Η Κομισιόν προτείνει ενίσχυση της Frontex και νέο πλαίσιο για τις επιστροφές μεταναστών

Σταδιακή αύξηση του προσωπικού της Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex), με σκοπό οι αξιωματικοί που απασχολούνται στον εν λογω οργανισμό να φτάσουν από τις περίπου 3.000 σήμερα, στις 30.000 μέχρι το 2041. Κοινές προμήθειες σε εξοπλισμό και πρόσβαση σε σύγχρονη τεχνολογία.

Μια νέα δύναμη ταχείας αντίδρασης η οποία, υπό προϋποθέσεις μπορεί να αριθμεί μέχρι και 17.000 στελέχη και θα μπορεί να παρέχει υποστήριξη στα κράτη - μέλη της ΕΕ ακόμη και εντός 24 ωρών, σε περιπτώσεις κρίσης, εργαλειοποίησης της μετανάστευσης ή ανωτέρας βίας. Παρακολούθηση δημόσιου διαδικτυακού περιεχομένου σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης με σκοπό να εντοπίζει παράνομο διαδικτυακό περιεχόμενο που συνδέεται με κινδύνους για την ασφάλεια των συνόρων και μεγαλύτερος συντονισμός για τις επιστροφές και απελάσεις παράνομων μεταναστών με τη δυνατότητα για τον Frontex να οργανώνει και να εκτελεί επίσης επιστροφές από χώρες εκτός ΕΕ σε άλλες χώρες εκτός ΕΕ.

Αυτά είναι τα βασικά μέτρα που πρότεινε σημερα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την καλύτερη προστασία των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ και την ταχύτερη και καλύτερα συντονισμένη διαδικασία επιστροφών όσων δεν δικαιούνται να παραμείνουν σε ευρωπαϊκό έδαφος, στις χώρες καταγωγής τους ή ακόμα και να διενεργεί επιχειρήσεις επιστροφής από μία χώρα εκτός ΕΕ προς μια άλλη χώρα εκτός ΕΕ, υπό την προϋπόθεση σύναψης σχετικής συμφωνίας. Η εν λόγω συμφωνία για επιστροφή παράνομων μεταναστών μπορεί να πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο των συμφωνιών που έχει ήδη συνάψει η Frontex με αρκετές χώρες εκτός ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων της Αλβανίας, της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας. Η δυνατότητα αυτή θα προϋποθέτει ειδική συμφωνία σε επίπεδο ΕΕ με την εμπλεκόμενη τρίτη χώρα, καθώς και την τήρηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της αρχής της μη επαναπροώθησης. Δεν προκύπτει ότι οι υφιστάμενες συμφωνίες συνεργασίας της Frontex με τρίτες χώρες καλύπτουν αυτομάτως τέτοιες επιχειρήσεις επιστροφής.

Αύξηση του προσωπικού της Frontex

Σύμφωνα με την Ευρωπαική Επιτροπή, ο ρόλος της Frontex πρέπει να εξελιχθεί περαιτέρω, λαμβάνοντας επίσης υπόψη το μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό τοπίο και το τοπίο ασφαλείας και ενόψει πρωτοφανών προκλήσεων, όπως οι απόπειρες εργαλειοποίησης της μετανάστευσης στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ. Η αύξηση του μόνιμου προσωπικού θα είναι μια σταδιακή διαδικασία. Η Frontex απασχολεί επί του παρόντος σχεδόν 3.000 υπαλλήλους που εργάζονται στον Οργανισμό και έως το 2027 το μόνιμο σώμα του θα φτάσει τους 10.000 υπαλλήλους.

Το νέο μόνιμο σώμα θα αποτελείται από δύο νέα στοιχεία: Πρώτον, η Επιτροπή προτείνει τον σταδιακό διπλασιασμό του προσωπικού του Frontex σε 6.000. Δεύτερον, θα δημιουργηθεί ένα νέο Ευρωπαϊκό Αποθεματικό Συνόρων και Επιστροφών , το οποίο θα φτάσει τους 17.000 αξιωματικούς. Οι αξιωματικοί αυτοί θα παραμείνουν στη διάθεση των κρατών μελών, εργαζόμενοι ως εθνικοί συνοριοφύλακες, και μπορούν να αναπτυχθούν στην Frontex όταν προκύψει η ανάγκη ανάπτυξής τους στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ και θα εκπαιδεύονται εξ ολοκλήρου από την Frontex.

Αναβάθμιση του ρόλου της Frontex στις επιστροφές

Η Επιτροπή επιδιώκει να μετατρέψει τη Frontex σε κεντρικό συντονιστικό και επιχειρησιακό φορέα για τις επιστροφές σε επίπεδο ΕΕ με τη δημιουργία ειδικού Κέντρου Συντονισμού Επιστροφών, το οποίο θα συγκεντρώνει και θα αναλύει πληροφορίες και θα συντονίζει τις σχετικές επιχειρήσεις. Παράλληλα η Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή θα παρέχει υποστήριξη σε όλα τα στάδια της διαδικασίας, από τον έγκαιρο εντοπισμό των περιπτώσεων και την ενημέρωση για την οικειοθελή επιστροφή έως την εκτέλεση των επιστροφών και την υποστήριξη επανένταξης. Επίσης θα υπάρχει η δυνατότητα υποστήριξης επιστροφών από τρίτες χώρες προς άλλες τρίτες χώρες, υπό την προϋπόθεση συμφωνίας με τις εμπλεκόμενες χώρες και της συμμόρφωσης με τα θεμελιώδη δικαιώματα και τα διεθνή πρότυπα.

Η εν λόγω πρόταση της Επιτροπής ερχεται έπειτα από την αύξηση της πολιτικής πίεσης προς τις Βρυξέλλες από την πλειοψηφία των κρατών - μελών της ΕΕ, που ζητούν ταχείες απελάσεις, σε κέντρα εκτός της ΕΕ, όπως για παράδειγμα στη Σενεγάλη.

Ταχύτερη αντίδραση σε κρίσεις και νέες δυνατότητες επιτήρησης

Η πρόταση της Κομισιόν προβλέπει ακόμα νέα εργαλεία για την έγκαιρη αναγνώριση απειλών και την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων. Σε μια προσπάθεια να μην επαναληφθεί το χάος στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα, που προκάλεσε σειρά αντιδράσεων εντός της ΕΕ και είχε ως αποτέλεσμα την επαναφορά συνοριακών ελέγχων ανάμεσα σε Ιταλία και Ισπανία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητεί τη δημιουργία ενός ειδικού κέντρου από την Frontex το οποίο θα παρακολουθεί δημόσια προσβάσιμο περιεχόμενο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, για τον εντοπισμό εξελίξεων που επηρεάζουν τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων. ‘Ητοι, η Frontex θα έχει ρητή αρμοδιότητα να παρακολουθεί δημόσια προσβάσιμο περιεχόμενο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όταν αυτό σχετίζεται με τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων, θα μπορεί να εντοπίζει παράνομο διαδικτυακό περιεχόμενο που συνδέεται με κινδύνους για την ασφάλεια των συνόρων και θα λειτουργεί ως έμπιστος φορέας επισήμανσης παράνομου περιεχομένου (trusted flagger) βάσει της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act), επισημαίνοντας παράνομο περιεχόμενο στις διαδικτυακές πλατφόρμες ώστε οι σχετικές ειδοποιήσεις να εξετάζονται κατά προτεραιότητα.

Ψηφιοποίηση των διαδικασιών επιστροφής

Βάει της πρότασης της Κομισιόν για την ενίσχυση της Frontex προβλέπεται η δημιουργία νέων ευρωπαϊκών ψηφιακών συστημάτων για την επανεισδοχή και την επανένταξη. Σε αυτό το πλαίσιο θα διευκολυνθεί η ασφαλής ανταλλαγή πληροφοριών για την ταυτοποίηση, τα ταξιδιωτικά έγγραφα, τις επιχειρήσεις επιστροφής και την υποστήριξη μετά την άφιξη.

Θα αξιοποιούνται υφιστάμενα διαλειτουργικά συστήματα, όπως το Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν (SIS) και το Eurodac, την πανευρωπαϊκή βιομετρική βάση δεδομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Σημαντική μείωση των μεταναστευτικών ροών

Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο επίτροπος Μάγκνους Μπρούνερ, αρμόδιος για θέματα Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης, «όσον αφορά την παράνομη μετανάστευση, οι μεταρρυθμίσεις μας —όπως το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, η έννοια των «ασφαλών χωρών» και των «ασφαλών τρίτων χωρών», ο κατάλογος των ασφαλών χωρών καταγωγής και όλες οι άλλες μεταρρυθμίσεις— καθώς και η μεταναστευτική μας διπλωματία, έχουν πράγματι αποδώσει καρπούς. Αναφερθήκαμε σε μείωση 55% τα τελευταία δύο χρόνια. Αν εξετάσουμε συγκεκριμένες διαδρομές, όπως αυτή των Δυτικών Βαλκανίων, παρατηρούμε μείωση 95% την τελευταία τριετία, ενώ στις διαδρομές της Δυτικής Αφρικής και της Κεντρικής Μεσογείου η μείωση ανέρχεται στο 80% τα τελευταία δύο χρόνια. Επομένως, οι προσπάθειες αυτές αποδίδουν. Όσον αφορά τις επιστροφές, διαθέτουμε πλέον τον νέο κανονισμό για τις επιστροφές, ο οποίος βρίσκεται σε ισχύ από τις 16 Οκτωβρίου. Και σε αυτόν τον τομέα, φυσικά, η μεταναστευτική διπλωματία διαδραματίζει πολύ σημαντικό ρόλο και φέρνει αποτελέσματα».

Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ενίσχυση της Frontex θα εξεταστεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ. Αντίθετα, ο νέος κανονισμός για τις επιστροφές έχει ήδη εγκριθεί και τέθηκε σε ισχύ στις 16 Οκτωβρίου 2026.