Το χρονικό του τέλους της παντοδυναμίας Βούτσιτς: Η «ακέφαλη» Φοιτητική Λίστα, η ανθεκτικότητά της και το πολιτικό πείραμα που αλλάζει τη Σερβία

Διαιρετική τομή στην σύγχρονη πολιτική ιστορία της Σερβίας αποτελεί η χθεσινή επικράτηση της «Φοιτητικής Λίστας» έναντι του απερχόμενου Προέδρου της χώρας, πανίσχυρου μέχρι πρότινος, Αλεξάνταρ Βούτσιτς.

Σε συνθήκες πολιτικού «σεισμού», αφού ο Βούτσιτς παραδέχτηκε δημόσια την ήττα του, εντέλει η «Φοιτητική λίστα» έλαβε 135 -140 έδρες, ενώ η παράταξη του απερχόμενου Προέδρου μόνο 105, σηματοδοτώντας την μετάβαση της γειτονικής χώρας σε μια ολότελα νέα πολιτική φάση.

Συγκεκριμένα, η μετακομμουνιστική Γιουγκοσλαβία αρχικά και η μεταπολεμική Σερβία αργότερα ακολούθησαν έναν παραπλήσιο βηματισμό. Βηματισμό προσαρμογής και καθοδήγησης από έναν ανώτερο πολιτικό ταγό, σε ένα κλειστό σύστημα διοίκησης, που απηχούσε μια αντίληψη διακυβέρνησης, η οποία οικοδομήθηκε ως πολιτική κουλτούρα αρκετά χρόνια πριν, στην ύστερη εποχή του Τίτο.

Αυτή η κουλτούρα ενός σερβικού «αυτοκρατορισμού» δομήθηκε πάνω σε ένα συγκεντρωτικό σύστημα διοίκησης, με αυταρχικές πρακτικές ή λιγότερη λογοδοσία, θύλακες διαφθοράς που γινόταν εν μέρει ανεκτοί από τα επίπεδα της κομματικής ιεραρχίας, αλλά και έλλειψη θεσμικής απάντησης αναφορικά με τις στρατηγικές επιλογές της χώρας.

Η διπλωματία ασκούνταν με όρους περισσότερο προσωπικής ατζέντας, ενώ ο γεωπολιτικός προσανατολισμός της χώρας δεν ανταποκρινόταν αναγκαστικά στην διακηρυγμένη ένταξη στην ευρωπαϊκή πραγματικότητα.

Τουναντίον, οι στενότατες σχέσεις που είχε αναπτύξει ο Πρόεδρος της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς με τον Κινέζο Πρόεδρο, Σι Τζιπίνγκ μεταφραζόταν σε εκατομμύρια ευρώ, καθώς η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος ξένος επενδυτής στη γειτονική χώρα, πουλώντας στους Σέρβους ακόμη και σύγχρονα κιζενικά οπλικά συστήματα.

Πλην της Κίνας, ο απερχόμενος Πρόεδρος Βούτσιτς διαθέτει προσωπικό δίαυλο επικοινωνίας και με τον Πρόεδρο της Ρωσίας, αφού επιχείρησε να ακολουθήσει τα χνάρια του Βλαντιμίρ Πούτιν ως προς την εναλλαγή των πολιτικών αξιωμάτων, προκειμένου να εξακολουθήσει να ηγείται των Σέρβων.

Την ίδια ώρα, η καθυστέρηση της ενταξιακής διαδικασίας της γειτονικής χώρας στην ΕΕ παρά τις οχλήσεις των Βρυξελλών, αλλά και πρωτοβουλιών που έχουν λάβει άλλα κράτη – μέλη συγκρούονταν στα μάτια της μεταπολεμικής γενιάς στην ανάγκη η Σερβία να παραμείνει προσδεδεμένη σε ένα εθνοκεντρικό μοντέλο διοίκησης.

Η «ακέφαλη» Φοιτητική Λίστα

Την ίδια ώρα, τα στεγανά του συστήματος διακυβέρνησης της Σερβίας καθιστούσαν αργή ή αδύνατη την κοινωνική κινητικότητα, ιδίως για τις μεταπολεμικές γενιές, που νοιώθουν την ανάγκη να επανασυστήσουν θεσμούς και προοπτικές για τον σερβικό λαό χωρίς τον προπολεμικό εθνικισμό, τώρα που η επαναφορά ενός μέρους της οικονομικής ζωής έχει επιτευχθεί.

Αντιδρώντας για τους καχεκτικούς θεσμούς, το έλλειμμα λογοδοσίας και κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά και την κατάσταση της σύγχρονης Σερβίας, το φοιτητικό κίνημα εξερράγη σαν ηφαίστειο την 1η Νοεμβρίου του 2024, όταν κατέρρευσε το στέγαστρο στο σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 16 άτομα, ανάμεσα στα οποία και ένα παιδί.

Παρότι ο σταθμός είχε τότε πρόσφατα ανακαινισθεί, η κατάρρευση της στέγης επέτεινε τις αιτιάσεις στη σερβική κοινωνία για εκτεταμένη διαφθορά στους κόλπους της πολιτικής ελίτ, μιας ελίτ που φρόντιζε να αναπαράγει με κάθε μέσο τον εαυτό τους.

Οι φοιτητές βγήκαν στους δρόμους ζητώντας την παραίτηση Βούτσιτς, αν και σε μια κίνηση κατευνασμού παραιτήθηκαν αρχικά οι αρμόδιοι Υπουργοί, αλλά όχι ο ισχυρός άνδρας μέχρι πρότινος της Σερβίας.

«Κλειδί» η ανθεκτικότητα

Το γεγονός, ωστόσο, ότι αυτό το κίνημα που οργανώθηκε αρχικά με πυρήνες τα πανεπιστήμια και βασική περίμετρο τους φοιτητές, ενσωμάτωσε στην συνέχεια πολιτικούς, καλλιτέχνες, μέλη της αστικής τάξης της γειτονικής χώρας έγινε κυρίως λόγω της ανθεκτικότητάς του.

Οι φοιτητές δεν έπαψαν να κατεβαίνουν στους δρόμους με την ίδια ακλόνητη στάση, όπως τις πρώτες ημέρες μετά το δυστύχημα, ενώ οι κυβερνητικοί χειρισμοί μάλλον επέτειναν, παρά εκτόνωσαν την πολιτική κρίση.

Στην πράξη, μια ριζοσπαστική κίνηση διαμαρτυρίας δεν ήταν, όπως αποδείχθηκε, εύκολα διαχειρίσιμη για ένα πολιτικό καθεστώς που ήταν απόλυτο και όχι ευέλικτο, αλλά και άμαθο από τόσο μαζικές και επίμονες κινητοποιήσεις.

Αρχικά υποτιμήθηκε, όσο όμως οι φοιτητές επιδείκνυαν μερικώς οργανωτικές δυνατότητες, αλλά και ανακάλυπταν απαντήσεις, όπως για παράδειγμα το αίτημα για πρόωρες εκλογές, τότε τα περιθώρια ελιγμών για τη διοίκηση Βούτσιτς στένευαν απότομα.

Ζητούμενο η Δύση

Στην πραγματικότητα, η μετάβαση σε ένα πιο φιλελεύθερο πολιτικό καθεστώς, με κλιμακωτά επίπεδα άσκησης εξουσίας και δυτικά χαρακτηριστικά είναι ένα ακόμη ζητούμενο πίσω από την ακέφαλη «Φοιτητική λίστα» που δεν έχει έναν μόνο αρχηγό, αλλά μια ομάδα προσωπικοτήτων που έδωσαν τον εκλογικό αγώνα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η φάση της κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης της «Λίστας» θα είναι μια εύκολη περίοδος, αφού το στοίχημα των προσώπων και το συνολικό κυβερνητικό πρόγραμμα θα κρίνουν την επιτυχία ενός πρωτοφανούς για τα χρονικά της Σερβίας πολιτικού πειράματος.

Από την ανταπόκριση των ηγετικών στελεχών θα κριθεί αν τελικά η «Φοιτητική Λίστα» θα αποτελέσει την κατεξοχήν προωθητική δύναμη για την Σερβία στην μεταψυχροπολεμική εποχή, ώστε να εμπεδώσει μια νέα συνθήκη καθημερινότητας και πολιτικής ή θα επιστρέψει στο γνωστό «αυτοκρατορισμό» της. Αν η «Φοιτητική Λίστα» πετύχει τη χειραφέτηση της Σερβίας από το πολιτικό παρελθόν της, τότε η σχέση της με την ΕΕ, το ΝΑΤΟ και τις αναθεωρητικές δυνάμεις (Σερβία και Κίνα), μπορεί να ανακατέψει για τα καλά τη βαλκανική τράπουλα.

Μέχρι τότε, θα πρέπει να φανεί αν μπορεί να διαχειριστεί αποτελεσματικά την εσωτερική τάξη, την οικονομία και τις υποδομές, αν μπορεί να εμφυσήσει μια νέα αντίληψη για τη θέση της Σερβίας στο σύγχρονο κόσμο ή έστω να διεκδικήσει με αποτέλεσμα καλύτερους όρους αναδιανομής του πλούτου και κοινωνικής δικαιοσύνης. Αν κάτι ή όλα από αυτά θα συμβούν, η «σερβική άνοιξη» θα είναι κοντά, μετά από έναν αυταρχικό «πολιτικό χειμώνα».