Από τα Καλάσνικοφ και τα αγροτικά, στους βαλλιστικούς πυραύλους και την ΑΙ: Γιατί οι Χούθι είναι σήμερα πιο επικίνδυνοι από ποτέ

Η εικόνα των μαχητών των Χούθι πάνω σε αγροτικά οχήματα, με Καλάσνικοφ στα χέρια και όπλα στραμμένα στον ουρανό της Υεμένης, απέχει πλέον πολύ από την πραγματική στρατιωτική ισχύ της οργάνωσης. Μέσα σε μία δεκαετία, το κίνημα που κατέλαβε τη Σαναά το 2014 έχει εξελιχθεί σε έναν από τους πλέον επικίνδυνους μη κρατικούς στρατιωτικούς μηχανισμούς της Μέσης Ανατολής. Διαθέτει βαλλιστικούς πυραύλους ικανούς να πλήξουν στόχους σε απόσταση μεγαλύτερη των 1.600 χιλιομέτρων, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και θαλάσσια drones, ενώ πλέον υπάρχουν ενδείξεις ότι επιχειρεί να χρησιμοποιήσει ακόμη και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για τον σχεδιασμό νέων οπλικών συστημάτων.

Η εξέλιξη αυτή αλλάζει σταδιακά και τη σχέση των Χούθι με την Τεχεράνη. Το Ιράν εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό στρατηγικό, τεχνολογικό και στρατιωτικό τους υποστηρικτή, ιδιαίτερα στα πλέον σύνθετα εξαρτήματα πυραύλων και drones. Ωστόσο, οι Χούθι δεν είναι πλέον απλώς ένας παραλήπτης ιρανικών όπλων. Έχουν αναπτύξει δυνατότητες συναρμολόγησης και παραγωγής στο έδαφος της Υεμένης, έχουν δημιουργήσει εναλλακτικές αλυσίδες προμήθειας από τη διεθνή μαύρη αγορά και, σύμφωνα με ειδικούς, μπορούν ήδη να κατασκευάζουν σημαντικό μέρος των συστημάτων που χρησιμοποιούν.

Η χρονική συγκυρία αποκτά πρόσθετη σημασία. Για μήνες οι Χούθι είχαν παραμείνει στο περιθώριο της φετινής κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή. Τον Ιούλιο όμως ανακοίνωσαν θαλάσσιο αποκλεισμό της Σαουδικής Αραβίας και έκτοτε οι δυνάμεις τους κινήθηκαν προς τον νότο, καταλαμβάνοντας την ιστορική Μόκα και νησιά κοντά στα στενά Μπαμπ αλ Μαντέμπ. Ο έλεγχος αυτών των σημείων ενισχύει τη δυνατότητά τους να απειλούν μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες στον κόσμο, εκεί όπου η Ερυθρά Θάλασσα συναντά τον Κόλπο του Άντεν και από όπου διέρχεται σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου.

Ο Τίμοθι Λέντερκινγκ, πρώην ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για την Υεμένη, περιέγραψε πριν από λίγες ημέρες τους Χούθι ως «τον πιο φονικό μη κρατικό παράγοντα σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή», επισημαίνοντας ότι χρησιμοποιούν κάθε περίοδο σχετικής ηρεμίας για να δοκιμάζουν, να προσαρμόζουν και να αυξάνουν τις δυνατότητές τους.

Από εργαστήριο πολέμου, εργοστάσιο όπλων

Η μετάλλαξη της στρατιωτικής ισχύος των Χούθι δεν έγινε από τη μία ημέρα στην άλλη. Οι πρώτες δοκιμές μη επανδρωμένων θαλάσσιων drones είχαν ξεκινήσει σχεδόν μία δεκαετία πριν, με τη συνδρομή Ιρανών συμβούλων. Το 2017, οι Χούθι χρησιμοποίησαν τηλεκατευθυνόμενο σκάφος γεμάτο εκρηκτικά εναντίον σαουδαραβικής φρεγάτας, σκοτώνοντας δύο ανθρώπους. Ήταν μία από τις πρώτες ενδείξεις ότι η οργάνωση επιχειρούσε να μετατρέψει τεχνολογίες σχετικά χαμηλού κόστους σε όπλα ικανά να προκαλέσουν δυσανάλογα μεγάλη ζημιά.

Μετά την κατάληψη της Σαναά το 2014, η Σαουδική Αραβία ηγήθηκε στρατιωτικού συνασπισμού για τη στήριξη της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης. Η σύγκρουση που ακολούθησε μετέτρεψε τη χώρα σε πεδίο δοκιμών για τις τακτικές και τα οπλικά συστήματα του άξονα που είχε οικοδομήσει το Ιράν στην περιοχή. Η εκεχειρία του 2022 μείωσε την ένταση στο μέτωπο, αλλά δεν πάγωσε την εξέλιξη των στρατιωτικών δυνατοτήτων των Χούθι. Αντίθετα, σύμφωνα με τον Πίτερ Σάλσμπερι του Πανεπιστημίου Columbia, μετά την εκεχειρία αυξήθηκαν θεαματικά τόσο οι ποσότητες υλικών που έφθαναν στην Υεμένη για την κατασκευή όπλων όσο και οι διαδρομές μέσω των οποίων μεταφέρονταν.

Το μοντέλο άλλαξε. Στο παρελθόν, η Υεμένη λειτουργούσε κυρίως ως εργαστήριο για τις ιρανικές μεθόδους ασύμμετρου πολέμου. Σήμερα λειτουργεί ολοένα περισσότερο και ως εργοστάσιο. Μεγάλα τμήματα πυραυλικών συστημάτων, ακόμη και σασί πυραύλων, μπορούν να κατασκευάζονται πλέον εντός των περιοχών που ελέγχουν οι Χούθι, αντί να μεταφέρονται ολόκληρα από το Ιράν. Παρόμοια πρόοδος έχει καταγραφεί και στα drones μιας χρήσης, τα οποία έχουν γίνει βασικό εργαλείο του οπλοστασίου τους.

Η στρατηγική αυτή δεν είναι τυχαία. Η ιρανική αμυντική βιομηχανία έχει αναπτύξει οπλικά συστήματα σχεδιασμένα ειδικά για συμμαχικές μη κρατικές οργανώσεις: εύκολα στη συναρμολόγηση, σχετικά απλά στη μεταφορά, γρήγορα στην προετοιμασία και χωρίς ιδιαίτερα σύνθετες απαιτήσεις εκτόξευσης. Πρόκειται για όπλα που μπορούν να διακινηθούν σε τμήματα, να συναρμολογηθούν στον τελικό προορισμό τους και να λειτουργήσουν ακόμη και όταν οι κλασικές γραμμές ανεφοδιασμού βρίσκονται υπό επιτήρηση.

Οι νέοι δρόμοι του λαθρεμπορίου

Η μεγαλύτερη αυτονομία των Χούθι στηρίζεται και στη δημιουργία ενός ανθεκτικότερου δικτύου εφοδιασμού. Με ιρανική ενθάρρυνση, η οργάνωση έχει στραφεί σε εξαρτήματα από τη διεθνή αγορά, ιδιαίτερα από την Κίνα, όπου παράγονται πολλά από τα εμπορικά ηλεκτρονικά και μηχανικά μέρη που μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε στρατιωτικά drones.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η εξάρτηση από το Ιράν έχει εξαφανιστεί. Οι Χούθι εξακολουθούν να χρειάζονται ιδιαίτερα σύνθετα στοιχεία – συστήματα καθοδήγησης, κινητήρες πυραύλων, πτερύγια και άλλα εξαρτήματα υψηλής ακρίβειας. Η διαφορά είναι ότι δεν χρειάζεται πλέον να μεταφερθούν ολόκληροι πύραυλοι ή ολοκληρωμένα drones στην Υεμένη. Τα κρίσιμα εξαρτήματα είναι μικρότερα, μπορούν να κρυφτούν ευκολότερα και είναι σαφώς δυσκολότερο να εντοπιστούν.

Η μορφολογία της περιοχής λειτουργεί υπέρ τους. Ενώ το αμερικανικό ναυτικό μπορεί να επιτηρεί μεγάλα δεξαμενόπλοια και εμπορικά πλοία, μικρότερα φορτία μπορούν να μεταφέρονται με παραδοσιακά dhow, να φθάνουν απευθείας στις ακτές που ελέγχουν οι Χούθι, να περνούν μέσω του Κέρατος της Αφρικής ή ακόμη και να αλλάζουν πλοίο ανοικτά της Σομαλίας. Ο Σάλσμπερι έχει περιγράψει το δίκτυο αυτό σαν μία τεράστια εκδοχή του παιχνιδιού με τα τρία χαρτιά: τη στιγμή που εντοπίζεται μία διαδρομή, το φορτίο έχει ήδη περάσει από κάποια άλλη.

Παρά την ενίσχυση της τοπικής παραγωγής, οι Φρουροί της Επανάστασης παραμένουν παρόντες. Ο Φαρζίν Ναντίμι, αναλυτής του Washington Institute for Near East Policy, εκτιμά ότι σημαντικός αριθμός Ιρανών αξιωματικών εξακολουθεί να συμμετέχει στον σχεδιασμό και στην εκτέλεση των επιχειρήσεων στην Υεμένη. Η αυτονομία των Χούθι, επομένως, δεν πρέπει να συγχέεται με πλήρη στρατηγική ανεξαρτησία από την Τεχεράνη.

Όταν η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει στο οπλοστάσιο

Η πιο ανησυχητική ένδειξη για την κατεύθυνση στην οποία κινείται η οργάνωση προέρχεται από την Anthropic. Σε πρόσφατη έκθεσή της για την κακόβουλη χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, η εταιρεία αναφέρει ότι «ομάδα απειλητικών παραγόντων με βάση τη βόρεια Υεμένη», δηλαδή την περιοχή όπου βρίσκεται ο πυρήνας της ισχύος των Χούθι, χρησιμοποίησε το Claude στο πλαίσιο μιας παρατεταμένης προσπάθειας ανάπτυξης κατευθυνόμενων όπλων.

Σύμφωνα με την εταιρεία, η συγκεκριμένη ομάδα επιχείρησε να σχεδιάσει ακόμη και πολυώροφο βαλλιστικό πύραυλο εμβέλειας άνω των 1.900 χιλιομέτρων, καθώς και υπερηχητικό όχημα ολίσθησης. Οι χρήστες φέρονται να απέκρυπταν συστηματικά τον πραγματικό σκοπό των σχεδίων τους ώστε να παρακάμπτουν τα συστήματα ασφαλείας της πλατφόρμας, παρουσιάζοντας επιμέρους προβλήματα καθοδήγησης ως ανεξάρτητες τεχνικές εργασίες.

Η Anthropic αναφέρει ότι η προσπάθεια έφθασε έως και σε δοκιμαστική εκτόξευση κατευθυνόμενου πυραύλου, χωρίς όμως στοιχεία ότι δημιουργήθηκε επιχειρησιακά λειτουργικό σύστημα. Μετά την αποτυχία μιας δοκιμής, οι χρήστες ζήτησαν από το Claude Code να αναλύσει τις αιτίες. Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι, σύμφωνα με την ίδια έκθεση, είχαν ήδη κατασκευάσει δικό τους εργαλείο προσομοίωσης το οποίο μπορούσε να λειτουργεί εκτός σύνδεσης και χωρίς την πλατφόρμα της Anthropic.

Η περίπτωση αυτή δείχνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως επιταχυντής γνώσης για οργανώσεις που δεν διαθέτουν την πλήρη τεχνολογική υποδομή ενός κράτους. Δεν αντικαθιστά εργαστήρια, εξειδικευμένα μηχανήματα, επιστήμονες ή βιομηχανικές γραμμές παραγωγής. Μπορεί όμως να μειώσει δραστικά τον χρόνο που απαιτείται για την κατανόηση πολύπλοκων τεχνικών προβλημάτων και να επιτρέψει σε ομάδες μηχανικών να κινηθούν ταχύτερα από τη θεωρία στη δοκιμή.

Από την Ερυθρά Θάλασσα μέχρι το Ισραήλ

Οι συνέπειες αυτής της εξέλιξης ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορα της Υεμένης. Οι Χούθι έχουν ήδη δείξει ότι μπορούν να πλήξουν το Ισραήλ σε αποστάσεις άνω των 1.600 χιλιομέτρων, να επιτεθούν σε πλοία με μη επανδρωμένα σκάφη και να μετατρέψουν την Ερυθρά Θάλασσα σε χώρο υψηλού κινδύνου για τη διεθνή ναυσιπλοΐα. Η δυνατότητά τους να διατηρούν αυτή την πίεση ακόμη και όταν οι ιρανικές γραμμές ανεφοδιασμού δυσκολεύονται αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη μεταβολή των τελευταίων ετών.

Η νέα φάση της σύγκρουσης με τη Σαουδική Αραβία δείχνει επίσης πόσο εύκολα μία περίοδος σχετικής ηρεμίας μπορεί να καταρρεύσει. Τον Ιούλιο, αντιπροσωπεία των Χούθι ταξίδεψε στην Τεχεράνη για την κηδεία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Κατά την επιστροφή της στη Σαναά, με πτήση της Mahan Air, οι σαουδαραβικές και οι υεμενικές αρχές υποστήριξαν ότι στο αεροσκάφος επέβαιναν Ιρανοί στρατιωτικοί και μεταφέρονταν οπλικά συστήματα. Αεροπορικά πλήγματα εμπόδισαν την προσγείωση στο διεθνές αεροδρόμιο της Σαναά, όμως το αεροσκάφος τελικά προσγειώθηκε σε άλλο σημείο υπό τον έλεγχο των Χούθι.

Ακολούθησαν επιθέσεις στο διεθνές αεροδρόμιο Άμπχα της νότιας Σαουδικής Αραβίας – οι πρώτες των Χούθι εναντίον σαουδαραβικού εδάφους από το 2022. Η σύγκρουση επανήλθε έτσι σε μία χώρα όπου οι αντίπαλες πλευρές είχαν χρησιμοποιήσει την εκεχειρία όχι μόνο για να ανασυνταχθούν αλλά και για να επανεξοπλιστούν.

Οι Χούθι εξακολουθούν να χρειάζονται το Ιράν. Δεν χρειάζονται όμως πλέον το Ιράν για όλα. Αυτή η διαφορά είναι που μετατρέπει σταδιακά μία οργάνωση πληρεξουσίων σε έναν στρατιωτικό μηχανισμό με δική του παραγωγική βάση, δικά του δίκτυα ανεφοδιασμού και ολοένα μεγαλύτερη τεχνολογική αυτοπεποίθηση. Κάθε νέα σύγκρουση στην Υεμένη λειτουργεί πλέον ταυτόχρονα ως πεδίο μάχης και ως δοκιμαστήριο της επόμενης γενιάς όπλων που μπορεί να εμφανιστούν στην Ερυθρά Θάλασσα και ευρύτερα στη Μέση Ανατολή.