Άντι Μπέρναμ: Ποιος είναι ο «βασιλιάς του Βορρά» που συσπειρώνει τους Εργατικούς και απειλεί τον Κιρ Στάρμερ

Ο Άντι Μπέρναμ θεωρείται εδώ και χρόνια μία από τις πιο αναγνωρίσιμες προσωπικότητες των Εργατικών στη Βρετανία. Από την άνοδό του στην κυβέρνηση έως τη μετατροπή του σε πολιτικό σύμβολο της βόρειας Αγγλίας κατά τη διάρκεια της πανδημίας, ο δήμαρχος του Μάντσεστερ έχει εξελιχθεί σε μία από τις πιο επιδραστικές φωνές του κόμματος.

Ο Μπέρναμ γεννήθηκε στο Έιντρι του Λίβερπουλ τον Ιανουάριο του 1970 και μεγάλωσε στο Κάλτσεθ του Τσεσάιρ, κοντά στο Γουόρινγκτον. Ο πατέρας του ήταν μηχανικός τηλεφωνίας και η μητέρα του εργαζόταν ως ρεσεψιονίστ. Αμφότεροι ήταν ένθερμοι υποστηρικτές των Εργατικών, ενώ ο ίδιος αναφέρεται συχνά στην εργατική καταγωγή του.

Όπως έχει παραδεχτεί, «ριζοσπαστικοποιήθηκε» πολιτικά κατά τη διάρκεια της απεργίας των ανθρακωρύχων (1984-1985) και εντάχθηκε στο Εργατικό Κόμμα σε ηλικία μόλις 14 ετών, επηρεασμένος από τη δραματική σειρά του BBC, «Boys from the Blackstuff», η οποία παρουσίαζε τη ζωή των ανέργων στο Λίβερπουλ. Η επαγγελματική του πορεία ξεκίνησε ως ερευνητής για πολιτικούς των Εργατικών.

Μετά την εκλογή του ως βουλευτής των Εργατικών το 2001, ανέλαβε σειρά κυβερνητικών θέσεων και σύντομα ανελίχθηκε στην ιεραρχία. Όταν ο Γκόρντον Μπράουν έγινε πρωθυπουργός, ο Μπέρναμ διορίστηκε Γενικός Γραμματέας Οικονομικών την περίοδο 2007-2008. Στη συνέχεια διετέλεσε υπουργός Ψηφιακής Πολιτικής, Πολιτισμού, Μέσων και Αθλητισμού (2008-2009) και αργότερα υπουργός Υγείας (2009-2010). Ως υπουργός Πολιτισμού βρέθηκε στο επίκεντρο αποδοκιμασιών σε επιμνημόσυνη τελετή για την 20ή επέτειο της τραγωδίας του Χίλσμπορο, κατά την οποία έχασαν τη ζωή τους 97 οπαδοί της Λίβερπουλ. Το περιστατικό τον ώθησε να θέσει το θέμα στο υπουργικό συμβούλιο, συμβάλλοντας στη δημιουργία δεύτερης έρευνας για την τραγωδία.

Μετά από δύο αποτυχημένες προσπάθειες να εκλεγεί ηγέτης των Εργατικών (το 2010 κατετάγη τέταρτος πίσω από τον Εντ Μίλιμπαντ και το 2015 ηττήθηκε από τον Κόρμπιν), ο Μπέρναμ έγινε σκιώδης υπουργός Εσωτερικών υπό τον Τζέρεμι Κόρμπιν, πριν παραιτηθεί το 2016 για να διεκδικήσει τη δημαρχία του Μάντσεστερ.

Εξελέγη για πρώτη φορά δήμαρχος το 2017 και η θέση αυτή αύξησε σημαντικά το πολιτικό του εκτόπισμα σε εθνικό επίπεδο. Επανεξελέγη το 2021 με ποσοστό 67,3% και θεωρήθηκε, τότε, από τις στοιχηματικές εταιρείες φαβορί για τη διαδοχή του Κιρ Στάρμερ στην ηγεσία του κόμματος, χωρίς, όμως να είναι βουλευτής.

Ο «βασιλιάς του Βορρά»

Μετά τις εκλογές του 2019, η πολιτική προσοχή στράφηκε στις κοινότητες της βόρειας Αγγλίας που είχαν εμπιστευθεί τους Συντηρητικούς — πολλές για πρώτη φορά. Την ίδια περίοδο ξέσπασε η πανδημία του κορωνοϊού, η οποία ανέδειξε τον ρόλο των περιφερειακών δημάρχων και μετέτρεψε πολιτικούς, όπως ο Μπέρναμ σε πρόσωπα εθνικής εμβέλειας.

Όταν το Μάντσεστερ εντάχθηκε στο αυστηρότερο επίπεδο περιορισμών «Tier 3» τον Οκτώβριο του 2020, ο Μπέρναμ ηγήθηκε των διαπραγματεύσεων με την κυβέρνηση για μεγαλύτερη οικονομική στήριξη της περιοχής. Ζήτησε πακέτο 65 εκατομμυρίων λιρών, ενώ η κυβέρνηση προσέφερε μόνο 60 εκατομμύρια. Η ένταση κορυφώθηκε όταν, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου, ενημερώθηκε μέσω email ότι τελικά η περιοχή του θα λάμβανε μόλις 22 εκατομμύρια λίρες. Εκτός προγράμματος, χαρακτήρισε την απόφαση «βάναυση» και «ειλικρινά ντροπιαστική».

Από τότε που έγινε δήμαρχος το 2017, ο Μπέρναμ δωρίζει το 15% του ετήσιου μισθού του - περίπου 110.000 λίρες - για την ενίσχυση των αστέγων.

Η καταδίκη για υπερβολική ταχύτητα

Τον Μάρτιο του 2023, ο Μπέρναμ καταδικάστηκε για υπερβολική ταχύτητα αφού παραδέχθηκε ότι οδηγούσε με 78 μίλια την ώρα (περίπου 125 χιλιόμετρα) στον αυτοκινητόδρομο Μ62 (από τους σημαντικότερους οδικούς άξονες της Βόρειας Αγγλίας), σε σημείο όπου ίσχυε όριο 40 μιλίων (περίπου 65 χιλιόμετρα). Του επιβλήθηκε πρόστιμο περίπου 2.000 λιρών.

Οι πολιτικές του θέσεις

Κατά την αποτυχημένη υποψηφιότητά του για την ηγεσία των Εργατικών το 2010, ο Μπέρναμ προώθησε τη φιλοσοφία του «φιλοδοξιακού σοσιαλισμού», την οποία περιέγραφε ως αναδιανεμητική και διεθνιστική.

Στην εσωκομματική αναμέτρηση του 2015, επιχείρησε να εμφανιστεί πιο φιλικός προς τις επιχειρήσεις, δηλώνοντας ότι «ο επιχειρηματίας πρέπει να είναι τόσο ήρωας για εμάς, όσο και η νοσοκόμα», ενώ απέσπασε θετικά σχόλια για τη μεταρρύθμιση του συστήματος μεταφορών της περιοχής.

Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του κατηγορήθηκε ότι μετακινήθηκε πιο αριστερά για να προσελκύσει ψηφοφόρους του Κόρμπιν. Υποστήριξε την επανεθνικοποίηση των σιδηροδρόμων, αν και ποτέ δεν ένιωσε απόλυτα άνετα με την πολιτική γραμμή του Κόρμπιν, καθώς ανήκει περισσότερο στη λεγόμενη «ήπια αριστερά» των Εργατικών.

Ο Μπέρναμ έχει ταχθεί υπέρ της αύξησης του κατώτατου μισθού, της απαγόρευσης των συμβολαίων μηδενικών ωρών εργασίας και της περαιτέρω αποκέντρωσης εξουσιών στις περιφέρειες. Συνδέεται επίσης με προτάσεις για αύξηση του φόρου κληρονομιάς ώστε να χρηματοδοτηθεί η κοινωνική φροντίδα.

Λάτρης της μουσικής και θαυμαστής ροκ συγκροτημάτων όπως οι The Smiths και οι The Stone Roses, έχει πει ότι το ενδιαφέρον του για τη μουσική σκηνή του Μάντσεστερ τού έδωσε «ταυτότητα και πλεονέκτημα». Μετά την αποφοίτησή του εργάστηκε στη δημοσιογραφία για κλαδικά περιοδικά.

Η προσωπική ζωή και το ποδόσφαιρο

Πριν γίνει βουλευτής εργάστηκε ως ερευνητής για τη βουλευτή Τέσα Τζόουελ, η οποία αργότερα υπηρέτησε ως υπουργός στις κυβερνήσεις των Τόνι Μπλερ και Γκόρντον Μπράουν, ενώ είχε θέσεις και στην NHS Confederation (ο οργανισμός που ενώνει, υποστηρίζει και εκπροσωπεί το σύνολο του συστήματος υγείας και φροντίδας στην Αγγλία, την Ουαλία και τη Βόρεια Ιρλανδία) και στη Football Task Force (πρωτοβουλία της κυβέρνησης των Εργατικών για το ποδόσφαιρο της χώρας, η οποία λειτούργησε με στόχο την αντιμετώπιση ζητημάτων όπως οι υψηλές τιμές εισιτηρίων, ο ρατσισμός και η σχέση των συλλόγων με τις τοπικές κοινότητες).

Είναι παντρεμένος με τη Μαρί-Φρανς βαν Χιλ, την οποία γνώρισε στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, όπου σπούδασε Αγγλική Φιλολογία. Παντρεύτηκαν το 2000 και έχουν τρία παιδιά. Η σύζυγός του υπήρξε διευθύνουσα σύμβουλος της εταιρείας μάρκετινγκ, Heavenly, η οποία έχει σχεδιάσει λογότυπα για την HSBC, την εθνική ομάδα ράγκμπι της Αγγλίας και το BBC.

Ο Μπέρναμ, αν και είχε παίξει με επιτυχία κρίκετ, αγάπησε το ποδόσφαιρο και είναι ένθερμος υποστηρικτής της Έβερτον, σε τέτοιο βαθμό που ο πρώην τερματοφύλακας της ομάδας, Νέβιλ Σάουθολ, είχε στηρίξει δημόσια την υποψηφιότητά του για την ηγεσία των Εργατικών το 2015. Παράλληλα, ο πρώην αμυντικός της Λίβερπουλ (άσπονδης αντιπάλου της Έβερτον) και τηλεσχολιαστής Τζέιμι Κάραγκερ φέρεται να είχε δωρίσει 10.000 λίρες στην εκστρατεία του Μπέρναμ για την ηγεσία των Εργατικών το 2010.

Δύο εμπόδια λιγότερα για την επιστροφή στο Γουέστμινστερ και τη μάχη διαδοχής του Στάρμερ

Σήμερα, πολλοί βουλευτές των Εργατικών θεωρούν ότι ο Μπέρναμ (που δεν είναι ακόμα βουλευτής) αποτελεί την καλύτερη ευκαιρία ανάκαμψης του κόμματος, μετά από μήνες χαμηλών δημοσκοπικών επιδόσεων και ένα καταστροφικό αποτέλεσμα στις τοπικές εκλογές.

Τις τελευταίες μέρες, μάλιστα, δύο σημαντικά εμπόδια στον δρόμο για την επιστροφή του στο βρετανικό Κοινοβούλιο φαίνεται πως ξεπεράστηκαν, καθώς ο βουλευτής των Εργατικών, Τζος Σάιμονς παραιτήθηκε ώστε να μπορέσει ο Μπέρναμ να θέσει υποψηφιότητα σε επαναληπτική εκλογή (αν και ανήκει σε διαφορετική εσωκομματική πτέρυγα από αυτόν), ενώ η Ντάουνινγκ Στριτ άφησε να εννοηθεί ότι αυτή τη φορά δεν θα επιχειρήσει να τον μπλοκάρει. Εξάλλου, μετά από μια εβδομάδα κατά την οποία σχεδόν το ένα τρίτο του κόμματος — συμπεριλαμβανομένου του υπουργού Υγείας και τεσσάρων ακόμη υπουργών — ζήτησε την παραίτηση του Στάρμερ, θεωρείται πως ο Βρετανός πρωθυπουργός δύσκολα θα είχε πλέον το πολιτικό βάρος για να επαναλάβει μια τέτοια κίνηση.

Τον Ιανουάριο, η Εθνική Εκτελεστική Επιτροπή (NEC) του κόμματος, επηρεασμένη από τις πιέσεις του Στάρμερ, απέρριψε το αίτημά του να συμμετάσχει σε επαναληπτική εκλογή. Ωστόσο, πλέον κατάφερε να βρει βουλευτή των Εργατικών πρόθυμο να παραιτηθεί, ώστε να του ανοίξει ο δρόμος για επιστροφή στο Γουέστμινστερ, ενώ μετά από μια εβδομάδα κατά την οποία σχεδόν το ένα τρίτο του κόμματος — συμπεριλαμβανομένου του υπουργού Υγείας και τεσσάρων ακόμη υπουργών — ζήτησε την παραίτηση του Στάρμερ, ο Βρετανός πρωθυπουργός δύσκολα θα μπορούσε να επαναλάβει μια κίνηση, όπως αυτή στις αρχές του έτους.

Η υπόθεση, πάντως, απέχει ακόμη από το να θεωρείται δεδομένη. Ο Στάρμερ έχει δηλώσει ότι δεν θα επιχειρήσει να εμποδίσει τον Μπέρναμ να είναι υποψήφιος στην περιφέρεια Μέικερφιλντ του Σίμονς. Ωστόσο, ο Μπέρναμ θα πρέπει πρώτα να επιλεγεί από την τοπική κομματική οργάνωση και στη συνέχεια να κερδίσει επαναληπτική εκλογή σε μια περιφέρεια όπου το Reform UK του Φάρατζ είχε έρθει δεύτερο στις εκλογές του 2024 με διαφορά μόλις 5.399 ψήφων. Και σα να μην έφτανε αυτό, στις τοπικές εκλογές της προηγούμενης εβδομάδας το Reform κατέγραψε σαρωτική νίκη στην περιοχή, κερδίζοντας και τις 11 εκλογικές περιφέρειες και συγκεντρώνοντας περίπου το μισό των ψήφων και τον Νάιτζελ Φάρατζ να δηλώνει ότι το κόμμα του «θα ρίξει τα πάντα στη μάχη».

Σε δήλωσή του, ο Μπέρναμ έδειξε πως αναγνωρίζει τις δυσκολίες: «Πραγματικά δεν θεωρώ καμία ψήφο δεδομένη και θα εργαστώ σκληρά για να ξανακερδίσω την εμπιστοσύνη των ανθρώπων στην περιφέρεια του Μέικερφιλντ, πολλοί από τους οποίους στήριζαν για χρόνια το κόμμα μας αλλά έχασαν την πίστη τους τα τελευταία χρόνια». Πρόσθεσε ακόμη ότι θα επιδιώξει να «αλλάξει τους Εργατικούς προς το καλύτερο και να τους μετατρέψει ξανά σε κόμμα στο οποίο μπορείς να πιστέψεις».

Ο Μπέρναμ ξεκαθάρισε επίσης ότι, εφόσον επιλεγεί, θα βασίσει την καμπάνια του στο έργο του ως δήμαρχος του Μάντσεστερ, θέση στην οποία έχει εκλεγεί τρεις φορές με σαρωτικές νίκες, υποσχόμενος να «κάνει την πολιτική να λειτουργήσει σωστά για τους ανθρώπους» σε ολόκληρη τη Βρετανία.

Το ενδιαφέρον πλέον στρέφεται στην επαναληπτική εκλογή του Μέικερφιλντ, η οποία αναμένεται να εξελιχθεί σε μια ιδιαίτερα ασυνήθιστη πολιτική μάχη.

Σύμφωνα με πρώην στρατηγικό σύμβουλο των Εργατικών, η μοναδική βιώσιμη στρατηγική για τον Μπέρναμ ίσως είναι να παρουσιαστεί ως το πρόσωπο που θα απομακρύνει τον Στάρμερ από τη Ντάουνινγκ Στριτ.

Αν, πάλι, ο Στάρμερ έχει ήδη ανακοινώσει χρονοδιάγραμμα αποχώρησης - όπως ελπίζουν οι σύμμαχοι του Μπέρναμ - τότε ο δήμαρχος του Μάντσεστερ θα πρέπει να κατέβει στις εκλογές ασκώντας κριτική στο κυβερνητικό έργο και υποσχόμενος μια πιο τολμηρή πολιτική πρόταση για το μέλλον.

Η μάχη αυτή θεωρείται η μεγαλύτερη δοκιμασία της πολιτικής καριέρας του Μπέρναμ, με το έπαθλο να είναι ξεκάθαρο: η ηγεσία των Εργατικών και τελικά η Ντάουνινγκ Στριτ.