Σχολεία χωρίς καθηγητές, πανεπιστήμια χωρίς χρήματα: Η κρίση που συνοδεύει τη Γαλλία προς τις κάλπες

Στη Γαλλία, οι καταλήψεις των λυκείων ξεκίνησαν από ένα πρόβλημα που οι μαθητές και οι οικογένειές τους και γνωρίζουν και βιώνουν εδώ και χρόνια από πρώτο χέρι. Μπαίνουν στην τάξη, αλλά δεν βρίσκουν πάντα καθηγητή. Μέσα σε λίγες ημέρες, η κινητοποίηση εξαπλώθηκε από τα προάστια του Παρισιού σε εκατοντάδες σχολεία και την σήμερα έφτασε και στα πανεπιστήμια.

Οι φοιτητές διαμαρτύρονται για περικοπές και ελλείψεις στις σχολές τους, οι μαθητές για κενά που μένουν ακάλυπτα και σχολεία που δεν μπορούν να προσφέρουν τις στοιχειώδεις συνθήκες μάθησης. Το κοινό σημείο είναι η αίσθηση ότι η δημόσια Παιδεία καλείται να λειτουργήσει με λιγότερα μέσα από όσα χρειάζεται.

Η αφορμή για το νέο κύμα διαμαρτυρίας δόθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου, σε λύκειο του Créteil, όπου οι μαθητές διαμαρτυρήθηκαν για τις κενές θέσεις εκπαιδευτικών. Η εικόνα που περιγράφουν δεν αφορά μόνο τις ελλείψεις προσωπικού. Μιλούν για τμήματα με έως 35 μαθητές, μαθήματα που χάνονται όταν δεν βρίσκεται αντικαταστάτης, προβλήματα στα σχολικά κτίρια και εξοπλισμό που δεν λειτουργεί.

Toulouse ce matin devant le #lycée Toulouse-Lautrec et le lycée professionnel Urbain Vitry. Tirs de mortiers et de feux d’artifices. La fronde partie de Paris, s’étend. Crédits Pascale Conte pic.twitter.com/YrXJ8xTRtH

— Amélie Poisson (@AmelieFish) October 1, 2026

Στα προάστια του Παρισιού, πολλοί μαθητές προσθέτουν ότι νιώθουν πως ξεκινούν από χειρότερη θέση από τους συνομηλίκους τους στο κέντρο της πρωτεύουσας. Η υποστελέχωση συνδέεται με τις επιλογές χρηματοδότησης, ακόμη κι αν δεν εξηγείται μόνο από αυτές. Το 2024 αφαιρέθηκαν 683 εκατομμύρια ευρώ από τον προϋπολογισμό της Εθνικής Παιδείας. Στον προϋπολογισμό του 2026, η αύξηση κατά περίπου 200 εκατομμύρια ευρώ δεν απέτρεψε την κατάργηση 4.018 μόνιμων θέσεων εκπαιδευτικών.

Οι περίπου 7.900 θέσεις που εμφανίζονταν ως νέες αφορούσαν κυρίως εκπαιδευτικούς σε πρόγραμμα κατάρτισης και όχι ισάριθμους μόνιμους καθηγητές έτοιμους να καλύψουν τα κενά στα σχολεία. Γι’ αυτό οι κυβερνητικές ανακοινώσεις για μεγαλύτερα συνολικά κονδύλια δεν αρκούν για να απαντήσουν σε όσα ζητούν σήμερα οι μαθητές. Η κυβέρνηση έχει εξαγγείλει αύξηση του προϋπολογισμού της Παιδείας κατά τουλάχιστον 800 εκατομμύρια ευρώ το 2027, αλλά το τελικό ποσό και η κατανομή του θα κριθούν στη συζήτηση του προϋπολογισμού.

Οι σημερινές διαδηλώσεις έχουν προηγούμενο. Το 2024, στη Seine-Saint-Denis, εκπαιδευτικοί, γονείς και μαθητές κινητοποιήθηκαν επί εβδομάδες για τις ελλείψεις καθηγητών, τις κακές σχολικές εγκαταστάσεις και την άνιση μεταχείριση των σχολείων. Ζήτησαν έκτακτο σχέδιο ενίσχυσης ύψους 358 εκατομμυρίων ευρώ και χιλιάδες νέες θέσεις προσωπικού. Το 2025, η δυσαρέσκεια μεταφέρθηκε έντονα στα πανεπιστήμια: ο προϋπολογισμός της ανώτατης εκπαίδευσης και της έρευνας μειώθηκε κατά 1 δισεκατομμύριο ευρώ σε σχέση με το 2024 και φοιτητές διαδήλωσαν σε δεκάδες πανεπιστημιακούς χώρους. Τώρα, σύμφωνα με την Le Parisien, περίπου 30 πανεπιστήμια συμμετείχαν με αποκλεισμούς στη νέα κινητοποίηση, καθώς η φοιτητική δυσαρέσκεια συναντά τη μαθητική.

Το βάρος του χρέους και η δύσκολη παρακαταθήκη του Μακρόν

Η κρίση στην Παιδεία εξελίσσεται την ώρα που η Γαλλία προσπαθεί να περιορίσει ένα δημόσιο χρέος που έχει φτάσει τα 3,6 τρισεκατομμύρια ευρώ, περίπου το 119% του ΑΕΠ. Το ποσό που θα πληρώσει η χώρα μόνο για τόκους προβλέπεται να αυξηθεί από περίπου 79 δισεκατομμύρια ευρώ το 2026 σε 91 δισεκατομμύρια το 2027. Το έλλειμμα, αντί να υποχωρήσει, εκτιμάται ότι θα φτάσει το 5,4% του ΑΕΠ φέτος. Η κυβέρνηση θέλει να το περιορίσει στο 5% το 2027, στόχος που θα απαιτήσει νέες οικονομίες και δύσκολες αποφάσεις για τις δημόσιες δαπάνες.

Ο προϋπολογισμός που παρουσίασε η κυβέρνηση δείχνει πόσο στενά είναι τα περιθώρια. Το αρχικό σύνθημα για εξοικονόμηση 54 δισ. ευρώ δεν αντιστοιχεί εξ ολοκλήρου σε νέες περικοπές. Σύμφωνα με τη Le Monde, το σχέδιο του 2027 υπολογίζει νέα δημοσιονομική προσπάθεια 43 δισ. ευρώ, ενώ μέρος της διαφοράς αφορά μέτρα που είχαν ήδη αποφασιστεί. Παράλληλα, η κυβέρνηση καλείται να καθησυχάσει τις αγορές και να περιορίσει το έλλειμμα, χωρίς να προκαλέσει νέο κύμα κοινωνικών αντιδράσεων. Η συζήτηση για την Παιδεία δείχνει πόσο δύσκολο είναι αυτό στην πράξη: ένας προϋπολογισμός μπορεί να αυξάνεται σε ευρώ, την ώρα που οι μαθητές εξακολουθούν να μετρούν χαμένες διδακτικές ώρες.

Ο δρόμος μέχρι τις προεδρικές εκλογές του 2027 περνά, λοιπόν, μέσα από μια σύγκρουση που η επόμενη κυβέρνηση δεν θα μπορέσει να αποφύγει. Μετά τον Μακρόν, όποιος εκλεγεί θα παραλάβει χρέος που συνεχίζει να αυξάνεται, υψηλό έλλειμμα και ένα Κοινοβούλιο χωρίς σταθερή πλειοψηφία. Τέσσερις οικονομολόγοι που εξέτασαν την πορεία των δημόσιων οικονομικών εκτίμησαν ότι, για να σταματήσει να αυξάνεται το χρέος μέσα στην επόμενη πενταετία, θα χρειαστούν μέτρα συνολικού ύψους περίπου 125 δισ. ευρώ.

Είναι εκτίμηση, όχι ειλημμένη κυβερνητική απόφαση, αλλά αποτυπώνει το μέγεθος του προβλήματος που θα κληθεί να αντιμετωπίσει ο επόμενος πρόεδρος.

Και όσο η πολιτική συζήτηση περιστρέφεται γύρω από περικοπές και εξοικονομήσεις, μαθητές και φοιτητές προβάλλουν μια πολύ συγκεκριμένη απαίτηση: να υπάρχει καθηγητής στην τάξη και να μπορεί το σχολείο να λειτουργήσει.