Ισπανία: Το στοίχημα επιβίωσης του Σάντσεθ και τα τρία σενάρια για την επόμενη κυβέρνηση

Ο Πέδρο Σάντσεθ οδηγεί την Ισπανία σε πρόωρες εκλογές επιχειρώντας να μετατρέψει την αδυναμία της κυβέρνησής του να νομοθετήσει σε αίτημα για μια νέα, ισχυρότερη πλειοψηφία. Η ανακοίνωση για κάλπες στις 29 Νοεμβρίου ακολούθησε την απόρριψη, την Παρασκευή, δύο κυβερνητικών διαταγμάτων για τη στέγαση, με τις ψήφους του Λαϊκού Κόμματος, του ακροδεξιού Vox και των Καταλανών αυτονομιστών του Junts.

Η συγκεκριμένη ψηφοφορία έδειξε πόσο περιορισμένα ήταν πλέον τα περιθώρια συνεννόησης του πρωθυπουργού με τις δυνάμεις από τις οποίες εξαρτιόταν η παραμονή του στην εξουσία. Το διακύβευμα για τον Σάντσεθ είναι διπλό. Πρέπει να ανατρέψει τον δυσμενή εκλογικό συσχετισμό και ταυτόχρονα να εξασφαλίσει ότι, ακόμη κι αν περιορίσει τη διαφορά από τη Δεξιά, θα υπάρχουν αρκετοί και αρκετά ισχυροί εταίροι για να σχηματίσει κυβέρνηση.

Το Reuters περιγράφει την απόφασή του ως στοίχημα εξόδου από το κοινοβουλευτικό αδιέξοδο, σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνησή του δυσκολεύεται να προωθήσει νομοθετικές πρωτοβουλίες και δεν έχει εξασφαλίσει νέο προϋπολογισμό από το 2023.

BREAKING: The prime minister of Spain, Pedro Sanchez, has called a snap election to take place on 29 November. https://t.co/pHg5SgiRCi

— Sky News (@SkyNews) October 5, 2026

Η στέγη που έγινε το σημείο ρήξης

Η έξωση μιας 87χρονης στη Μαδρίτη και οι κινητοποιήσεις που ακολούθησαν έδωσαν στη στεγαστική κρίση συγκεκριμένο πρόσωπο και άμεση πολιτική ένταση. Η κυβέρνηση επιχείρησε να απαντήσει με επείγοντα μέτρα, αλλά η απόρριψή τους αποκάλυψε ότι δεν μπορούσε να συγκεντρώσει τις αναγκαίες ψήφους ούτε για το θέμα που είχε καταλάβει το κέντρο της δημόσιας συζήτησης. Ο Σάντσεθ επιδιώκει τώρα να αξιοποιήσει αυτή τη σύγκρουση για να κινητοποιήσει τους προοδευτικούς ψηφοφόρους. Η βαθύτερη αιτία βρίσκεται στη σύνθεση της πλειοψηφίας που τον στήριξε.

Η συμφωνία των προηγούμενων ετών στηρίχθηκε κυρίως στην αντιμετώπιση του καταλανικού ζητήματος και στην αμνηστία. Δεν συνιστούσε κοινό οικονομικό πρόγραμμα. Το Junts, με συντηρητικά χαρακτηριστικά και ισχυρή προσήλωση στην προστασία της ιδιοκτησίας, δεν είχε τις ίδιες προτεραιότητες με τις δυνάμεις της Αριστεράς στις παρεμβάσεις για την αγορά κατοικίας. Η σύγκρουση έφερε στην επιφάνεια μια διαφορά που οι συμφωνίες για την Καταλονία μπορούσαν προσωρινά να παρακάμπτουν.

Από αυτή την άποψη, η πρόωρη προσφυγή στις κάλπες ανοίγει ένα δυσκολότερο ερώτημα από την προσωπική επιβίωση του πρωθυπουργού: μπορεί να προκύψει πλειοψηφία που θα συμφωνεί και στο περιεχόμενο της διακυβέρνησης; Μια νέα συμφωνία για την εκλογή πρωθυπουργού θα μπορούσε να εξασφαλίσει την παραμονή του στη Μονκλόα. Δεν θα έλυνε από μόνη της τις διαφωνίες που οδήγησαν στη σημερινή κρίση.

Tens of thousands protested across Spain after parliament rejected housing measures to ban evictions, freeze rents and regulate short-term rentals https://t.co/KrqaBzLJjv https://t.co/12SfrpUbNL

— Reuters (@Reuters) October 3, 2026

Γιατί επέλεξε να αναμετρηθεί τώρα

Ο διευθυντής της La Vanguardia, Ζόρντι Ζουάν, εκτιμά ότι ο Σάντσεθ αναγνώρισε στη στέγαση μια ευκαιρία να δώσει την εκλογική μάχη σε ευνοϊκότερο πεδίο. Η προοπτική αυτή βάρυνε περισσότερο από τους κινδύνους που εξακολουθούν να δημιουργούν η κρίση στη Θέουτα, οι δικαστικές υποθέσεις και η έλλειψη προετοιμασίας των κομμάτων στα αριστερά του PSOE. Στην ίδια ανάλυση, η αναμέτρηση περιγράφεται ως πιθανό δημοψήφισμα γύρω από τον ίδιο τον πρωθυπουργό, με τη Δεξιά ήδη κινητοποιημένη εναντίον του.

Η πολιτική επιδίωξη είναι ευδιάκριτη. Ο Σάντσεθ θέλει η προεκλογική περίοδος να περιστραφεί γύρω από την προσιτή κατοικία, τις κοινωνικές παροχές και τις επιλογές μιας ενδεχόμενης κυβέρνησης της Δεξιάς. Στη σημερινή του δήλωση ζήτησε ευρύτερη προοδευτική πλειοψηφία και έθεσε ως κεντρικό δίλημμα την κατεύθυνση που θα ακολουθήσει η Ισπανία απέναντι στην άνοδο της Ακροδεξιάς. Πρόκειται για τη δική του εκλογική τοποθέτηση, η αποτελεσματικότητα της οποίας μένει να κριθεί. Η δυσκολία είναι ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια δεν μετατρέπεται αυτόματα σε στήριξη της κυβέρνησης.

Ένας ψηφοφόρος που αδυνατεί να πληρώσει το ενοίκιό του μπορεί να αντιδρά στην απόρριψη των μέτρων και ταυτόχρονα να θεωρεί ανεπαρκή την κυβερνητική πολιτική των προηγούμενων ετών. Εδώ βρίσκεται το βασικό ρίσκο της επιλογής του Σάντσεθ: ζητά νέα εντολή για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος το οποίο έχει ήδη επιβαρύνει την καθημερινότητα επί των ημερών του.

Το προβάδισμα της Δεξιάς και η ισχύς του Vox

Το βαρόμετρο της 40dB. για την El País και την Cadena SER δίνει 31,6% στο Λαϊκό Κόμμα, 27,4% στο PSOE και 18,4% στο Vox. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με 2.000 διαδικτυακές συνεντεύξεις από τις 25 έως τις 28 Σεπτεμβρίου, πριν από την απόρριψη των διαταγμάτων και την προκήρυξη εκλογών. Αποτυπώνει, επομένως, την αφετηρία της αναμέτρησης και δεν καταγράφει την αντίδραση στη σημερινή απόφαση. Η εικόνα δεν είναι απολύτως ενιαία μεταξύ των δημοσκοπήσεων.

Η συγκεντρωτική παρουσίαση της βασκικής δημόσιας ραδιοτηλεόρασης EITB καταγράφει προβάδισμα του Λαϊκού Κόμματος στις έρευνες των GAD3 και Sigma Dos του Σεπτεμβρίου, ενώ το αντίστοιχο βαρόμετρο του δημόσιου CIS έδινε την πρώτη θέση στους Σοσιαλιστές. Η ενίσχυση του Vox εμφανίζεται και στις διαφορετικές αυτές μετρήσεις. Αυτό δημιουργεί ένα δεύτερο πεδίο ανταγωνισμού μέσα στη Δεξιά. Για τον Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο, το ζητούμενο είναι η συγκέντρωση αρκετών εδρών ώστε να διεκδικήσει την πρωθυπουργία με τους ευνοϊκότερους δυνατούς όρους.

Για το Vox, ένα υψηλό ποσοστό θα μπορούσε να αποτελέσει διαπραγματευτικό όπλο για συμμετοχή στην κυβέρνηση και επιρροή στο πρόγραμμά της. Όσο περισσότερο εξαρτάται ο σχηματισμός πλειοψηφίας από το κόμμα του Σαντιάγο Αμπασκάλ, τόσο δυσκολότερο θα είναι για το Λαϊκό Κόμμα να καθορίσει μόνο του τις πολιτικές και τα πρόσωπα της επόμενης ημέρας. Αυτή είναι η πολιτική συνέπεια που θα μπορούσε να έχει ο σημερινός συσχετισμός, εφόσον επιβεβαιωθεί στην κάλπη.

Ο Σάντσεθ χρειάζεται συμμάχους που δεν είναι ακόμη έτοιμοι

Η RTVE καταγράφει διαπραγματεύσεις υπό ασφυκτική χρονική πίεση στον χώρο της Αριστεράς. Οι δυνάμεις που συγκροτούν τον πυρήνα του Sumar προετοιμάζουν το «Ευρύ Μέτωπο», χωρίς να έχουν ολοκληρώσει την επιλογή επικεφαλής. Η σχέση με τους Podemos και οι όροι μιας ευρύτερης συνεργασίας παραμένουν καθοριστικοί. Το πρόβλημα έχει και αριθμητική διάσταση. Στην τελευταία μέτρηση της 40dB., το Sumar βρίσκεται στο 5,6% και οι Podemos στο 2,7%, με συνολικό ποσοστό αισθητά χαμηλότερο από εκείνο που είχε συγκεντρώσει η κοινή τους κάθοδος το 2023. Η χωριστή συμμετοχή αυξάνει τον κίνδυνο απώλειας κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης σε επιμέρους περιφέρειες.

Για τον Σάντσεθ προκύπτει έτσι μια δύσκολη ισορροπία. Χρειάζεται να ενισχύσει το PSOE, αλλά χρειάζεται επίσης εταίρους με αρκετές έδρες. Μια μετακίνηση ψηφοφόρων από μικρότερα αριστερά κόμματα προς τους Σοσιαλιστές δεν εγγυάται ότι θα μεγαλώσει η συνολική κοινοβουλευτική δύναμη του χώρου. Η εκλογική του στρατηγική θα κριθεί και από την ικανότητα να περιορίσει την αποχή, διευρύνοντας την υποστήριξη πέρα από τις μετακινήσεις μεταξύ πιθανών συμμάχων.

Τα τρία σενάρια μετά την κάλπη

Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, προκύπτουν τρεις βασικές διαδρομές. Πρόκειται για αναλυτικά σενάρια και όχι για πρόβλεψη του αποτελέσματος. Η πρώτη είναι η συγκρότηση κυβέρνησης με κορμό το Λαϊκό Κόμμα και στήριξη ή συμμετοχή του Vox. Προϋπόθεση αποτελεί μια επαρκής κοινοβουλευτική πλειοψηφία και συμφωνία των δύο κομμάτων. Σε αυτή την περίπτωση, η μεταξύ τους κατανομή εδρών θα καθορίσει πόσο ισχυρές απαιτήσεις θα μπορεί να προβάλει το Vox. Η επικράτηση της Δεξιάς θα άνοιγε διαπραγμάτευση για το κυβερνητικό πρόγραμμα, ακόμη και αν το όνομα του υποψήφιου πρωθυπουργού ήταν σαφές. Η δεύτερη είναι η παραμονή του Σάντσεθ μέσα από νέα συμφωνία συνεργασίας.

Θα απαιτούσε ουσιαστική βελτίωση του συσχετισμού για τον προοδευτικό χώρο και κοινοβουλευτικές συμμαχίες που να επιτρέπουν την εκλογή του. Το δυσκολότερο σκέλος θα ερχόταν αμέσως μετά: να εξασφαλιστούν δεσμεύσεις για προϋπολογισμό και βασικές μεταρρυθμίσεις. Διαφορετικά, μια νέα κυβέρνηση θα κινδύνευε να αναπαράγει τις αδυναμίες της απερχόμενης. Η τρίτη είναι ένα αποτέλεσμα χωρίς βιώσιμη συμφωνία διακυβέρνησης.

Εάν η Δεξιά δεν εξασφαλίσει επαρκή στήριξη και ο Σάντσεθ αδυνατεί να συγκροτήσει εναλλακτική πλειοψηφία, θα ακολουθήσουν διαδοχικές διαπραγματεύσεις και πιθανές αποτυχημένες ψηφοφορίες. Η επανάληψη των εκλογών παραμένει θεσμικά δυνατή, αλλά δεν αποτελεί αυτόματη συνέπεια μιας Βουλής χωρίς αυτοδυναμία.

Ποιος κυβερνά μέχρι να υπάρξει συμφωνία

Η ανακοίνωση των εκλογών δεν απομακρύνει τον Σάντσεθ από την πρωθυπουργία. Η κυβέρνηση παραμένει στη θέση της και, μετά τις εκλογές, συνεχίζει με υπηρεσιακές αρμοδιότητες μέχρι την ανάληψη καθηκόντων από τη νέα. Με τη διάλυση των κοινοβουλευτικών σωμάτων ενεργοποιούνται οι μόνιμες αντιπροσωπείες τους, ώστε να διασφαλίζεται η θεσμική συνέχεια. Το δημοσιευμένο εκλογικό χρονοδιάγραμμα προβλέπει επίσημη προεκλογική εκστρατεία από τις 13 έως τις 27 Νοεμβρίου και ψηφοφορία στις 29 του μήνα.

Μετά τη συγκρότηση της νέας Βουλής και τις διαβουλεύσεις του βασιλιά, ο προτεινόμενος υποψήφιος πρωθυπουργός χρειάζεται απόλυτη πλειοψηφία στην πρώτη ψηφοφορία ή απλή πλειοψηφία στη δεύτερη, 48 ώρες αργότερα. Εάν περάσουν δύο μήνες από την πρώτη ψηφοφορία χωρίς να εκλεγεί πρωθυπουργός, προκηρύσσονται νέες εκλογές. Η προθεσμία αυτή δεν αρχίζει την ημέρα της κάλπης. Για τον ίδιο τον Σάντσεθ, η αναμέτρηση έχει και προσωπικό βάρος.

Οι επόμενες εβδομάδες θα δείξουν αν η στεγαστική κρίση μπορεί να κινητοποιήσει αρκετούς απογοητευμένους ψηφοφόρους ώστε να αλλάξει ο συσχετισμός. Η απάντηση στο κυβερνητικό πρόβλημα θα δοθεί, ωστόσο, στην κατανομή των εδρών και στο περιεχόμενο των συμφωνιών που θα ακολουθήσουν.

Για την Ισπανία, το ουσιαστικό ζητούμενο είναι μια κυβέρνηση που θα μπορεί να εγκρίνει προϋπολογισμό και να εφαρμόσει πολιτική για τα προβλήματα που προκάλεσαν την πρόωρη προσφυγή στις κάλπες.