Οι ΗΠΑ δημιουργούν ταμείο 10 δισ. δολαρίων για να παρακάμψουν το Ορμούζ

Η κρίση στο Στενό του Ορμούζ αρχίζει να παράγει αποτελέσματα που ξεπερνούν κατά πολύ τη συγκυρία του πολέμου. Η Ουάσιγκτον εξετάζει πλέον μια μακροπρόθεσμη αναδιάταξη του ενεργειακού χάρτη της Μέσης Ανατολής, με στόχο πετρέλαιο και φυσικό αέριο να αποκτήσουν περισσότερες διαδρομές προς τις διεθνείς αγορές χωρίς να εξαρτώνται αποκλειστικά από το σημαντικότερο θαλάσσιο «στενό σημείο» του Κόλπου.

Σύμφωνα με τους Financial Times, οι ΗΠΑ συζητούν με αραβικά κράτη τη δημιουργία επενδυτικού σχήματος 10 δισ. δολαρίων, το οποίο θα χρηματοδοτήσει τόσο την αποκατάσταση ενεργειακών εγκαταστάσεων που έχουν πληγεί από τον πόλεμο όσο και την ανάπτυξη νέων αγωγών και υποδομών μεταφοράς. Το σχέδιο φέρει την ονομασία Partnership for Allied Trust and Construction – PACT. Η αμερικανική πλευρά προτείνει να τοποθετήσει 5 δισ. δολάρια, επιδιώκοντας ισόποση συνολική συμμετοχή από οκτώ χώρες: Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κατάρ, Μπαχρέιν, Κουβέιτ, Ομάν, Ιράκ και Ιορδανία. Τη διαχείριση προβλέπεται να αναλάβει η U.S. International Development Finance Corporation. Οι διαπραγματεύσεις, ωστόσο, συνεχίζονται και δεν θεωρείται δεδομένο ότι όλες οι χώρες θα συμμετάσχουν τελικά.

Το μέγεθος του αρχικού ταμείου αποτελεί μόνο την πρώτη διάσταση του σχεδιασμού. Το PACT εξετάζεται ως βάση για τη δημιουργία μιας πολύ μεγαλύτερης επενδυτικής πλατφόρμας, η οποία θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 50 δισ. δολάρια, προσελκύοντας κρατικά επενδυτικά ταμεία και ιδιωτικά κεφάλαια. Οι τεχνικές συνομιλίες αναμένεται να αρχίσουν τον Οκτώβριο.

Στην πράξη, πρόκειται για προσπάθεια να δημιουργηθεί ένα πιο ανθεκτικό σύστημα μεταφοράς ενεργειακών φορτίων στον Κόλπο. Νέοι αγωγοί, τερματικοί σταθμοί και συνδεδεμένες υποδομές θα μπορούσαν να διοχετεύουν μέρος των εξαγωγών σε λιμάνια εκτός Ορμούζ, περιορίζοντας την έκθεση των παραγωγών σε μία και μοναδική θαλάσσια δίοδο. Η γεωπολιτική κρίση έχει αναδείξει με τον πλέον έντονο τρόπο αυτή την εξάρτηση. Πριν από τον πόλεμο, περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου περνούσε από το Στενό, σύμφωνα με την παρουσίαση του αμερικανικού σχεδίου που επικαλούνται οι FT.

Για τη ναυτιλία, το ενδιαφέρον βρίσκεται λιγότερο στα 10 δισ. δολάρια και περισσότερο στο πού θα καταλήξουν οι νέες υποδομές. Εφόσον δημιουργηθούν χερσαίοι διάδρομοι μεγάλης δυναμικότητας προς λιμάνια εκτός Περσικού Κόλπου, ένα μέρος των φορτίων θα μπορούσε να αποκτήσει διαφορετικά σημεία φόρτωσης. Αυτό, με τη σειρά του, θα επηρέαζε τις αποστάσεις των ταξιδιών, τη ζήτηση σε τονομίλια, τη γεωγραφική κατανομή του στόλου και δυνητικά τη σχετική ζήτηση για διαφορετικές κατηγορίες δεξαμενόπλοιων. Δεν πρόκειται, πάντως, για άμεση αλλαγή της αγοράς. Οι υποδομές αυτού του μεγέθους χρειάζονται χρόνια για να σχεδιαστούν, να χρηματοδοτηθούν και να κατασκευαστούν, ενώ το αμερικανικό σχέδιο βρίσκεται ακόμη στο στάδιο των διαπραγματεύσεων.

Παράλληλα, η εμπειρία των τελευταίων εβδομάδων δείχνει ότι η μεταφορά των εξαγωγών μακριά από το Ορμούζ δεν εξαλείφει αυτομάτως τον γεωπολιτικό κίνδυνο. Η Σαουδική Αραβία διαθέτει ήδη εναλλακτική έξοδο προς την Ερυθρά Θάλασσα, όμως οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές ανέδειξαν την ευπάθεια και των χερσαίων διαδρομών. Υπάρχει επίσης ένα κρίσιμο τεχνικό όριο, ιδιαίτερα για το υγροποιημένο φυσικό αέριο. Το Κατάρ έχει ουσιαστικά απορρίψει την επιλογή ενός αγωγού ως λύση παράκαμψης του Ορμούζ για τις εξαγωγές LNG. Ο υπουργός Ενέργειας και επικεφαλής της QatarEnergy, Saad al-Kaabi, εξήγησε ότι μέσω αγωγού θα μπορούσε να μεταφερθεί φυσικό αέριο και όχι LNG. Αυτό σημαίνει ότι το αέριο θα έπρεπε να διοχετεύεται σε άλλη χώρα και εκεί να κατασκευαστούν νέες μονάδες υγροποίησης — δηλαδή να δημιουργηθεί ουσιαστικά δεύτερη υποδομή παράλληλη με τις τεράστιες εγκαταστάσεις που διαθέτει ήδη το Κατάρ. Η Ντόχα θεωρεί μια τέτοια λύση οικονομικά και τεχνικά ασύμφορη.

Έτσι, το PACT δεν αποτελεί ακόμη σχέδιο «αντικατάστασης» του Ορμούζ. Αποτελεί όμως την πιο σαφή μέχρι σήμερα ένδειξη ότι η ενεργειακή ασφάλεια του Κόλπου αρχίζει να σχεδιάζεται με διαφορετική λογική: όχι μόνο πώς θα προστατευθεί το Στενό, αλλά και πώς θα περιοριστεί η ανάγκη να περνούν όλα από αυτό. Και για τη διεθνή ναυτιλία αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη διάσταση της πρωτοβουλίας. Εάν ένα μέρος των δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων μετατραπεί πράγματι σε νέους αγωγούς και εξαγωγικούς τερματικούς σταθμούς, η σημερινή γεωπολιτική κρίση μπορεί να αφήσει πίσω της κάτι πολύ πιο μόνιμο: έναν διαφορετικό χάρτη φόρτωσης των ενεργειακών φορτίων της Μέσης Ανατολής.