Πανώλη ή «άγνωστη πνευμονία»; Το θρίλερ στη Ρωσία μετά τον θάνατο 28χρονης ερευνήτριας

Παγκόσμιο τρόμο προκαλεί η πληροφορία ότι μια εργαζόμενη επιστημονικού εργαστηρίου στη Ρωσία πέθανε από πνευμονική πανώλη, όταν έσπασε στα χέρια της δοκιμαστικός σωλήνας με τον «Μαύρο Θάνατο». Με τον φόβο εξάπλωσης της πανούκλας, οι ρωσικές αρχές, οι οποίες προς το παρόν σιγούν για το περιστατικό, έχουν επιβάλλει αυστηρή καραντίνα σε 200 άτομα, καθώς και σε δύο νοσοκομεία, το ένα εκ των οποίων αυτό στο οποίο πέθανε η 28χρονη ερευνήτρια. Την αγωνία επιτείνει το γεγονός ότι την καραντίνα επιτηρούν κλιμάκια πρακτόρων της FSB ντυμένα με ειδικές στολές, καθώς και ότι στην περιοχή ταξίδεψε εσπευσμένα η Αρχίατρος της Ρωσίας, Άννα Πόποβα…

Η νεκρή, Ντάρια Σιπίλοβα, εργαζόταν στο «Αντιπανωλικό Ινστιτούτο» της Σιβηρίας και, σύμφωνα με ανεξάρτητα ΜΜΕ της Ρωσίας, μολύνθηκε από το βακτήριο Yersinia pestis. Πρόκειται για το βακτήριο που φέρουν μικρά θηλαστικά και ψύλλοι και προκαλεί την ασθένεια που είναι γνωστή ως «Μαύρος Θάνατος» ή πανούκλα, ή πανώλη σε τρεις μορφές: πνευμονική (αυτή μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο), βουβωνική και σηψαιμική. Η πανούκλα, είχε εμφανιστεί ως επιδημία τον 14ο αιώνα, αφανίζοντας το 60% του πληθυσμού της Ευρώπης, προκαλώντας μια πρωτοφανή ανθρωπιστική, υγειονομική, αλλά και οικονομική κρίση. Εκτιμάται ότι 100 ως 200 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως πέθαναν από την πανούκλα, με πόλεις όπως η Κωνσταντινούπολη, η Φλωρεντία, το Αβινιόν και το Παρίσι να ερημώνουν.



Τα καλά νέα, στη δική μας περίπτωση, είναι πως προς το παρόν δεν φαίνεται να υπάρχει ευρύτερη μετάδοση, καθώς δεν καταγράφεται (επισήμως) δεύτερο κρούσμα. Ο Ασίς Τζα, πρώην συντονιστής του Λευκού Οίκου για τον COVID-19, εκτιμά ότι αν πρόκειται για μεμονωμένο περιστατικό χωρίς άλλους θανάτους, πιθανότατα θα τελειώσει εκεί. Άλλωστε η μετάδοση απαιτεί στενή επαφή με ασθενή που έχει ήδη βαριά συμπτώματα, η νόσος αντιμετωπίζεται με κοινά αντιβιοτικά, και οι επαφές μπορούν να εντοπιστούν και να λάβουν προφύλαξη.

Τα κακά νέα είναι πως η ρωσική πλευρά έχει κλείσει εντελώς την «κάνουλα» της πληροφόρησης και αυτό είναι κάτι που προκαλεί αβεβαιότητα σε οργανισμούς όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Έτσι, καθώς έχουν περάσει μέρες από το πρώτο κρούσμα -το οποίο δεν επιβεβαιώνεται επισήμως από τη Μόσχα- δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα εάν έχει υπάρξει και δεύτερο και για ποιο λόγο 200 άτομα παραμένουν σε καραντίνα, ενώ έχει τεθεί σε ισχύ αυστηρή απαγόρευση εισόδου- εξόδου σε ορισμένα νοσοκομεία- με τα ασθενοφόρα να συνοδεύονται από την πανίσχυρη ρωσική υπηρεσία εσωτερικής ασφάλειας και πληροφοριών FSB, οι άνδρες της οποίας επιτηρούν και την καραντίνα. Κι αυτό γιατί η πνευμονική πανώλη, η οποία μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο με αναπνευστικά σταγονίδια, χωρίς θεραπεία εξελίσσεται ταχύτατα. Μέσα σε 1 έως 3 ημέρες προκαλεί τον θάνατο στο 100% των ασθενών. Με αντιβίωση που ξεκινά νωρίς ωστόσο, (ιδανικά μέσα στο πρώτο 24ωρο από τα συμπτώματα) οι περισσότεροι ασθενείς επιβιώνουν.

Το timeline του τρόμου

Για τους κατοίκους της επαρχιακής πόλης της Σιβηρίας, Ιρκούτσκ, όλα ξεκίνησαν την 1η Οκτωβρίου, όταν είδαν ανθρώπους με προστατευτικές στολές, μάσκες και γάντια να κινούνται γύρω από το νοσοκομείο. Αποδείχθηκε ότι πρόκειται για κλιμάκια της FSB τα οποία επιτηρούν την καραντίνα στο νοσοκομείο και συνοδεύουν τα ασθενοφόρα που μεταφέρουν κόσμο για εξετάσεις. Σχεδόν διακόσιοι άνθρωποι βρίσκονται υπό ιατρική επιτήρηση, τμήματα νοσοκομείων σε Ιρκούτσκ και Σελέχοφ έχουν κλείσει και το Κρεμλίνο τηρεί «σιγή ασυρμάτου», ενώ στην Ουάσιγκτον ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, δηλώνει ότι παρακολουθεί πολύ προσεκτικά την υπόθεση και ότι η χώρα του θα βοηθήσει τη Ρωσία όσο μπορεί. Τι έχει συμβεί όμως;

-25 Σεπτεμβρίου. Σύμφωνα με το «εξόριστο» ρωσικό μέσο «Lyudi Baikala» (Άνθρωποι της Βαϊκάλης), η 28χρονη Ντάρια Σιπίλοβα σπάει στο εργαστήριο δοκιμαστικό σωλήνα που περιέχει τον ζωντανό παθογόνο παράγοντα της πανώλης. Αμέσως μετά, αισθάνεται άσχημα. Αρχικά, γράφουν τα ρωσικά Μέσα, το αντέχει.
-29 Σεπτεμβρίου. Όταν βλέπει ότι χειροτερεύει και δεν αντέχει άλλο, καλεί ασθενοφόρο. Εισάγεται στο νομαρχιακό νοσοκομείο του Σελέχοφ με εικόνα βαριάς πνευμονίας.
-1 Οκτωβρίου. Το νοσοκομείο κλείνει. Σε αρκετές κλινικές αναστέλλονται εισαγωγές και εξιτήρια. Το ίδιο βράδυ γίνεται στο Ιρκούτσκ σύσκεψη με επικεφαλής υπηρεσιών ασφαλείας και διοίκησης. Το προσωπικό του νοσοκομείου απομονώνεται μέσα στο κτίριο.
-2 Οκτωβρίου, τα ξημερώματα. Η Σιπίλοβα πεθαίνει. Είχε διασωληνωθεί. Την ίδια μέρα φτάνει στο Ιρκούτσκ η επικεφαλής της Rospotrebnadzor και αρχίατρος υγιεινής της Ρωσίας, Άννα Ποπόβα, για έκτακτη συνεδρίαση της υγειονομικής-αντιεπιδημικής επιτροπής με τον περιφερειάρχη Ιγκόρ Κόμπζεφ. Το ότι πετά αυτοπροσώπως ένας ομοσπονδιακός αξιωματούχος αυτού του επιπέδου στη Σιβηρία «μιλάει» από μόνο του, για τη σοβαρότητα με την οποία αντιμετωπίστηκε και αντιμετωπίζεται το περιστατικό από τη ρωσική κυβέρνηση.
-4 Οκτωβρίου. Η Rospotrebnadzor σχολιάζει αναλυτικά για πρώτη φορά. Η κατάσταση είναι «σταθερή». Η διάγνωση: πνευμονία μη προσδιορισμένης αιτιολογίας.
-5 Οκτωβρίου. Ο ΠΟΥ δηλώνει ενήμερος. Το State Department επίσης. Ο Λευκός Οίκος παρακολουθεί.

Η ειρωνεία είναι πως η 28χρονη δούλευε επάνω στο πόσο καλά σκοτώνουν τα αντιβιοτικά το μικρόβιο που, κατά πάσα πιθανότητα, τη σκότωσε. Και πως το ίδρυμα που έγιναν όλα αυτά, λέγεται Ερευνητικό Αντιπανωλικό Ινστιτούτο Σιβηρίας και Άπω Ανατολής του Ιρκούτσκ και υπάγεται στη Rospotrebnadzor. Ανήκει σε ένα δίκτυο που περιλαμβάνει ένα κεντρικό ίδρυμα, δώδεκα σταθμούς και πέντε ερευνητικά ινστιτούτα — τη λεγόμενη «αντιπανωλική υπηρεσία», κληρονομιά της σοβιετικής εποχής που επιτηρεί τις φυσικές εστίες της πανώλης: περιοχές όπου το βακτήριο κυκλοφορεί μόνιμα ανάμεσα σε τρωκτικά, στη Σιβηρία, στα σύνορα με τη Μογγολία, στο Αλτάι, στο Ποβόλζιε.

Είναι, δηλαδή, ακριβώς ο μηχανισμός που στέκεται ανάμεσα στη Ρωσία και στην πανώλη. Από το 2017 δεν είχε καταγραφεί ανθρώπινο κρούσμα στη χώρα, παρότι οι εστίες παραμένουν ενεργές. Το πρώτο μετά από χρόνια, αν επιβεβαιωθεί, θα έχει σημειωθεί μέσα στο ίδιο το ίδρυμα που τις φυλάει.

Η Ντάρια Σιπίλοβα, δύο χρόνια νωρίτερα είχε αποφοιτήσει με άριστα από την ειδίκευση «Κλινική εργαστηριακή διαγνωστική» του Ιατρικού Πανεπιστημίου του Ιρκούτσκ. Σύμφωνα με το REN TV, μελετούσε το βακτήριο της πανώλης από φυσικές εστίες της Σιβηρίας, της Μογγολίας και του Αλτάι, καθώς και την ανοσολογική απόκριση του οργανισμού στη λοίμωξη, με πειράματα σε λευκά ποντίκια. Τον περασμένο Μάρτιο ήταν ανάμεσα στους συγγραφείς ανακοίνωσης για την ευαισθησία της Yersinia pestis στα αντιβακτηριακά φάρμακα, σε πανρωσικό συνέδριο λοιμωδών νοσημάτων στη Μόσχα. Τον Αύγουστο είχε συμμετάσχει σε διεθνή άσκηση ομάδων ταχείας αντίδρασης σε υγειονομικές κρίσεις, στο Σαράτοφ.

«Άγνωστη πνευμονία»

Η επίσημη εκδοχή είναι διαφορετική. Η Rospotrebnadzor δηλώνει ότι η διάγνωση ήταν «πνευμονία μη προσδιορισμένης αιτιολογίας», ότι οι διευρυμένες εξετάσεις δεν εντόπισαν στο βιολογικό υλικό της ασθενούς μικροοργανισμούς που να σχετίζονται με το αντικείμενο της εργασίας της, και ότι δεν σημειώθηκε κανένα ατύχημα κατά τον χειρισμό παθογόνων μέσα στο ινστιτούτο. Τα συμπεράσματα, προσθέτει, επιβεβαιώθηκαν από ειδική επιτροπή που στάλθηκε εκεί με εντολή της Ποπόβα. Όλες οι εντοπισμένες επαφές είναι υπό παρακολούθηση, χωρίς συμπτώματα, με αρνητικά εργαστηριακά αποτελέσματα. Η κατάσταση σε Ιρκούτσκ και Σελέχοφ χαρακτηρίζεται σταθερή.

Η άλλη εκδοχή έρχεται από ανεξάρτητα μέσα και κανάλια του Telegram. Το «Lyudi Baikala» κατονόμασε τη νεκρή και περιέγραψε τον σπασμένο σωλήνα. Τα Mash, Baza και SHOT μίλησαν για πανώλη, ενώ το SHOT ανέφερε τη διασωλήνωση. Το Baza είχε αρχικά διαφορετική εκδοχή — μόλυνση σε αποστολή στη Μπουριατία, όπου υπάρχει φυσική εστία κοντά στα σύνορα με τη Μογγολία. Τα νούμερα των επαφών κυμαίνονται: 189 νοσηλευόμενοι σε δύο νοσοκομεία και στο ίδιο το ινστιτούτο, 197 εντοπισμένοι συνολικά.

Ανάμεσα στις δύο αφηγήσεις στέκεται ένας αξιωματούχος. Ο Αλεξέι Τσιντένοφ, επικεφαλής της γειτονικής Μπουριατίας, έγραψε στο Telegram ότι η γυναίκα πέθανε από πανώλη, χωρίς να διευκρινίσει τη μορφή, και με τη διευκρίνιση ότι δεν είχε επισκεφθεί την περιοχή του και ότι εκεί δεν υπάρχουν κρούσματα. Είναι η μόνη δημόσια επιβεβαίωση από θεσμικό πρόσωπο, και αντιφάσκει ευθέως με την ομοσπονδιακή γραμμή.

Παράλληλα, κάποια περιφερειακά μέσα δημοσίευσαν πρώτα ότι επρόκειτο για πανώλη και στη συνέχεια διέγραψαν τα άρθρα. Το φιλοκυβερνητικό Tsargrad ανέβασε ρεπορτάζ για θανατηφόρο κρούσμα πανώλης και αργότερα πρόσθεσε συμπλήρωμα ότι τελικά «δεν ήταν πανώλη». Αυτή η διόρθωση προς τα πίσω — όχι η ίδια η νόσος — είναι που τροφοδοτεί σήμερα τη διεθνή δυσπιστία και, κυρίως αγωνία.

Το επόμενο διάστημα θα κριθεί σε ένα πολύ απλό ερώτημα: θα εμφανιστεί δεύτερο κρούσμα; Αν οι διακόσιες επαφές βγουν από την παρακολούθηση υγιείς, η υπόθεση θα κλείσει ως μια προσωπική τραγωδία σε ένα εργαστήριο της Σιβηρίας. Αν όχι, η διαφορά ανάμεσα στο «πανώλη» και στο «πνευμονία αγνώστου αιτιολογίας» θα πάψει να είναι γλωσσική.