Το θρίλερ της Flydubai: Νέα πολεμικά σενάρια με αφορμή την πτήση του τρόμου, οι προεκτάσεις στις κάλπες του Ισραήλ και των ΗΠΑ

Από το πιλοτήριο ενός αεροσκάφους που κατευθυνόταν στο Τελ Αβίβ μέχρι τις κάλπες στο Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες, η απόσταση είναι πολιτικά μικρότερη απ’ όσο φαίνεται. Το περιστατικό της Flydubai στις 30 Σεπτεμβρίου επανέφερε με βίαιο τρόπο την ανασφάλεια στην καθημερινότητα των Ισραηλινών, λιγότερο από έναν μήνα πριν από τις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου. Μία εβδομάδα μετά την ισραηλινή αναμέτρηση στις 3 Νοεμβρίου, και οι Αμερικανοί θα αποφασίσουν για τον έλεγχο του Κογκρέσου. Αν ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου εξασφαλίσει ξανά τη δυνατότητα να κυβερνήσει, η επόμενη μέρα αυτών των δύο εκλογικών αναμετρήσεων μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα επικίνδυνη για τη Γάζα και το Ιράν. Η προοπτική νέας κλιμάκωσης παραμένει σενάριο. Ωστόσο, ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ έχει πλέον αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο ενίσχυσης των βομβαρδισμών στο Ιράν μετά τις αμερικανικές εκλογές.

Τα ερωτήματα

Σύμφωνα με την ισραηλινή περιγραφή των γεγονότων, ο συγκυβερνήτης της πτήσης Ντουμπάι - Τελ Αβίβ επιτέθηκε με μαχαίρι στον κυβερνήτη και επιχείρησε να ρίξει το αεροσκάφος μαζί με τα 170 άτομα, τα περισσότερα ισραηλινής καταγωγής. Η επέμβαση επιβατών και πληρώματος επέτρεψε την εξουδετέρωσή του και την προσγείωση στην Ταμπούκ της Σαουδικής Αραβίας. Η Flydubai έχει προειδοποιήσει κατά των πρόωρων συμπερασμάτων για τα αίτια. Ο Νετανιάχου δήλωσε την 1η Οκτωβρίου ότι υπήρχαν ενδείξεις ισλαμιστικής ριζοσπαστικοποίησης του συγκυβερνήτη, αναγνωρίζοντας όμως ότι ήταν νωρίς για να αποδοθούν διασυνδέσεις με το Ιράν ή άλλον παράγοντα. Αυτή η διάκριση έχει ουσιαστική σημασία. Aλλο η διερεύνηση μιας επίθεσης με πιθανό ιδεολογικό κίνητρο και άλλο η τεκμηρίωση οργανωμένης επιχείρησης πίσω από την οποία βρίσκεται ένα κράτος. Μέχρι να παρουσιαστούν στοιχεία, η σύνδεση με την Τεχεράνη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως γεγονός.

Η πολιτική επίδραση ενός τέτοιου περιστατικού, ωστόσο, δεν περιμένει την ολοκλήρωση της έρευνας. Η αίσθηση ότι μια συνηθισμένη πτήση επιστροφής μπορεί να μετατραπεί σε απειλή μαζικού θανάτου επαναφέρει το ερώτημα ποιος είναι σε θέση να προστατεύσει τους πολίτες. Για τον Νετανιάχου, η μετατόπιση της συζήτησης προς την ασφάλεια προσφέρει την ευκαιρία να διεκδικήσει εκ νέου τον ρόλο του έμπειρου ηγέτη απέναντι σε διαρκείς απειλές. Για τους αντιπάλους του, το ίδιο ερώτημα οδηγεί στην ευθύνη της κυβέρνησής του για όσα προηγήθηκαν και ακολούθησαν την 7η Οκτωβρίου 2023. Δεν προκύπτει αυτομάτως εκλογικό όφελος από τον φόβο. Προκύπτει όμως μια προεκλογική συζήτηση, στην οποία κάθε νέο συμβάν ασφαλείας μπορεί να επισκιάσει την οικονομία, τις κοινωνικές αντιθέσεις και τον απολογισμό της διακυβέρνησης.

Η ανάκαμψη

Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν ακριβώς αυτή τη ρευστότητα, χωρίς να επιτρέπουν ασφαλή πρόβλεψη νικητή. Η έρευνα της «Μααρίβ», που δημοσιεύτηκε στις 2 Οκτωβρίου, δίνει στο στρατόπεδο Νετανιάχου 51 έδρες, δύο περισσότερες από την προηγούμενη μέτρηση, έναντι 53 για τα εβραϊκά κόμματα της αντιπολίτευσης. Τα αραβικά κόμματα συγκεντρώνουν 12 και ο σχηματισμός των Εφέδρων και του Οικονομικού Κόμματος τέσσερις. Στην καταλληλότητα για πρωθυπουργός, ο Γκάντι Αϊζενκοτ προηγείται με 47% έναντι 41% του Νετανιάχου. Η μέτρηση για τον ιστότοπο Zman Yisrael, που παρουσιάστηκε την 1η Οκτωβρίου στους «Times of Israel», δίνει διαφορετική κατάταξη: 53 έδρες στους συμμάχους του πρωθυπουργού και 49 στα εβραϊκά κόμματα που τον αντιπολιτεύονται, με 13 έδρες στα αραβικά κόμματα και πέντε στον μη ενταγμένο σε κάποιο από τα δύο στρατόπεδα σχηματισμό των Γιοάζ Χέντελ και Γιαρόν Ζελέχα.

Το κοινό εύρημα είναι πιο σημαντικό από τη διαφορά μεταξύ των δύο ερευνών: κανένα από τα βασικά στρατόπεδα δεν φτάνει τις 61 έδρες που απαιτούνται για πλειοψηφία στην Κνεσέτ. Ο Νετανιάχου παραμένει ανταγωνιστικός, αλλά η ανάκαμψη δεν ισοδυναμεί με εξασφαλισμένη παραμονή στην εξουσία. Και η αντιπολίτευση μπορεί να συγκεντρώνει περισσότερες έδρες χωρίς να διαθέτει συμφωνία για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Συνεπώς, το κρίσιμο αποτέλεσμα της 27ης Οκτωβρίου θα είναι η δυνατότητα συγκρότησης συνασπισμού. Η πρωτιά ενός κόμματος δεν αρκεί. Ούτε είναι δεδομένο ότι μέχρι τις αμερικανικές εκλογές, μόλις επτά ημέρες αργότερα, θα έχει ολοκληρωθεί η διαπραγμάτευση για τη νέα ισραηλινή κυβέρνηση. Η σύνθεση και οι απαιτήσεις των εταίρων θα επηρεάσουν και τα περιθώρια του επόμενου πρωθυπουργού στη Γάζα.

Τα… ζόρια Τραμπ

Στην Ουάσινγκτον, ο πρόεδρος αντιμετωπίζει ένα διαφορετικό πρόβλημα. Η στρατιωτική ισχύς δεν μετατρέπεται εύκολα σε πολιτικό πλεονέκτημα όταν οι ψηφοφόροι θεωρούν ότι επιβαρύνονται από τις επιλογές της κυβέρνησης. Στην έρευνα AP-NORC, που πραγματοποιήθηκε στις 24-28 Σεπτεμβρίου σε 2.140 ενηλίκους και δημοσιεύτηκε την 1η Οκτωβρίου, μόλις το 31% εγκρίνει συνολικά το έργο του Τραμπ, έναντι 69% που το αποδοκιμάζει. Η αποδοχή της οικονομικής πολιτικής του περιορίζεται στο 26% και της διαχείρισης του κόστους ζωής στο 17%. Παράλληλα, το 71% αποδοκιμάζει τους χειρισμούς του στο Ιράν και το 69% θεωρεί ότι ο πόλεμος δεν άξιζε το ρίσκο. Πρόκειται για μέτρηση της κοινής γνώμης, όχι για πρόβλεψη της κατανομής των εδρών στο Κογκρέσο. Αποτυπώνει όμως το πολιτικό βάρος με το οποίο οι Ρεπουμπλικανοί κατευθύνονται στις κάλπες.

Για τον Τραμπ, επομένως, μια νέα μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση πριν από τις 3 Νοεμβρίου θα μπορούσε να προσθέσει κόστος σε μια ήδη δύσκολη εκλογική μάχη. Η επιδίωξη μιας συμφωνίας που θα παρουσιαζόταν ως αμερικανική επιτυχία έχει προφανή πολιτική χρησιμότητα. Το ίδιο ισχύει για μια περίοδο περιορισμένης έντασης, εφόσον αυτή δεν εμφανίζεται ως υποχώρηση απέναντι στην Τεχεράνη. Εδώ βρίσκεται και μια βασική διαφορά με την ισραηλινή αναμέτρηση. Η έμφαση στην απειλή μπορεί να ενισχύει το επιχείρημα Νετανιάχου υπέρ της συνέχειας στην ηγεσία. Στις ΗΠΑ, η παράταση της σύγκρουσης υποχρεώνει τον Τραμπ να εξηγεί γιατί ο πόλεμος συνεχίζεται και ποιο θα είναι τελικά το όφελος για τον Αμερικανό πολίτη.

Οι διαφορές

Η στενή σχέση των δύο ηγετών δεν καταργεί αυτές τις διαφορές. Στη συνέντευξή του στο «TIME», που δημοσιεύτηκε την 1η Οκτωβρίου, ο Τραμπ απέφυγε να δώσει σαφή εκλογική υποστήριξη στον Νετανιάχου, παρότι αναφέρθηκε στην πολιτική αντοχή του. Η απόσταση αυτή δεν συνιστά ρήξη, αλλά περιορίζει τη δυνατότητα του Ισραηλινού πρωθυπουργού να παρουσιάζει την αμερικανική στήριξη ως προσωπικά εξασφαλισμένη. Για την Ουάσινγκτον, μια συμφωνία μπορεί να αξιολογείται με βάση τη μείωση της στρατιωτικής και οικονομικής επιβάρυνσης. Για μια ισραηλινή κυβέρνηση που εξαρτάται από εταίρους οι οποίοι απορρίπτουν τις υποχωρήσεις, η ίδια συμφωνία μπορεί να απειλεί τη συνοχή του συνασπισμού. Η επόμενη φάση θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι δύο ηγέτες θα μπορέσουν να συμφωνήσουν σε επιδιώξεις, όρια και κόστος.

Στη Γάζα, η διαφωνία για τη σειρά των κινήσεων διατηρεί ανοιχτή την πιθανότητα επανέναρξης ευρείας στρατιωτικής δράσης. Τον Αύγουστο ο Νετανιάχου απέρριψε το αμερικανικό σχέδιο των 15 σημείων, επιμένοντας ότι ισραηλινή αποχώρηση δεν μπορεί να προηγηθεί του πλήρους αφοπλισμού της Χαμάς. Η οργάνωση, από την πλευρά της, σύνδεσε την εφαρμογή των δεσμεύσεών της με την ισραηλινή αποχώρηση και την παύση των επιθέσεων. Αυτή η διαφορά μπορεί να ακυρώσει στην πράξη μια συμφωνία - ακόμη και όταν οι πλευρές δηλώνουν ότι συζητούν πάνω στο ίδιο πλαίσιο. Χωρίς αποδεκτό μηχανισμό ελέγχου, κάθε καθυστέρηση μπορεί να ερμηνευθεί ως προετοιμασία για τον επόμενο γύρο. Μια κυβέρνηση Νετανιάχου που θα προέκυπτε ξανά με εξάρτηση από τη σκληρή Δεξιά θα είχε πρόσθετες εσωτερικές πιέσεις για στρατιωτική λύση. Το τίμημα μιας τέτοιας επιλογής θα βάραινε πρωτίστως τον άμαχο πληθυσμό, ενώ η καταστροφή περισσότερων στόχων δεν θα απαντούσε από μόνη της στο ερώτημα ποιος θα διοικήσει και θα εγγυηθεί την ασφάλεια της Γάζας.

Το Ιράν προειδοποιεί

Στο ιρανικό μέτωπο, οι ενδείξεις προετοιμασίας είναι πιο συγκεκριμένες. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters της 1ης Οκτωβρίου, που επικαλείται Ιρανούς αξιωματούχους, η Τεχεράνη εξετάζει ευρύτερη και ισχυρότερη απάντηση σε περίπτωση νέων μεγάλων αμερικανικών επιθέσεων, διατηρώντας παράλληλα ανοιχτούς διαύλους διαπραγμάτευσης. Κατά τις ίδιες πληροφορίες, ο σχεδιασμός περιλαμβάνει πιθανή διεύρυνση των στόχων και προετοιμασία συμμαχικών οργανώσεων στην περιοχή, χωρίς να έχει ληφθεί τελική απόφαση. Η προειδοποίηση αυτή αφορά και τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζεται το ρίσκο στην Ουάσινγκτον και στο Ισραήλ. Μια επιχείρηση που θα σχεδιαζόταν ως περιορισμένη μπορεί να προκαλέσει αντίδραση μεγαλύτερη από την αναμενόμενη. Η επιλογή στόχων, οι απώλειες και η ανάγκη κάθε πλευράς να εμφανιστεί ότι διατηρεί την αποτρεπτική της ισχύ μπορούν να διευρύνουν γρήγορα τη σύγκρουση. Καμία από τις δύο εκλογικές αναμετρήσεις δεν αναιρεί αυτόν τον κίνδυνο.

Η εκτίμηση ότι μετά τις αμερικανικές εκλογές μπορεί να ακολουθήσει νέα κλιμάκωση και στα δύο μέτωπα στηρίζεται σε μια συγκεκριμένη αλληλουχία προϋποθέσεων: ο Νετανιάχου να έχει εξασφαλίσει την πολιτική δυνατότητα παραμονής στην εξουσία, να μην έχει επιτευχθεί εφαρμόσιμη συμφωνία για τη Γάζα και να έχουν αποτύχει οι διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη. Υπό αυτές τις συνθήκες, μια νέα ισραηλινή κυβέρνηση θα μπορούσε να θεωρήσει το εκλογικό αποτέλεσμα εντολή συνέχισης της στρατιωτικής πίεσης, ενώ ο Τραμπ θα είχε πλέον περάσει την άμεση δοκιμασία των ενδιάμεσων εκλογών. Η δική του απάντηση, ότι είναι «πιθανό» να ενισχυθούν οι βομβαρδισμοί μετά την κάλπη, δίνει στο ιρανικό σκέλος του σεναρίου σαφές πολιτικό έρεισμα. Δεν αποδεικνύει, ωστόσο, κοινό επιχειρησιακό σχεδιασμό για ταυτόχρονη επίθεση στη Γάζα και στο Ιράν.

Τα δύο μέτωπα θα μπορούσαν να αναζωπυρωθούν με διαφορετική αφορμή και διαφορετικό χρονοδιάγραμμα. Στη Γάζα, ως επιχείρηση επιβολής του αφοπλισμού της Χαμάς. Στο Ιράν, ως νέα προσπάθεια εξαναγκασμού της ηγεσίας του σε αποδοχή αμερικανικών και ισραηλινών όρων. Η λήξη της προεκλογικής περιόδου θα αφαιρούσε έναν άμεσο περιορισμό, χωρίς να εξαφανίζει τις αντιστάσεις της κοινής γνώμης, το στρατιωτικό κόστος ή τις πιέσεις των συμμάχων. Ακόμη και μια εκλογική ήττα των Ρεπουμπλικανών δεν θα επέβαλε μία και μοναδική αντίδραση στον Τραμπ. Θα μπορούσε να τον ωθήσει να περιορίσει μια δαπανηρή εμπλοκή ή να επιδιώξει μια αποφασιστική εξωτερική επιτυχία. Καμία από τις δύο επιλογές δεν μπορεί να προεξοφληθεί από σήμερα.

Σε τεντωμένο σχοινί

Μέχρι τις αρχές Νοεμβρίου η έρευνα για τη Flydubai, η πορεία των διαπραγματεύσεων και το αποτέλεσμα της ισραηλινής κάλπης θα δείξουν αν η σημερινή ένταση μπορεί να περιοριστεί ή προετοιμάζει νέο κύκλο συγκρούσεων. Το περιστατικό του αεροσκάφους δεν αποτελεί τεκμήριο ιρανικής εμπλοκής, ούτε επαρκή εξήγηση για τις στρατηγικές επιλογές των δύο κυβερνήσεων. Αποτυπώνει όμως την ευκολία με την οποία ο φόβος επιστρέφει στο κέντρο της πολιτικής ζωής. Αν οι κάλπες ενισχύσουν την πεποίθηση ότι οι εκκρεμότητες μπορούν να λυθούν κυρίως με στρατιωτικά μέσα, ο Νοέμβριος θα βρει τη Μέση Ανατολή μπροστά σε έναν νέο κίνδυνο. Και αυτή τη φορά, η σύμπτωση των εκλογικών ημερομηνιών μπορεί να επηρεάσει τον χρόνο της κλιμάκωσης, όχι την έκταση των συνεπειών της.