναισθηματική του πολυπλοκότητα ενώ χάρισε στον Βερονέζι τον τίτλο του «Φωτογράφου Άγριας Ζωής της Χρονιάς 2026».

«Ήταν μια οικεία στιγμή, σχεδόν πνευματική. Το μωρό ήταν εντελώς άθικτο και μαλακό. Δεν είχε σκληρύνει ακόμα, οπότε ήταν προφανές ότι είχε γεννηθεί τη νύχτα, ή ίσως μόλις λίγες ώρες πριν», λέει ο Βερονέζι στο BBC. Με την πρώτη ματιά, η συγκινητική σκηνή φαίνεται πως απεικονίζει τη θλίψη μιας μητέρας. Όμως, όπως θα ανακάλυπτε αργότερα ο Βερονέζι, η σπάνια συμπεριφορά που παρατηρούσε είχε μια εκπληκτική ανατροπή, η οποία αποκάλυψε μια ευαισθησία ακόμη πιο περίπλοκη από ό,τι φαινόταν αρχικά.

Ο Βερονέζι ακολούθησε το κοπάδι για αρκετές ώρες και τράβηξε εντυπωσιακές φωτογραφίες, μία εκ των οποίων κέρδισε και το μεγάλο βραβείο. Η ελεφαντίνα κουβαλούσε το ελεφαντάκι για ώρες, αφήνοντάς το πού και πού για να φάει ή να πιει, πριν το ξανασηκώσει και συνεχίσει το ταξίδι της κατά μήκος του ποταμού Χουάμπ, λέει ο Βερονέζι. «Σκέφτηκα: “Είναι μια τόσο θλιβερή σκηνή, αλλά πρέπει να τη δουν οι άνθρωποι”. Αυτή η φωτογραφία καταδεικνύει πόσο υποφέρουν αυτοί οι ελέφαντες, πόσο πολύπλοκα συναισθήματα έχουν, τα οποία οι άνθρωποι ίσως δεν συνδέουν με τα ζώα», ανέφερε.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Pangolin Photo Safaris (@pangolinphotosafaris)

Η μητέρα που μεταφέρει νεκρά ελεφαντάκια

Ο Βερονέζι τελικά ανακάλυψε ότι η ελεφαντίνα δεν κουβαλούσε το δικό της νεκρό μωρό. «Δεν είναι η μητέρα», λέει η Κρίστιν Γουίντερ, διευθύντρια του προγράμματος διατήρησης στην οργάνωση Elephant Human Relations Aid (EHRA), μια μη κερδοσκοπική οργάνωση που δραστηριοποιείται για την προστασία των ελεφάντων της ερήμου της Ναμίμπια. Πρόκειται για έναν θηλυκό ελέφαντα 14 ετών που είχε χάσει το δικό του ελεφαντάκι προ δύο ετών. Έκτοτε, έχει παρατηρηθεί να μεταφέρει τα νεκρά ελεφαντάκια άλλων ελεφάντων σε τέσσερις διαφορετικές περιπτώσεις, αναφέρει η Γουίντερ. Είναι η πρώτη φορά που αυτή η συμπεριφορά έχει καταγραφεί στην περιοχή, προσθέτει.

Αυτή η αποκάλυψη «σίγουρα προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο στο βάθος των συναισθημάτων αυτών των πλασμάτων. Είναι ακόμη πιο συγκινητικό το γεγονός ότι συμπεριφέρεται έτσι μετά την απώλειά της, σαν να προσπαθεί να επανασυνδεθεί με το δικό της ελεφαντάκι και να μην έχει ακόμα αποδεχτεί αυτή την απώλεια μετά από τόσα χρόνια», λέει ο Βερονέζι.

Τα συναισθήματα των ελεφάντων

Υπάρχουν μερικές θεωρίες ως προς το γιατί η ελεφαντίνα κουβαλούσε το ελεφαντάκι για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα. Η συμπεριφορά αυτή μπορεί να αποτελεί μια μορφή «συναισθηματικής επεξεργασίας», λέει η Γουίντερ.

«Ίσως ήταν ένας τρόπος (για εκείνη) να επεξεργαστεί τον θάνατο και να μην μπορεί να το αποδεχτεί ακόμα, ίσως είχε τραυματιστεί από την απώλεια και γι’ αυτό υιοθετεί αυτή τη συμπεριφορά κάθε φορά που πεθαίνει ένα», συμπλήρωσε. Μπορεί επίσης να προσπαθούσε να προστατεύσει το σώμα του μικρού από τα αρπακτικά, προσθέτει η Γουίντερ.

Οι φωτογραφίες του Βερονέζι προσφέρουν μια ματιά στη ζωή των 150 ανθεκτικών ελεφάντων της Ναμίμπια που ζουν κατά μήκος πέντε κοίτων ποταμών στην έρημο Ναμίμπ και μεταναστεύουν σε μεγάλες αποστάσεις αναζητώντας τροφή και νερό, τρέφονται με τους σπόρους των δέντρων Ana (Faidherbia albida) ή με χόρτα στις πεδιάδες.

Δεν αποτελούν ένα ξεχωριστό είδος ελέφαντα, αλλά μάλλον έναν πληθυσμό που έχει προσαρμοστεί στο άνυδρο περιβάλλον μέσω συμπεριφορών και όχι γενετικών προσαρμογών, παρόμοια με τα λιοντάρια της ερήμου της Ναμίμπια που ζουν κατά μήκος της Ακτής των Σκελετών. «Είναι η γνώση τους που τους κάνει πραγματικά ξεχωριστούς, αλλά και πολύ ευάλωτους, γιατί μόλις χαθεί αυτή η γνώση, δεν μπορεί να αντικατασταθεί εύκολα», λέει η Γουίντερ.

Μείωση του πληθυσμού και ελέφαντες με διαταραχή μετατραυματικού στρες λόγω συγκρούσεων με τους ανθρώπους

Ο πληθυσμός τους μειώνεται σταθερά τα τελευταία 20 χρόνια, αναφέρει η Γουίντερ. Αυτό οφείλεται εν μέρει στις περιβαλλοντικές πιέσεις, ιδίως στις μακρές περιόδους ξηρασίας, αλλά κυρίως στην εντατικοποίηση των συγκρούσεων με τους ανθρώπους.

«Η σύγκρουση αφορά κυρίως το νερό» αφού οι ελέφαντες εισβάλλουν σε αγροκτήματα και ανατρέπουν δεξαμενές νερού, ξεριζώνουν σωλήνες και σπάνε αντλίες, «οπότε η ανοχή των ανθρώπων απέναντι στην παρουσία των ελεφάντων δεν είναι ιδιαίτερα υψηλή», λέει η Γουίντερ.

Το ποσοστό θνησιμότητας των νεογέννητων ελεφάντων αποτελεί μείζον πρόβλημα: «Είναι εξαιρετικά υψηλό και πολύ τρομακτικό». Μόλις δύο ελεφαντάκια επέζησαν από τα συνολικά 16 που γεννήθηκαν μεταξύ 2014 και 2022, λέει η Γουίντερ.

Μια θεωρία για το γιατί πεθαίνουν τόσα πολλά ελεφαντάκια της ερήμου είναι ότι γεννιούνται πρόωρα, «επειδή τα θηλυκά δεν είναι αρκετά υγιή για πλήρη κύηση», λέει η Γουίντερ. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο χρόνιο άγχος που προκαλεί η σύγκρουση με τους ανθρώπους, λέει. Έρευνες δείχνουν ότι οι ελέφαντες μπορούν να υποφέρουν από διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD) ως αντίδραση στη σύγκρουση με τους ανθρώπους.

Όποτε η ομάδα της EHRA συναντά νεκρά νεογνά ελεφάντων, αυτά είναι πολύ μικρά, προσθέτει η Γουίντερ. Συνήθως, ένα υγιές νεογέννητο ελεφαντάκι ζυγίζει 100-120 κιλά και τα νεκρά νεογνά 60-65 κιλά.

Η EHRA συνεργάζεται με την Ντανιέλα Τσούσιντ, ειδική σε θέματα ελεφάντων και επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Ιντιάνα στο Μπλούμινγκτον, για να αναλύσει πώς οι περιβαλλοντικοί παράγοντες καθώς και το χρόνιο άγχος ενδέχεται να επηρεάζουν τους ελέφαντες της ερήμου της Ναμίμπια. Αυτή τη στιγμή συλλέγουν δείγματα κοπράνων για να εξετάσουν την παρουσία βαρέων μετάλλων και «αιώνιων χημικών», καθώς και για να ελέγξουν τα επίπεδα των ορμονών του θυρεοειδούς και της κορτιζόλης στους ελέφαντες, στο πλαίσιο ενός προγράμματος που θα διαρκέσει έως το 2028.

«Θέλουμε επίσης να [προσδιορίσουμε] τον βαθμό ενδογαμίας σε αυτόν τον πληθυσμό, σε σύγκριση με άλλους πληθυσμούς και αν τα ελεφαντάκια που επιβιώνουν έχουν διαφορετικό γενεαλογικό δέντρο από εκείνα που πέθαναν», λέει η Τσούσιντ.

Η Τζόις Πουλ, ειδική στον αφρικανικό ελέφαντα της σαβάνας και ιδρύτρια της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Elephant Voices, που ασχολείται με την προστασία των ελεφάντων, περιγράφει τις φωτογραφίες του Βερονέζι ως «πραγματικά σπαρακτικές». Έχει δει μια παρόμοια αντίδραση μιας μητέρας ελέφαντα απέναντι στο νεκρό νεογνό της στην Κένυα: «Δεν το κουβάλησε, αλλά προσπάθησε να το σηκώσει και στη συνέχεια έμεινε εκεί και το υπερασπίστηκε για δύο ημέρες». Η Πουλ ελπίζει ότι οι φωτογραφίες του Βερονέζι θα κάνουν τους ανθρώπους να συνειδητοποιήσουν «ότι οι ελέφαντες είναι ικανοί να νιώθουν θλίψη και πόνο».

Οι ελέφαντες φαίνεται να βιώνουν θλίψη όταν πεθαίνει ένας σύντροφός τους. Έχει παρατηρηθεί ότι επισκέπτονται τα λείψανα τόσο μελών της οικογένειάς τους όσο και ξένων, αγγίζουν τα οστά τους και στέκονται δίπλα στα λείψανα για μεγάλες περιόδους, σαν να τηρούν αγρυπνία. «Οι ελέφαντες της ερήμου ωθούνται στο χείλος της εξαφάνισης, όχι μόνο από την κλιματική αλλαγή, αλλά και από τις άδειες κυνηγιού για τρόπαια που χορηγεί η κυβέρνηση της Ναμίμπια. Πρέπει να κάνουμε περισσότερα για να αποτρέψουμε το τραύμα τους», λέει η Πουλ.

Για τον Βερονέζι, η αλληλεπίδραση μεταξύ του θηλυκού ελέφαντα και του νεκρού νεογνού ήταν «συμπεριφορά σχεδόν ανθρώπινη». «Γι’ αυτό και σκέφτηκα ότι ήταν μια απίστευτη στιγμή που είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω. Το μήνυμά μου είναι ότι κάθε ελέφαντας ξεχωριστά είναι ένα πλάσμα που αξίζει να το κατανοήσουμε και να το προστατεύσουμε. Πρέπει όχι μόνο να προστατεύσουμε το είδος, αλλά και την ευημερία κάθε ατόμου ξεχωριστά», λέει και ελπίζει ότι οι φωτογραφίες του «ανοίγουν ένα μικρό παράθυρο στην ψυχή των ελεφάντων και στο βάθος των συναισθημάτων τους».